Paşinyanın komandası dağılır? – Ermənistan siyasətində nələr baş verir? SİYASİ TƏHLİL

Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan hakimiyyətinin ən mürəkkəb siyasi mərhələlərindən birini yaşayır. İllərdir onunla eyni komandada çalışmış, dövlətin təhlükəsizlik və xarici siyasət kursunun formalaşmasında iştirak etmiş şəxslərin indi hakimiyyətin strateji qərarlarını açıq tənqid etməsi diqqət çəkir. Xüsusilə keçmiş Təhlükəsizlik Şurası katibi Armen Qriqoryanın son açıqlamaları Paşinyanın komandasında fikir ayrılıqlarının nə qədər dərinləşdiyi barədə suallar doğurur.

Musavat.com bildirir ki, söhbət sıradan müxalifət nümayəndəsinin hakimiyyətə yönəltdiyi ittihamlardan getmir. Qriqoryan uzun müddət Ermənistanın təhlükəsizlik siyasətinin mərkəzində dayanmış, Paşinyanın ən mühüm siyasi qərarlarının hazırlanmasında iştirak etmiş şəxsdir. İndi onun Avropa İttifaqına inteqrasiya strategiyasını tənqid etməsi hakimiyyət daxilində əvvəllər də mövcud olmuş ziddiyyətlərin üzə çıxması kimi qiymətləndirilə bilər.

Ən maraqlısı isə budur ki, bu proses Ermənistanın Azərbaycanla sülh danışıqlarını davam etdirdiyi, Rusiya ilə münasibətlərinə yenidən baxdığı və Qərbə inteqrasiya perspektivlərini müzakirə etdiyi dövrə təsadüf edir.

Paşinyanın komandası həqiqətən dağılır, yoxsa Ermənistan hakimiyyətində yeni siyasi qüvvələr balansı formalaşır?

Paşinyanın keçmiş silahdaşından gözlənilməz xəbərdarlıq

Armen Qriqoryanın son açıqlamalarının mahiyyəti olduqca diqqətçəkicidir. O, Ermənistanın Avropa İttifaqına üzvlük perspektivinin real siyasi imkanlardan daha çox illüziyalara əsaslandığını düşünür.

Keçmiş Təhlükəsizlik Şurası katibinin fikrincə, Ermənistan Rusiyadan asılılığı azaltmağa çalışarkən özünü başqa bir geosiyasi asılılığın içərisində tapa bilər.

Bu, Paşinyanın son illərdə apardığı xarici siyasətin ən həssas nöqtəsinə yönəlmiş tənqiddir.

Çünki Ermənistan hakimiyyəti uzun müddətdir ölkənin gələcəyini Avropa strukturlarına yaxınlaşmaqla əlaqələndirir. Paşinyan hətta Ermənistanı iyirmi ildən sonra Avropa İttifaqının üzvü kimi gördüyünü bəyan edib.

Lakin Qriqoryan bu yanaşmanın ciddi risklər yaratdığını bildirir. Onun sözlərinə görə, Ermənistanın Avropa İttifaqına üzvlük məsələsinin Konstitusiya səviyyəsində gündəmə gətirilməsi ölkənin real imkanları ilə uzlaşmayan strateji gözləntilər yarada bilər.

Burada daha mühüm məqam var: Qriqoryan bu mövqeyini hakimiyyətdən ayrıldıqdan sonra formalaşdırmadığını, hökumətdə işlədiyi dövrdə də Paşinyanı xəbərdar etdiyini söyləyir.

Deməli, Ermənistan rəhbərliyində xarici siyasətin gələcəyi ilə bağlı fikir ayrılıqlarının daha əvvəl mövcud olduğu ehtimalı güclənir.

Ermənistanın iki istiqamətli siyasəti dalana dirənirmi?

Ermənistanın “Past” nəşri də hakimiyyətin xarici siyasətindəki ziddiyyətlərə diqqət çəkib.

Nəşrin qiymətləndirməsinə görə, Paşinyan administrasiyasının Avropa İttifaqı ilə Avrasiya İqtisadi Birliyi arasında manevr etmək cəhdləri artıq aydın strateji xəttin olmaması təsəvvürü yaradır.

Həqiqətən də, burada ciddi siyasi və iqtisadi problem mövcuddur.

Ermənistan bir tərəfdən Avropa İttifaqına inteqrasiya haqqında danışır, digər tərəfdən isə Rusiyanın aparıcı rol oynadığı Avrasiya İqtisadi Birliyinin üzvü olaraq qalır.

Ölkənin enerji təminatı, ticarət əlaqələri, əmək miqrasiyası və bir sıra iqtisadi mexanizmləri hələ də Rusiya ilə sıx bağlıdır.

Avropa istiqamətində siyasi bəyanatlar vermək mümkündür. Lakin mövcud iqtisadi asılılıqları qısa müddətdə aradan qaldırmaq daha mürəkkəb məsələdir.

Paşinyanın qarşısındakı əsas sual da budur: Ermənistan Avropaya siyasi inteqrasiya kursunu Rusiya ilə iqtisadi münasibətlərini ciddi sarsıtmadan nə qədər davam etdirə bilər?

Əslində, Qriqoryanın xəbərdarlığı məhz bu ziddiyyətə yönəlib.

Qriqoryanın vəzifədən uzaqlaşdırılması təsadüf idimi?

2026-cı ilin avqustunda Paşinyan Armen Qriqoryanı Təhlükəsizlik Şurasının katibi vəzifəsindən azad etdi. Onun yerinə parlamentin keçmiş sədri Alen Simonyan təyin olundu.

Həmin vaxt Paşinyan qərarın Qriqoryanın fəaliyyətindən narazılıqla əlaqədar olmadığını, siyasi kadr dəyişikliklərinin tərkib hissəsi olduğunu bildirmişdi. Baş nazir Qriqoryana hökumət aparatında başqa vəzifə təklif etdiyini, lakin onun dövlət idarəçiliyindən fasilə götürmək istədiyini də açıqlamışdı. ARMENPRESS Armenian News Agency

İndi isə keçmiş katibin açıqlamaları həmin istefanın siyasi səbəbləri barədə yeni suallar yaradır.

Əgər Qriqoryan Avropa İttifaqına inteqrasiya siyasətinə hələ vəzifədə olduğu dövrdə etiraz edirdisə, onun hakimiyyət komandasından ayrılması sadəcə kadr rotasiyası idimi?

Yoxsa Paşinyan öz siyasi kursuna şübhə ilə yanaşan nüfuzlu fiqurları tədricən qərarvermə mərkəzindən uzaqlaşdırır?

Hələlik bu suallara qəti cavab vermək mümkün deyil. Lakin bir məqam aydındır: Ermənistan hakimiyyətinin keçmiş əsas fiqurlarından biri artıq baş nazirin strateji seçimlərinə açıq şəkildə qarşı çıxır.

Bununla belə, Qriqoryanın tamamilə müxalifətə keçdiyini söyləmək də tezdir. O, hazırda beynəlxalq konsaltinq şirkəti PMCG-də baş məsləhətçi kimi çalışır və Azərbaycan üçün də əhəmiyyət daşıyan TRIPP nəqliyyat layihəsinin texniki-iqtisadi qiymətləndirilməsində iştirak edir. arka.am

Bu detal göstərir ki, keçmiş katib hakimiyyətin bütün regional təşəbbüslərindən imtina etməyib. Onun etirazı, ilk növbədə, Ermənistanın Avropa İttifaqına üzvlüyünün strateji məqsədə çevrilməsinə yönəlib.

Paşinyanın qarşısında üç ciddi sınaq

Ermənistan baş nazirinin siyasi gələcəyini müəyyənləşdirəcək üç əsas istiqamət görünür.

Birinci sınaq — hakimiyyət daxilində birliyin qorunmasıdır. Qriqoryanın açıq tənqidi digər keçmiş və hazırkı məmurların da alternativ mövqe nümayiş etdirməsinə şərait yarada bilər. Lakin bir keçmiş məmurun etirazını bütöv komandanın dağılması kimi təqdim etmək hələlik faktlarla təsdiqlənmir.

İkinci sınaq — Rusiya ilə Qərb arasında seçimdir. Paşinyan noyabrın 3-də Brüsseldə Ermənistanın 2027 və ya 2028-ci ildə Avropa İttifaqına üzvlük üçün rəsmi müraciət edə biləcəyini bildirib. O, Aİ üzvlüyü ilə Avrasiya İqtisadi Birliyində iştirakın bir araya sığmadığını da etiraf edib.

Bu, Ermənistan hakimiyyətinin gec-tez iqtisadi və geosiyasi baxımdan çətin seçimlə üzləşəcəyini göstərir.

Üçüncü sınaq — Azərbaycanla sülh prosesidir. Paşinyanın regional siyasətində ən böyük dəyişikliklərdən biri Bakı ilə münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində atılan addımlardır.

Lakin Ermənistanın daxili siyasi mübarizəsi güclənərsə, sülh prosesi də bu qarşıdurmanın mövzularından birinə çevrilə bilər.

Xüsusilə Konstitusiya dəyişikliyi, sərhədlərin delimitasiyası, anklavların gələcəyi və regional kommunikasiyaların açılması kimi həssas məsələlərdə hakimiyyətin siyasi iradəsi həlledici əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan üçün əsas sual: Paşinyanın zəifləməsi sülhə necə təsir edəcək?

Bakı üçün Ermənistanda hansı siyasi qüvvənin hakimiyyətdə olmasından daha mühüm məsələ həmin hakimiyyətin Azərbaycanla əldə olunan razılaşmalara əməl etməsidir.

Paşinyan hakimiyyəti son illərdə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımaq və sülh prosesini irəli aparmaq istiqamətində əvvəlki Ermənistan rəhbərliklərindən fərqli mövqe nümayiş etdirib.

Lakin bu, bütün ziddiyyətlərin aradan qalxdığı anlamına gəlmir.

Ermənistan daxilində hakimiyyət uğrunda mübarizənin kəskinləşməsi sülh prosesinin ləngiməsi riskini artıra bilər. Digər tərəfdən, regional əməkdaşlığın iqtisadi üstünlükləri Ermənistan cəmiyyətində daha geniş qəbul olunarsa, bu, normallaşma prosesinə əlavə siyasi dayaq yarada bilər.

Məhz buna görə Bakı üçün ən rasional yanaşma Ermənistanın daxili siyasi çəkişmələrindən daha çox konkret öhdəliklərə, onların icrasına və sülhün institusional təminatlarına diqqət yetirməkdir.

Paşinyanın komandası dağılır, yoxsa yeni siyasi mərhələ başlayır?

Armen Qriqoryanın açıqlamaları Ermənistan hakimiyyətində strateji fikir ayrılıqlarının mövcudluğunu göstərən ciddi siyasi hadisədir.

Ancaq hazırkı mənzərəni Paşinyan komandasının tam dağılması kimi qiymətləndirmək üçün kifayət qədər əsas yoxdur.

Daha dəqiq ifadə etsək, Ermənistan hakimiyyətinin uzun illər vahid siyasi xətt ətrafında birləşmiş əsas simaları arasında xarici siyasətin gələcəyi ilə bağlı fikir ayrılıqları artıq açıq müstəviyə keçir.

Paşinyan Ermənistanı Avropaya aparmaq istədiyini bildirir. Onun keçmiş təhlükəsizlik katibi isə bu yolun ölkəni yeni asılılıqlara sürükləyə biləcəyini xəbərdar edir.

Üstəlik, bu xəbərdarlıq müxalifətin deyil, uzun illər Ermənistanın təhlükəsizlik strategiyasının hazırlanmasında iştirak etmiş şəxsin dilindən səslənir.

Ən böyük siyasi paradoks da budur: Paşinyan Ermənistanı Rusiyadan uzaqlaşdırmaq üçün Avropaya yaxınlaşdığını bildirir, keçmiş silahdaşı isə məhz bu siyasətin Ermənistanı yenidən Rusiyadan daha asılı vəziyyətə sala biləcəyini iddia edir.

Beləliklə, Ermənistan siyasətində əsas mübahisə artıq təkcə ölkənin hansı istiqamətə getməsi ilə bağlı deyil. Mübahisə həmin istiqamətin nə dərəcədə real, təhlükəsiz və həyata keçirilə bilən olması ətrafında dərinləşir.

Qriqoryanın etirazı hələ siyasi parçalanmanın sübutu deyil. Amma Paşinyanın hakimiyyət daxilindəki fikir ayrılıqlarını daha uzun müddət qapalı saxlaya bilməyəcəyinə dair mühüm siqnaldır.

Ermənistanda indi cavabı axtarılan əsas sual budur: Paşinyan ölkəsini yeni geosiyasi mərhələyə aparır, yoxsa öz komandasının bir hissəsinin də təhlükəli saydığı siyasi eksperimentə başlayır?

T. Turançı,