Çinli alimlərin apardığı araşdırma 100 yaşa qədər yaşamaq ehtimalı ilə qidalanma vərdişləri arasında maraqlı əlaqə olduğunu üzə çıxarıb. Məlum olub ki, ət yeyən yaşlı qadınların 100 yaşa çatma ehtimalı vegetarian qadınlarla müqayisədə daha yüksək ola bilər. Lakin burada mühüm bir məqam var.
Lent.az-ın xarici mediaya istinadən xəbərinə görə, alimlər vurğulayıblar ki, əldə edilən nəticələr ət yeməyin birbaşa ömrü uzatdığını sübut etmir.
Araşdırma nəyi üzə çıxarıb?
Çinli alimlər sağlam uzunömürlülüklə bağlı genişmiqyaslı tədqiqatda iştirak edən 5203 nəfərin məlumatlarını təhlil ediblər. İştirakçıların hamısı 80 yaşdan yuxarı olub. Onlardan 1459 nəfəri 100 yaşına çatıb, 3744 nəfər isə bu yaşa çatmadan vəfat edib. Tədqiqatçılar iştirakçıların qidalanma vərdişlərini və həyat tərzinin digər xüsusiyyətlərini müqayisə edərək hansı amillərin uzunömürlülüklə əlaqəli olduğunu müəyyənləşdirməyə çalışıblar.
Nəticələr göstərib ki, qadınlar arasında ət istehlakı 100 yaşa çatmaq ehtimalının daha yüksək olması ilə əlaqəlidir. Kişilərdə isə belə statistik əhəmiyyətli əlaqə müəyyən edilməyib. Bununla belə, alimlər bildiriblər ki, vegetarian qidalanmanın ömrü qısaltdığını söyləmək doğru olmaz. Araşdırma yalnız müəyyən statistik əlaqəni üzə çıxarıb.
Bədən çəkisi niyə mühüm rol oynayır?
Araşdırmanın ən maraqlı nəticələrindən biri bədən kütləsi indeksi ilə bağlı olub. Məlum olub ki, ət istehlakının uzunömürlülüklə əlaqəsi əsasən çəkisi normadan aşağı olan yaşlı qadınlarda müşahidə edilib. Bu qrupa daxil olan və hər gün ət yeyən qadınların 100 yaşa çatmaq ehtimalı vegetarian qadınlarla müqayisədə 44 faiz daha yüksək olub. Normal və artıq çəkisi olan qadınlarda isə oxşar əlaqə aşkar edilməyib.
Mütəxəssislər izah edirlər ki, yaşlı insanlarda çəki azlığı bəzən kifayət qədər qidalanmamaq, əzələ kütləsinin azalması və digər sağlamlıq problemləri ilə əlaqəli ola bilər. Orqanizm kifayət qədər kalori və zülal almadıqda müəyyən qida qruplarından tamamilə imtina etmək vacib qida maddələrinin çatışmazlığına səbəb ola bilər.
Alimlər bəzi tədqiqatlarda müşahidə edilən “piylənmə paradoksu”na da diqqət çəkiblər. Belə ki, yaşlı insanlarda nisbətən yüksək bədən çəkisi bəzən daha yaxşı sağqalma göstəriciləri ilə əlaqələndirilir. Lakin bu, yaşlı insanların bilərəkdən kökəlməli olduğu anlamına gəlmir. Əsas məsələ orqanizmin ümumi vəziyyəti, əzələ və piy toxumasının nisbəti, eləcə də fərdi sağlamlıq xüsusiyyətləridir.
100 yaşa çatmaq üçün mütləq ət yemək lazımdırmı?
Alimlərin fikrincə, xeyr. Araşdırma uzunömürlü olmaq üçün hər kəsin mütləq ət yeməli olduğunu göstərmir. Maraqlıdır ki, ət yeyən insanlarla ət yeməsələr də, balıq, yumurta və süd məhsullarından istifadə edən şəxslər arasında 100 yaşa çatmaq ehtimalı baxımından ciddi fərq müəyyən edilməyib. Bu nəticə göstərir ki, əsas məsələ konkret bir məhsul deyil, ümumi qidalanma rasionunun nə dərəcədə balanslı olmasıdır.
Yaşlı insanların orqanizmi kifayət qədər kalori, zülal, kalsium və digər vacib qida maddələri almalıdır. Digər tərəfdən, əvvəlki araşdırmalar əsasən bitki mənşəli qidalarla zəngin rasionun bəzi ürək-damar xəstəlikləri, ikinci tip şəkərli diabet və piylənmə riskinin azalması ilə əlaqəli olduğunu göstərib. Burada əsas məqam insanın əti hansı məhsullarla əvəz etməsidir. Ətdən imtina etmək avtomatik olaraq sağlam qidalanmaq demək deyil.
Zülal sağlam qocalmağa necə təsir edir?
Yaş artdıqca insan orqanizmində əzələ kütləsini qorumaq çətinləşir. Halbuki əzələlərin vəziyyəti hərəkət qabiliyyəti və gündəlik işləri müstəqil yerinə yetirmək baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Zülal əzələlərin qorunması və bərpası üçün vacib qida maddələrindən biridir. Onu yalnız ətdən deyil, balıq, yumurta, süd məhsulları, paxlalılar və çərəzlərdən də əldə etmək mümkündür. Alimlər bildirirlər ki, sağlam qocalma üçün optimal zülal miqdarı ilə bağlı elmi müzakirələr davam edir.
Bəzi eksperimentlər zülal qəbulunun məhdudlaşdırılmasının qocalma proseslərinə təsir göstərə biləcəyini irəli sürsə də, bu nəticələr yaşlı insanlara zülal qəbulunu azaltmağı tövsiyə etmək üçün kifayət deyil. Eyni zamanda bəzi tədqiqatlarda vegetarianlarda sümük sınıqları riskinin daha yüksək olduğu müşahidə edilib. Bunun mümkün səbəbləri arasında kalsium və zülal çatışmazlığı göstərilir. Lakin qidalanma növünün bu riskə birbaşa təsiri hələ də araşdırılır.
Alimlər niyə uzunömürlülüyün vahid sirrini açıqlamırlar?
Tədqiqatın müəyyən məhdudiyyətləri də var. Alimlər iştirakçıların qidalanma vərdişlərini onların artıq yaşlı olduğu dövrdə qiymətləndiriblər. Bu səbəbdən həmin şəxslərin həyatları boyunca necə qidalandığını tam müəyyənləşdirmək mümkün olmayıb. Bundan başqa, dişlərin vəziyyəti, qidanı çeynəmə qabiliyyəti, xroniki xəstəliklər və digər sağlamlıq problemləri də insanların qida seçiminə təsir göstərə bilər. Bu isə o deməkdir ki, müşahidə olunan fərqlər müəyyən qədər iştirakçıların əvvəlki sağlamlıq vəziyyəti ilə bağlı ola bilər.
Mütəxəssislər xatırladırlar ki, uzunömürlülük yalnız qidalanmadan asılı deyil. Fiziki aktivlik, yuxunun keyfiyyəti, irsiyyət, tibbi xidmətə çıxış və sosial şərait də mühüm rol oynayır.
Araşdırmanın əsas nəticəsi bütün yaşlı insanların daha çox ət yeməli olduğu deyil. Əksinə, alimlər yaş artdıqca orqanizmin ehtiyaclarının dəyişdiyini və kifayət qədər qidalanmanın daha böyük əhəmiyyət qazandığını vurğulayırlar. Hələlik heç bir qida məhsulunu 100 yaşa qədər yaşamağın zəmanəti hesab etmək olmaz.