İqtisadi uğurun iki yolu

Coğrafi baxımdan Azərbaycanla Vyetnamı minlərlə kilometr məsafə ayırsa da, tarixi əlaqələr, iqtisadi transformasiyalar və üst-üstə düşən strateji maraqlar iki ölkəni bir-birinə yaxınlaşdırır. Vaxtilə azərbaycanlı mütəxəssislər Vyetnamda sənayenin bərpasına və neft sektorunun inkişafına kömək etmiş, vyetnamlı tələbələr isə təhsil almaq üçün Bakıya gəlmişlər. Bu gün, onilliklər sonra əməkdaşlıq ənənəvi humanitar və enerji əlaqələrinin hüdudlarını xeyli aşır: Bakı və Hanoy birgə investisiyalar, sənayenin inkişafı, bərpaolunan enerji, nəqliyyat-logistika və yeni texnoloji layihələr sahəsində əməkdaşlıq imkanlarını nəzərdən keçirirlər.

Bu prosesə xüsusi məna verən amillərdən biri də hər iki dövlətin iqtisadi tarixidir. Azərbaycan və Vyetnam fərqli, lakin bir çox cəhətdən müqayisə edilə bilən transformasiya yolları keçiblər. Hər iki ölkə inkişafı sürətləndirmək, istehsal potensialını gücləndirmək və beynəlxalq iqtisadiyyatda rolunu artırmaq üçün mövcud iqtisadi resurslardan, ardıcıl dövlət proqramlarından və xarici bazarlara açılmaq imkanlarından istifadə edib.

Bu gün həmin proseslər ikitərəfli münasibətlərin yeni mərhələsinin əsasını təşkil edir. Söhbət artıq yalnız Azərbaycan neftinin ticarətindən deyil, Azərbaycanın Vyetnam biznesi üçün Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Avropa bazarlarına çıxış nöqtəsinə, Vyetnamın isə Azərbaycanın Cənub-Şərqi Asiyanın dinamik inkişaf edən regionundakı mühüm tərəfdaşlarından birinə çevrilə biləcəyi, qarşılıqlı iqtisadi maraqları tamamlayan əlaqələrin formalaşdırılmasından gedir.

Tarixi dostluqdan strateji tərəfdaşlığa: təməli onilliklər əvvəl qoyulmuş körpü

Azərbaycan-Vyetnam münasibətlərinin tarixi iki müstəqil dövlət arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasından xeyli əvvələ gedib çıxır. Bu münasibətlərin təməli hələ sovet dövründə Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin Vyetnama və Vyetnam Prezidenti Ho Şi Minin Azərbaycana tarixi səfərləri nəticəsində qoyulub.

1959-cu ildə Ho Şi Min Azərbaycan SSR-ə səfər edib. Səfər zamanı Vyetnama neft sənayesinin inkişafı, mütəxəssislərin hazırlanması və ölkənin bərpası sahəsində yardım göstərilməsi imkanları müzakirə olunub. Sonrakı illərdə minlərlə azərbaycanlı mühəndis, neftçi və digər mütəxəssis Vyetnamın infrastrukturunun və sənayesinin inkişafında iştirak edib.

İkitərəfli əlaqələrin tarixində 1983-cü il xüsusi yer tutur. Həmin il SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini vəzifəsində çalışan Heydər Əliyev Vyetnama səfər edən sovet nümayəndə heyətinə rəhbərlik edib. Bu səfər təkcə diplomatik deyil, həm də praktiki iqtisadi əhəmiyyət daşıyıb.

Tarixi əməkdaşlıq təhsil sahəsində də nəzərəçarpacaq iz qoyub. Sovet dövründə Azərbaycanda Vyetnamın təxminən 5 min vətəndaşı təhsil alıb.

Xalqlar arasında əlaqələr coğrafi baxımdan da öz əksini tapıb. 1980-ci illərin əvvəllərində Bakı ilə Vyetnamın neft şəhəri olan Vunqtau qardaşlaşmış şəhərlər elan edilib. Vunqtauda Bakı küçəsi, Bakının Əhmədli qəsəbəsində isə Vunqtau küçəsi var.

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra münasibətlər yeni diplomatik müstəvidə inkişaf etməyə başlayıb. İki ölkə arasında diplomatik münasibətlər 1992-ci il sentyabrın 23-də qurulub. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2014-cü ildə Vyetnama dövlət səfəri siyasi təmasların fəallaşmasına və ikitərəfli əməkdaşlığın genişlənməsinə töhfə verən mühüm mərhələ olub.

Növbəti mühüm mərhələ 2025-ci il mayın 7-8-də Vyetnam Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Baş katibi To Lamın Azərbaycana dövlət səfəri olub. Prezident İlham Əliyevlə aparılan danışıqların yekununda tərəflər strateji tərəfdaşlığın qurulması haqqında Birgə Bəyannamə qəbul ediblər.

Beləliklə, təməli yarım əsrdən çox əvvəl qoyulmuş münasibətlər keyfiyyətcə yeni siyasi status qazanıb.

İki iqtisadi uğur hekayəsi: fərqli modellər, transformasiyanın ortaq məntiqi

Azərbaycanla Vyetnamın yaxınlaşması təkcə diplomatik münasibətlər və coğrafi amillər baxımından deyil, həm də iqtisadi inkişaf modellərinin oxşar və fərqli xüsusiyyətlərinin müqayisəsi baxımından maraq doğurur. Bu yaxınlaşma dövlət siyasətinin, milli üstünlüklərdən səmərəli istifadənin və beynəlxalq iqtisadiyyata inteqrasiyanın mühüm rol oynadığı iki ölkənin inkişaf təcrübəsini müqayisə etmək üçün imkan yaradır.

İlk baxışdan Azərbaycan və Vyetnamın iqtisadi inkişaf tarixləri əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Azərbaycan böyük karbohidrogen ehtiyatlarına malikdir və beynəlxalq kapitalın cəlb edilməsi, ixrac infrastrukturunun inkişafı üçün bu ehtiyatlardan istifadə edib. Vyetnam isə islahatlar, sənaye məhsullarının ixracı və qlobal istehsal zəncirlərinə inteqrasiya sayəsində sürətli sənayeləşməyə nail olub.

Lakin daha dərindən nəzər saldıqda ortaq məntiq aydın görünür.

Hər iki ölkə iqtisadi inkişafı uzunmüddətli dövlət vəzifəsi kimi qiymətləndirib. Hər ikisi texnologiyaların, kapitalın və peşəkar biliklərin cəlb edilməsi üçün beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarından yararlanmağa çalışıb. Hər iki ölkə infrastrukturun inkişafına, kadr hazırlığına və xarici iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirib.

Enerji əməkdaşlığı Azərbaycan-Vyetnam münasibətlərinin ən inkişaf etmiş istiqamətlərindən biri olaraq qalır. Bununla belə, əməkdaşlığın məzmunu tədricən dəyişir: ilkin mərhələdə qarşılıqlı fəaliyyətin əsasını xam neft təchizatı və peşəkar təcrübə mübadiləsi təşkil edirdisə, bu gün tərəflər neft emalı, neft-kimya, yataqların kəşfiyyatı, neft-mədən xidmətləri, mayeləşdirilmiş təbii qaz tədarükü və bərpaolunan enerji sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi imkanlarını nəzərdən keçirirlər.

Azərbaycan artıq Vyetnamın enerji təchizatı sistemində müəyyən mövqeyə malikdir. 2023-cü ildən etibarən bu ölkəyə Azərbaycandan 1,1 milyon tondan çox xam neft ixrac olunub.

Bu sahədə əməkdaşlığın tarixi on ildən artıqdır. Bunun konkret nümunələrindən biri "SOCAR Trading" ilə Vyetnamın "Binh Son Refining and Petrochemical" (BSR) şirkəti arasında bağlanmış müqavilədir. Müqaviləyə əsasən, Dung Quat neft emalı zavoduna 5 milyon barel Azərbaycan mənşəli Azeri Light markalı neftin tədarükü nəzərdə tutulurdu.

Enerji sahəsində qarşılıqlı fəaliyyətin yeni mərhələsi 2025-ci ilin mayında SOCAR və "PetroVietnam" arasında Anlaşma Memorandumunun imzalanması ilə əlavə təkan alıb. Həmin dövrdə "SOCAR Trading Singapore" ilə "Binh Son Refining and Petrochemical" arasında da əməkdaşlığa dair sənəd imzalanıb.

2026-cı ilin oktyabrında keçirilən danışıqlarda tərəflər neft-qaz yataqlarının kəşfiyyatı və işlənməsi, neft emalı, neft-kimya və neft-mədən xidmətləri sahələrində əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsini müzakirə ediblər. Vyetnama mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) tədarükü perspektivləri də ayrıca nəzərdən keçirilib.

Bu, Azərbaycan üçün təkcə mövcud ixrac mövqelərini qoruyub saxlamaq deyil, həm də Asiyanın ən dinamik enerji bazarlarından birində iştirakını genişləndirmək imkanları yaradır. Vyetnam üçün isə SOCAR ilə əməkdaşlıq xammal təchizatı mənbələrinin şaxələndirilməsi və beynəlxalq enerji şirkətləri ilə tərəfdaşlığın genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Bununla yanaşı, əməkdaşlıq perspektivləri ənənəvi karbohidrogen resursları ilə məhdudlaşmır. Ən perspektivli istiqamətlərdən biri bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafıdır. To Lamın 2025-ci ildə Bakıya dövlət səfəri zamanı Prezident İlham Əliyev Vyetnam şirkətlərini Azərbaycanda bərpaolunan enerji layihələrinə investisiya yatırmağa dəvət edib və Azərbaycanın da Vyetnamda analoji layihələrə investisiya qoyuluşu imkanlarını nəzərdən keçirməyə hazır olduğunu bildirib.

Bu razılaşmaların praktiki davamı olaraq, 2026-cı il sentyabrın 25-də İkinci Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində Azərbaycan Energetika Nazirliyi ilə Vyetnamın "ROX Group" şirkəti arasında memorandum imzalanıb.

Sənəd iki layihənin həyata keçirilməsi imkanlarının öyrənilməsini nəzərdə tutur: Azərbaycanda 600 MVt gücündə külək elektrik stansiyasının və Naxçıvan Muxtar Respublikasında 200 MVt gücündə günəş elektrik stansiyasının tikintisi. Əməkdaşlıq çərçivəsində tərəflər texniki-iqtisadi araşdırmalar aparmağı, enerji sisteminə qoşulma imkanlarını qiymətləndirməyi və istehsal olunacaq elektrik enerjisinin ixrac perspektivlərini öyrənməyi planlaşdırırlar.

"ROX Group" həmçinin Azərbaycanın bərpaolunan enerji və daşınmaz əmlak sektorlarına investisiya yatırmaq imkanlarını müzakirə edir. Beləliklə, Vyetnam biznesinin Azərbaycana marağı tədricən iqtisadiyyatın yeni sahələrini də əhatə etməyə başlayır.

Sənaye və texnologiyalar: xammal ticarətinin hüdudlarından kənara çıxmaq imkanları

Digər mühüm istiqamətlərdən biri sənaye əməkdaşlığıdır. Ekoloji təmiz nəqliyyat sahəsini inkişaf etdirən Vyetnamın "Vingroup" şirkəti və onun GSM (Green Smart Mobility) struktur bölməsi ilə mümkün əməkdaşlıq xüsusi maraq doğurur. Azərbaycan nümayəndə heyətinin "Vingroup" nümayəndələri ilə təmasları çərçivəsində Azərbaycanda elektromobillərin yığılmasının təşkili, eləcə də daşınmaz əmlak sahəsində əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunub.

2025-ci ilin mayında iki ölkənin müvafiq nazirlikləri arasında texnologiyalar, innovasiyalar və inkişaf sahəsində əməkdaşlığa dair memorandumun imzalanması mühüm institusional addım olub.

Müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq da xüsusi diqqətə layiqdir. To Lamın 2025-ci ildə Bakıya səfəri zamanı iki ölkənin müdafiə qurumları arasında qarşılıqlı fəaliyyətə dair sənəd imzalanıb.

Perspektivdə sənaye əməkdaşlığı avadanlıq istehsalı, texniki xidmət, mühəndislik xidmətləri, rəqəmsallaşma və mütəxəssislərin hazırlanması sahələrini əhatə edə bilər. Bununla belə, bu istiqamətlərdə konkret layihələrin həyata keçirilməsi əlavə işlənməni tələb edəcək.

Nəqliyyat və logistika: Azərbaycan Vyetnamla Avropa bazarları arasında əlaqələndirici həlqə kimi

Energetika iqtisadi əlaqələrin tarixi əsasını təşkil edibsə, nəqliyyat və logistika onların gələcək genişlənməsinin əsas amillərindən birinə çevrilə bilər.

Vyetnam Cənub-Şərqi Asiyanın iri ixracyönümlü istehsal mərkəzlərindən biridir. Onun məhsullarının əhəmiyyətli hissəsi beynəlxalq bazarlara, ilk növbədə ABŞ, Avropa və Asiyanın digər ölkələrinə göndərilir. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşən Azərbaycan Vyetnam ixracatçılarına alternativ logistika marşrutları təklif etmək imkanlarına malikdir. Bu kontekstdə Çin və Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropa ilə birləşdirən Orta Dəhliz xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Vyetnam üçün bu marşrutdan istifadə Avropaya məhsul tədarükü yollarının şaxələndirilməsi baxımından maraq doğura bilər.

Mühüm məqam ondan ibarətdir ki, əməkdaşlıq artıq praktik müstəvidə də özünü göstərir. Azərbaycanın Energetika Nazirliyinin məlumatına görə, Vyetnamla əlaqəli və Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit daşımaların həcmi 2025-ci ildə 200 faizdən çox artıb. 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında isə artım təxminən 600 faiz təşkil edib.

Nəqliyyat əlaqələrinin digər mühüm elementi aviasiyadır. 2026-cı ilin noyabrında AZAL Vyetnamın "Vietjet Air" aviaşirkətinin, eləcə də "Sovico Group" və "Vingroup" şirkətlərinin nümayəndələri ilə danışıqlar aparıb. Azərbaycanla Vyetnam arasında birbaşa aviareyslərin açılması, "Vietjet Air"in Bakı və ölkənin regional hava limanlarına uçuşlar həyata keçirməsi, həmçinin AZAL ilə əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunub.

Birbaşa uçuşların açılması təkcə turizm mübadiləsinə deyil, həm də işgüzar əlaqələrə, investisiya danışıqlarına, təhsil sahəsində əməkdaşlığa və şirkətlər arasında qarşılıqlı fəaliyyətə əlavə təkan verə bilər.

Ticarət və investisiyalar: qarşılıqlı ticarətin şaxələndirilməsi vəzifəsi

Tarixən möhkəm münasibətlərə və hər iki iqtisadiyyatın əhəmiyyətli potensialına baxmayaraq, Azərbaycanla Vyetnam arasında ticarət əlaqələri hələlik ikitərəfli tərəfdaşlığın imkanlarını tam əks etdirmir.

Mövcud ticarət modelinin əsas xüsusiyyəti Azərbaycan neftinin əhəmiyyətli rol oynamasıdır.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Vyetnam Sosialist Respublikasının Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Baş katibi To Lamla mətbuata bəyanatla çıxış edərkən bildirib ki, iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin balanslaşdırılması zəruridir.

"Əfsuslar olsun ki, iqtisadi-ticari istiqamət üzrə ticarət dövriyyəsinin dinamikası Azərbaycanın Vyetnama neft satışından asılıdır. Neft satışı yüksək səviyyədə olanda ticarət dövriyyəsi artır, azalanda azalır. Əlbəttə, biz ticarət dövriyyəmizi daha da balanslaşdırılmış formada görmək istərdik və bunun üçün, təbii ki, qarşılıqlı informasiya mübadiləsi lazımdır. Hansı layihələr ölkələrimizdə həyata keçirilir, investisiya imkanları nədən ibarətdir, qaydalar, qanunvericilik bazası, vergi inzibatçılığı - bütün bu məsələlər biznes dairələri üçün gərək aydın olsun. Belə olan halda əminəm ki, ticarət dövriyyəsi təkcə neft amilindən asılı olmayacaq", - deyə dövlət başçısı bildirib.

Buna görə də prioritet vəzifələrdən biri qeyri-neft sektorunun məhsulları üzrə qarşılıqlı tədarükün genişləndirilməsidir. Vyetnam Azərbaycan istehsalçıları üçün kənd təsərrüfatı məhsulları, tekstil, emal olunmuş məhsullar və sənaye malları kimi sahələrdə maraq kəsb edə bilər. Azərbaycan isə öz növbəsində Vyetnam bazarına enerji resursları, neft-kimya məhsulları, kənd təsərrüfatı malları və logistika xidmətləri təklif edə bilər.

2025-ci il iyulun 16-da Hanoyda Azərbaycan-Vyetnam Birgə Biznes Şurasının ilk iclasının və biznes-forumun keçirilməsi mühüm hadisə olub. Tədbirdə hər iki ölkənin dövlət qurumlarının, investisiya agentliklərinin və aparıcı şirkətlərinin nümayəndələri iştirak ediblər. Forum çərçivəsində Azərbaycanın İxracın və İnvestisiyaların Təşviqi Agentliyi (AZPROMO) ilə Vyetnamın Milli Sahibkarlıq Assosiasiyası (VINEN), eləcə də iki ölkənin şirkətləri arasında pambıq məhsulları, kənd təsərrüfatı və digər istiqamətlərdə əməkdaşlığa dair sənədlər imzalanıb.

İqtisadi, ticarət və elmi-texniki əməkdaşlıq üzrə Hökumətlərarası Komissiyanın üçüncü iclası 2025-ci il iyulun 17-də Hanoyda keçirilib. Tərəflər 2025-2027-ci illər üzrə 17 prioritet istiqaməti əhatə edən 58 tədbiri nəzərdən keçiriblər.

Beləliklə, əməkdaşlığın növbəti mərhələsi özəl biznesin iştirakının genişləndirilməsinə, şirkətlərin hər iki ölkənin bazar imkanları barədə məlumatlılığının artırılmasına və uzunmüddətli investisiyalar üçün əlverişli şəraitin yaradılmasına yönəlməlidir.

Siyasi müstəvi: beynəlxalq münasibətlərə ortaq yanaşmalar və qarşılıqlı dəstək

Azərbaycan-Vyetnam tərəfdaşlığının iqtisadi komponenti ənənəvi dostluq münasibətlərinə əsaslanan siyasi dialoq fonunda inkişaf edir. Coğrafi uzaqlığa baxmayaraq, ölkələrin beynəlxalq hüquq, dövlət suverenliyi, ərazi bütövlüyü və çoxtərəfli əməkdaşlıq məsələlərinə dair bir sıra ortaq yanaşmaları var.

2025-ci ilin mayında strateji tərəfdaşlığın qurulması hər iki tərəfin münasibətləri daha da dərinləşdirmək istiqamətində siyasi iradəsinin mühüm təsdiqi olub.

Birgə Bəyannamədə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Qoşulmama Hərəkatı və Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə (AQEM) çərçivəsində qarşılıqlı fəaliyyətin gücləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirilib. Bundan əlavə, tərəflər Azərbaycanla Cənub-Şərqi Asiya Dövlətləri Assosiasiyası (ASEAN), eləcə də onun üzv dövlətləri arasında əməkdaşlığın inkişafına dəstək verməyə hazır olduqlarını bildiriblər.

İki ölkənin beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı fəaliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

44 günlük Vətən müharibəsi zamanı Qoşulmama Hərəkatının üzvü olan Vyetnam BMT Təhlükəsizlik Şurası sədrinin bəyanat layihəsinə Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi ilə bağlı 1993-cü il tarixli Təhlükəsizlik Şurası qətnamələrinə istinadların daxil edilməsini dəstəkləyib. Azərbaycan bu addımı öz mövqeyinə göstərilən mühüm dəstək nümunəsi kimi qiymətləndirir.

Beləliklə, siyasi qarşılıqlı fəaliyyət iqtisadi əməkdaşlıq üçün əlverişli zəmin yaradır. Çünki münasibətlər yalnız kommersiya maraqlarına deyil, həm də qarşılıqlı etimada və bir sıra beynəlxalq məsələlərə dair yanaşmaların üst-üstə düşməsinə əsaslanır.

Azərbaycanla Vyetnam arasında iqtisadi və siyasi münasibətlərin mühüm xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, bu əlaqələrin arxasında yarım əsrdən artıq insan təmasları tarixi dayanır.

Humanitar əməkdaşlıqda Azərbaycanın Vyetnama təbii fəlakətlərin nəticələrinin aradan qaldırılmasında göstərdiyi yardım xüsusi yer tutur.

2024-cü ilin sentyabrında Azərbaycanın Beynəlxalq İnkişafa Yardım Agentliyi (AIDA) vasitəsilə "Yagi" tayfununun fəsadlarının aradan qaldırılması üçün 200 min dollar məbləğində humanitar yardım ayırıb. 2025-ci ilin sentyabr-oktyabr aylarında isə daşqınların nəticələrinin aradan qaldırılması məqsədilə Vyetnama əlavə olaraq 100 min dollar yardım göstərilib.

Bu əməkdaşlığın daha bir rəmzi 2026-cı il martın 18-də Lao Kay əyalətinin Luk Yen qəsəbəsində Çan Fu məktəbinin yeni korpusunun açılışı olub. 1400 şagird üçün nəzərdə tutulan təhsil müəssisəsi "Yaqi" tayfununun fəsadlarının aradan qaldırılması çərçivəsində Azərbaycanın dəstəyi ilə inşa edilib.

Nəticə etibarilə, Azərbaycan-Vyetnam əməkdaşlığı müxtəlif qitələrdə yerləşən və fərqli iqtisadi modellərə malik iki ölkənin yeni imkanlar yaratmaq üçün öz üstünlüklərini necə birləşdirə biləcəyinin nümunəsinə çevrilə bilər.

Təməli hələ ötən əsrdə qoyulmuş Qafqazla Cənub-Şərqi Asiya arasındakı körpü bu gün yeni məzmun kəsb edir. Artıq söhbət təkcə tarixi dostluq körpüsündən deyil, Asiyanın istehsal gücünü, Xəzər regionunun enerji potensialını və Avropa bazarlarını birləşdirə biləcək uzunmüddətli iqtisadi tərəfdaşlıq perspektivindən gedir.