Özünüməşğulluq proqramı çərçivəsində vətəndaşlara təqdim edilən heyvan və avadanlıqların sonradan satılması, bağışlanması və ya başqa məqsədlər üçün istifadə olunması məsələsi maraq doğurur. Proqramdan yararlanan şəxslər onlara verilən əmlak üzərində nə vaxt tam sərəncam vermək hüququ əldə etdiklərini, həmin əmlakı hansı müddətdən sonra sata biləcəklərini və bununla bağlı hər hansı məhdudiyyətin olub-olmadığını öyrənmək istəyirlər. Mütəxəssislər isə hesab edirlər ki, bu məsələyə yalnız əmlakın satış müddəti baxımından yanaşmaq düzgün deyil. Çünki proqramın əsas məqsədi vətəndaşa birdəfəlik maddi imkan yaratmaqdan daha çox, onun öz təsərrüfatını qurmasına, davamlı gəlir əldə etməsinə və iqtisadi müstəqilliyini təmin etməsinə dəstək verməkdir. Mütəxəssislərin fikrincə, özünüməşğulluq proqramı çərçivəsində təqdim olunan heyvan və avadanlıqlar ilk növbədə təyinatı üzrə istifadə edilməlidir. Vətəndaşa hər hansı təsərrüfat istiqaməti üzrə dəstək göstərilirsə, həmin dəstəyin nəticəsi yalnız verilmiş əmlakın əldə olunması ilə məhdudlaşmamalı, sonrakı mərhələdə real iqtisadi fəaliyyətə çevrilməlidir. Başqa sözlə, proqramdan yararlanan şəxs ona təqdim edilən imkanlardan istifadə etməklə məhsul istehsal etməli, təsərrüfatını inkişaf etdirməli və əldə etdiyi gəlir hesabına fəaliyyətini davam etdirməyə çalışmalıdır.Xüsusilə heyvandarlıq sahəsində dəstək alan vətəndaşlar üçün bu imkanların əhəmiyyəti daha böyükdür. Belə ki, onlara verilən heyvanları qısa müddətdə satmaq əvəzinə, həmin heyvanlardan süd, ət və digər kənd təsərrüfatı məhsulları əldə etmək daha səmərəli yanaşma hesab olunur. Əldə edilən məhsulların bir hissəsi ailənin gündəlik ehtiyaclarının qarşılanmasına yönəldilə, digər hissəsi isə satışa çıxarılaraq əlavə gəlir mənbəyinə çevrilə bilər. Bu yolla vətəndaş həm ailə təsərrüfatını təmin edir, həm də kiçik sahibkar kimi fəaliyyət göstərmək imkanı qazanır.Mütəxəssislər bildirirlər ki, əsas məqsəd vətəndaşın əldə etdiyi heyvan və avadanlıqlar hesabına uzunmüddətli iqtisadi fəaliyyət qurmasıdır. Çünki bir dəfə heyvanı satmaqla əldə edilən vəsait müvəqqəti gəlir yaratsa da, həmin heyvandan mütəmadi məhsul əldə etmək daha davamlı qazanc imkanı formalaşdırır. Eyni zamanda, düzgün idarə olunan təsərrüfat zaman keçdikcə genişlənə, məhsuldarlıq arta və ailənin gəlirləri daha sabit xarakter ala bilər. Bu baxımdan, dövlət dəstəyi hesabına yaradılan imkanın qorunması və inkişaf etdirilməsi həm vətəndaşın, həm də proqramın ümumi məqsədləri baxımından əhəmiyyətlidir.Digər tərəfdən, mütəxəssislər hesab edirlər ki, vətəndaşlar özünüməşğulluq proqramına yalnız verilən əmlakın dəyəri kimi yanaşmamalıdırlar. Burada əsas məsələ həmin əmlakın iqtisadi fəaliyyətə çevrilməsidir. Məsələn, heyvandarlıqla məşğul olmaq üçün dəstək alan şəxs təsərrüfatını düzgün idarə etməklə məhsul istehsalını artıra, gələcəkdə əlavə heyvanlar əldə edə və fəaliyyətini daha geniş miqyasda davam etdirə bilər. Eyni zamanda, kənd təsərrüfatı avadanlıqları ilə təmin olunan şəxslər həmin texnikadan istifadə etməklə öz işlərini qurmaq, xidmət göstərmək və əlavə qazanc əldə etmək imkanına malik olurlar. Bu isə onların yalnız öz ailələrinin deyil, müəyyən mənada yerli iqtisadi fəaliyyətin də inkişafına töhfə verməsinə şərait yaradır.Bununla belə, özünüməşğulluq proqramı çərçivəsində təqdim olunan əmlakın nə vaxt satıla biləcəyi məsələsində hüquqi şərtlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Mütəxəssislərin diqqətə çatdırdığı məqamlardan biri də odur ki, əmlakın vətəndaşa təqdim edilməsi ilə onun tam mülkiyyətə keçməsi eyni anlayış deyil. Proqramın şərtlərinə uyğun olaraq, müəyyən müddət ərzində vətəndaşdan təsdiq edilmiş biznes planına əsasən fəaliyyət göstərmək, təqdim olunan heyvan və avadanlıqlardan təyinatı üzrə istifadə etmək və üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirmək tələb olunur. Bu müddət ərzində əmlakla bağlı sərəncam vermək imkanları müqavilə və proqramın müvafiq qaydaları ilə məhdudlaşdırıla bilər.Əgər vətəndaş nəzərdə tutulan müddət ərzində fəaliyyətini davam etdirir, biznes planının tələblərinə əməl edir və üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirirsə, əmlakın onun mülkiyyətinə keçirilməsi üçün əsaslar yaranır. Əmlak qanunvericilikdə və proqramın şərtlərində nəzərdə tutulan qaydada vətəndaşın mülkiyyətinə verildikdən sonra isə mülkiyyətçi həmin əmlak üzərində sərəncam vermək hüququ əldə edir. Bu halda o, qanunla müəyyən edilmiş məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla, əmlakını sata, bağışlaya və ya başqa formada istifadə edə bilər. Heyvanların satılması, təsərrüfatın dəyişdirilməsi və ya digər qərarların qəbul edilməsi də mülkiyyət hüququnun və mövcud hüquqi tələblərin çərçivəsində həyata keçirilməlidir.Mütəxəssislər bu məsələdə vətəndaşlara tələsməməyi, ilk növbədə onlara təqdim edilən müqavilə və digər sənədlərin şərtlərini diqqətlə öyrənməyi tövsiyə edirlər. Çünki konkret satış müddəti və əmlak üzərində sərəncam vermək hüququ bütün hallarda eyni olmaya bilər. Bu, təqdim olunan əmlakın növündən, proqram üzrə müəyyən edilmiş öhdəliklərdən, mülkiyyətin rəsmiləşdirilməsi qaydasından və müqavilənin şərtlərindən asılıdır. Vətəndaşlar əmlakın tam mülkiyyətlərinə keçdiyinə əmin olmadan onu satmaq və ya başqa şəxsə vermək barədə qərar qəbul etməməlidirlər.Eyni zamanda, proqramdan yararlanan şəxslərin fəaliyyətinə yalnız verilən əmlakın qorunması prizmasından baxılmamalıdır. Əsas diqqət onların həmin imkanlardan nə dərəcədə səmərəli istifadə etməsinə, təsərrüfatın davamlılığını təmin etməsinə və gəlir əldə etmək üçün hansı addımları atmasına yönəlməlidir. Dövlət dəstəyinin nəticəsi vətəndaşın öz ayaqları üzərində dayanması, müəyyən məhsul istehsal etməsi, bazarda iştirakçıya çevrilməsi və gələcəkdə əlavə dəstəyə ehtiyac duymadan fəaliyyətini davam etdirə bilməsi ilə ölçülməlidir.Mütəxəssislərin ümumi qənaətinə görə, özünüməşğulluq proqramı çərçivəsində verilən heyvan və avadanlıqların əsas dəyəri onların satışından əldə ediləcək birdəfəlik vəsaitdə deyil, yaratdığı uzunmüddətli iqtisadi imkandadır. Vətəndaş həmin resurslardan düzgün istifadə etməklə həm ailəsinin gündəlik tələbatını qarşılaya, həm əlavə gəlir əldə edə, həm də kiçik sahibkarlıq fəaliyyətini inkişaf etdirə bilər. Buna görə də əsas tövsiyə əmlakı satmağa tələsməmək, əvvəlcə onun vasitəsilə məhsuldarlığı və gəlirliliyi artırmaq, təsərrüfatı davamlı gəlir mənbəyinə çevirməkdir. Əmlakın satılması hüququ isə proqram üzrə öhdəliklər tam yerinə yetirildikdən və mülkiyyət hüququ müvafiq qaydada rəsmiləşdirildikdən sonra qüvvədə olan qanunvericiliyə uyğun şəkildə həyata keçirilməlidir.Turan Etibaroğlu