Azərbaycanda 2030-cu ilədək rayonlararası dəmir yolu əlaqəsinin genişləndirilməsi ölkənin nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı və regional iqtisadi inteqrasiyanın gücləndirilməsi baxımından mühüm strateji əhəmiyyət daşıyır. Bakı-Xankəndi dəmir yolu marşrutunun 2027-ci ildə istifadəyə verilməsi, eləcə də Bakı-Yalama, Bakı-Mincivan və Bakı-Astara istiqamətlərində dəmir yolu xətlərinin bərpası ölkənin nəqliyyat-logistika sistemində yeni imkanlar yaradacaq. Bu layihələrin reallaşdırılması həm daxili sərnişin və yükdaşımalarının genişlənməsinə, həm də Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərində mövqeyinin möhkəmlənməsinə xidmət edəcək.
Xüsusilə Bakı-Xankəndi dəmir yolu xəttinin istifadəyə verilməsi işğaldan azad edilmiş ərazilərin iqtisadi reinteqrasiyası baxımından əhəmiyyətlidir. Dəmir yolu infrastrukturunun genişləndirilməsi həmin ərazilərdə aparılan bərpa və quruculuq işlərinin logistikasını asanlaşdırmaqla yanaşı, tikinti materiallarının və digər zəruri yüklərin daşınma xərclərinin azaldılmasına da şərait yarada bilər. Eyni zamanda, sərnişin daşımalarının təşkili bölgələrə qayıdan əhalinin, turistlərin və sahibkarların nəqliyyat əlçatanlığını artıracaq. Bu isə regionlarda iqtisadi fəallığın yüksəlməsinə və yeni biznes imkanlarının formalaşmasına müsbət təsir göstərə bilər.
Mövzu ilə bağlı Oxu24.com-a açıqlama verən nəqliyyat məsələləri üzrə ekspert Raqif Raufoğlu bildirib ki, dəmir yolu layihələrinin səmərəliliyi yalnız infrastrukturun bərpası ilə deyil, həm də sərnişin tələbatına uyğun hərəkət cədvəllərinin hazırlanması ilə müəyyən olunur.
Ekspertin sözlərinə görə, dəmir yolu nəqliyyatının əhali üçün əlçatan olması baxımından qatarların hərəkət intervalı, səfər vaxtı və xidmətin davamlılığı əsas amillərdəndir:
“Bəzi istiqamətlərdə qatarların hərəkət cədvəlinin sərnişinlərin gündəlik ehtiyaclarına uyğun qurulmaması nəqliyyat xidmətindən istifadənin səmərəliliyini azaldır. Marşrutların vaxtaşırı açılıb-bağlanması və hərəkət qrafikində qeyri-sabitlik isə sərnişinlərdə müəyyən çaşqınlıq yaradır”.
Raqif Raufoğlu vurğulayıb ki, yeni dəmir yolu marşrutları planlaşdırılarkən müxtəlif sərnişin kateqoriyalarının tələbatları nəzərə alınmalıdır. Belə ki, turistlərin, iş adamlarının, bölgələrdə yaşayan sakinlərin və digər sərnişinlərin səfər məqsədləri, maliyyə imkanları və vaxt üstünlükləri fərqlənir. Buna görə də xidmətin təşkili zamanı həm qiymət siyasəti, həm də hərəkət cədvəlləri real tələbat əsasında müəyyənləşdirilməlidir.
Ekspert hesab edir ki, Bakı-Astara, Bakı-Yalama və Bakı-Mincivan istiqamətləri strateji əhəmiyyətə malik olmaqla yanaşı, gələcəkdə sərnişin və yükdaşımalarına ciddi tələbat formalaşdıra bilər:
“Lakin bu potensialın reallaşdırılması üçün dəmir yolu xidmətinə yalnız kommersiya gəlirləri baxımından yanaşmaq düzgün deyil. Çünki dəmir yolu nəqliyyatı eyni zamanda regional inkişafı, iqtisadi əlaqələri və ərazi əlçatanlığını təmin edən mühüm infrastruktur vasitəsidir”.
Beləliklə, Azərbaycanda dəmir yolu xətlərinin bərpası və genişləndirilməsi yalnız nəqliyyat imkanlarının artırılması deyil, həm də regionların iqtisadi fəallığının yüksəldilməsi, işğaldan azad edilmiş ərazilərin ölkə iqtisadiyyatına inteqrasiyası və beynəlxalq logistika əlaqələrinin inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir. Bununla belə, layihələrin uzunmüddətli səmərəsi müasir infrastrukturla yanaşı, davamlı hərəkət qrafikinin, əlçatan tariflərin və sərnişin tələbatına uyğun xidmət modelinin formalaşdırılmasından asılı olacaq.