Bakı, 21 noyabr, AZƏRTAC Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycan ərazilərini işğal etməsi nəticəsində xalqımıza dəymiş ağır zərbələr təkcə dağıdılmış şəhərlər, öz yurd-yuvasından didərgin düşmüş yüz minlərlə insan və həlak olan soydaşlarımızla bitmir. Bu faciənin ən ağrılı və bu gün də öz həllini gözləyən tərəflərindən biri taleyi hələ də naməlum qalan itkin düşmüş azərbaycanlılar problemidir. Onların hər biri sadəcə statistika deyil — yarımçıq qalmış bir insan taleyini, bir ailənin illərdir dinməyən ağrısını və puç olmuş ümidlərini əks etdirir.Rəsmi məlumatlara əsasən, Birinci və İkinci Qarabağ müharibələrində, ümumilikdə, 4010 Azərbaycan vətəndaşı itkin düşmüş şəxs kimi qeydiyyata alınıb. Onlardan 4004 nəfəri Birinci Qarabağ müharibəsi, 6 nəfəri isə 2020-ci ildə baş vermiş İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı itkin düşüb. Statistik göstəricilər müharibənin humanitar nəticələrinin onilliklər keçməsinə baxmayaraq, aradan qalxmadığını və hələ də cəmiyyətin gündəlik həyatına təsir göstərdiyini nümayiş etdirir. İtkin düşmüş şəxslərin taleyinin müəyyənləşdirilməsi yalnız statistik məlumatların dəqiqləşdirilməsi deyil, həm də ailələrin uzun illərdir yaşadığı qeyri-müəyyənliyin aradan qaldırılması, onların mənəvi rahatlığının və insan ləyaqətinin bərpası baxımından fundamental əhəmiyyət daşıyır. İllərlə davam edən gözləmə və psixoloji sarsıntı İtkin düşmüş şəxslərin ailələri üçün ən ağır mənəvi sınaqlardan biri yaxınlarının taleyinə dair dəqiq məlumatın və ölümün təsdiqinin olmamasıdır. Həyat yoldaşını, övladını, qardaşını və ya atasını itirmiş insanların illər uzunu hər hansı xəbər, iz və ya ümid gözləməsi bu ağrını daha da ağırlaşdırır.Bu qeyri-müəyyənlik ailələrin psixoloji durumuna dərin və uzunmüddətli təsir göstərir. İtkinin qəbul olunması, xatirənin yaşadılması və həyatın yenidən qurulması üçün ailələrin həqiqəti bilməsi zəruridir. Məzar yerinin naməlum olması, hadisənin yeri və şəraiti barədə məlumat çatışmazlığı isə mənəvi iztirabları daha da dərinləşdirir.Bu ailələr üçün müharibə hərbi-siyasi müstəvidə bitmiş olsa da, şəxsi faciə hələ də davam edir. Zaman keçdikcə bu ağrı sağalmır, əksinə, hər bayram, Yeni il və ailə toplantısı itkinin yaratdığı boşluğu yenidən kəskinləşdirir. Buna görə də itkin düşmüş şəxslər problemi yalnız keçmiş münaqişənin nəticəsi deyil, bu gün də aktual olan ciddi humanitar və psixososial məsələdir.İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan axtarış və qazıntı işləri taleyi naməlum qalan şəxslərin müəyyənləşdirilməsi üçün mühüm zəmin yaradıb. Rəsmi məlumatlara əsasən, indiyədək 32 kütləvi məzarlıq aşkarlanıb və 910 nəfərə aid insan qalıqları çıxarılıb. DNT və məhkəmə-tibbi ekspertizalar sayəsində 328 şəxsin kimliyi təsdiqlənib, onlardan 267 nəfərin qalıqları ailələrinə təhvil verilərək dəfn edilib.Görülən işlər yalnız kriminalistik və texniki prosedurlardan ibarət deyil. Kütləvi məzarlıqların aşkarlanması baş vermiş hadisələrin, şahid ifadələrinin dəqiqləşdirilməsi, faktların sənədləşdirilməsi və beynəlxalq humanitar hüquq pozuntularının araşdırılması baxımından da mühüm rol oynayır.Bununla yanaşı, identifikasiya prosesi mürəkkəb və uzunmüddətli mərhələlər tələb edir. Qalıqların saxlanma vəziyyəti, bioloji materialların zamanla parçalanması, dəlillərin itməsi, şahidlərin azalması və məlumat qıtlığı işi çətinləşdirən əsas maneələrdir. Odur ki, müasir DNT üsullarının, antropoloji analizlərin, arxiv sənədlərinin və kriminalistik vasitələrin ardıcıl tətbiqi, eləcə də yerli mütəxəssislər və beynəlxalq ekspertlərin cəlb olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Beynəlxalq əməkdaşlıq və humanitar məsuliyyət İtkin düşmüş şəxslərin taleyinin müəyyənləşdirilməsi beynəlxalq humanitar hüququn və insan hüquqlarının fundamental məsələlərindən biridir. Bu istiqamətdə dövlət qurumlarının, beynəlxalq təşkilatların, müstəqil ekspertlərin və itkin düşmüş şəxslərin ailələrinin əməkdaşlığı mühüm rol oynayır.Azərbaycan və Ermənistan arasında informasiya mübadiləsinin genişləndirilməsi, mümkün dəfn yerləri barədə məlumatların paylaşılması, arxiv materiallarının araşdırılması və DNT nəticələrinin qarşılıqlı müqayisəsi itkin düşmüş şəxslərin identifikasiyası prosesində real nəticələrin əldə olunmasına şərait yarada bilər. İki ölkə arasında bu istiqamətdə əməkdaşlığın gücləndirilməsi məsələsinin siyasi gündəliyə daxil edilməsi də problemin həllinə institusional yanaşmanın zəruriliyini göstərir.Bu məsələyə siyasi qarşıdurma kontekstindən deyil, universal humanitar prinsiplər əsasında yanaşılması vacibdir. İtkin düşmüş şəxslərin taleyinin müəyyənləşdirilməsi onların ailələrinin fundamental hüququdur və bu hüquq münaqişənin hansı tərəfinə mənsub olmasından asılı olmayaraq bütün insanlar üçün bərabər şəkildə tanınmalıdır.Qarabağ müharibələri nəticəsində itkin düşmüş azərbaycanlıların taleyi ölkənin kollektiv yaddaşında dərin iz buraxmış humanitar faciənin mühüm tərkib hissəsidir. Bu faciənin miqyası yalnız minlərlə insanın naməlum taleyi ilə deyil, həm də onların ailələrinin onilliklər ərzində daşıdığı ağrı, gözləmə və mənəvi sarsıntı ilə ölçülür.Bu gün həyata keçirilən axtarışlar, kütləvi məzarlıqların aşkarlanması və DNT identifikasiyası uzun illər cavabsız qalan suallara müəyyən qədər aydınlıq gətirir. Bununla belə, 3 mindən çox insanın taleyi hələ də naməlum olaraq qalır.Hər bir itkin düşmüş şəxsin kimliyinin müəyyənləşdirilməsi, qalıqlarının ailəsinə təhvil verilməsi və xatirəsinin layiqincə yaşadılması yalnız humanitar vəzifə deyil, həm də tarixi ədalətin bərpasına yönəlmiş mühüm addımdır. Beynəlxalq təşkilatların bəyanatları və əməli fəaliyyəti arasındakı uyğunsuzluq Qarabağ münaqişəsi zamanı itkin düşmüş azərbaycanlıların taleyi ilə bağlı Avropa Şurası, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və digər beynəlxalq qurumlar tərəfindən müxtəlif bəyanatlar, çağırışlar və qətnamələr qəbul edilsə də, bu təşəbbüslərin konkret və effektiv nəticələrə çevrilməsi istiqamətində görülən tədbirlər yetərli olmayıb. İllər ərzində itkin düşmüş şəxslərin taleyinin müəyyənləşdirilməsinin zəruriliyi dəfələrlə vurğulanmasına baxmayaraq, bu çağırışların icrasını təmin edə biləcək təsirli, sistemli və konkret mexanizmlərin tətbiqi müşahidə edilməyib.Xüsusilə, insan hüquqlarının müdafiəsini özünün fundamental prinsiplərindən biri elan edən Avropa Şurasının bu məsələyə münasibətdə bəyan etdiyi mövqe ilə əldə olunan real nəticələr arasında ciddi uyğunsuzluq diqqəti cəlb edir. Qətnamələrin qəbul edilməsi, humanitar çağırışların səsləndirilməsi və tərəflərin əməkdaşlığa dəvət olunması, şübhəsiz ki, əhəmiyyətlidir. Lakin bu tədbirlər onilliklərdir yaxınlarının taleyi barədə cavab gözləyən minlərlə ailənin fundamental ehtiyaclarını qarşılamağa kifayət etməyib.İtkin düşmüş şəxslərin taleyinin müəyyənləşdirilməsi, mümkün kütləvi məzarlıqlar barədə məlumatların açıqlanması, arxivlərin araşdırılması və identifikasiya prosesinin effektiv həyata keçirilməsi üçün beynəlxalq qurumların daha qətiyyətli mövqeyi, konkret tədbirləri və davamlı siyasi iradəsi zəruridir. Bununla belə, beynəlxalq təşkilatların çağırışlarının praktik müstəvidə hansı səviyyədə icra edildiyi və bu istiqamətdə hansı konkret nəticələrin əldə olunduğu məsələsi açıq qalır.Beynəlxalq ictimaiyyətin bu problemin həllinə yönəlmiş fəaliyyəti yalnız bəyanatlar və diplomatik çağırışlarla məhdudlaşmamalı, humanitar prinsiplər real öhdəliklərə, onların icrasını təmin edən mexanizmlərə və konkret nəticələrə çevrilməlidir. Əks halda, beynəlxalq təşkilatların insan hüquqları və humanitar dəyərlər barədə bəyan etdiyi prinsiplərlə onların praktiki fəaliyyəti arasında ciddi ziddiyyət yaranır.İtkin düşmüş azərbaycanlıların taleyinin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı uzun illər davam edən nəticəsizlik beynəlxalq humanitar mexanizmlərin effektivliyini, onların siyasi iradəyə təsir imkanlarını və universal insan hüquqlarının müdafiəsindəki real rolunu da ciddi şəkildə sual altına qoyur.İtkin düşmüş insanların taleyinə aydınlıq gətirilmədən Qarabağ müharibələrinin humanitar nəticələrinin tam aradan qaldırıldığını iddia etmək mümkün deyil. Sülh anlayışı yalnız silahlı qarşıdurmanın sona çatması ilə məhdudlaşmır - o, həm də uzun illərdir cavab gözləyən ailələrin həqiqətə qovuşmasını, itkilərin tanınmasını, insan ləyaqətinin bərpasını və tarixi ədalətin təmin olunmasını nəzərdə tutur.Bu baxımdan, itkin düşmüş azərbaycanlıların taleyinin müəyyənləşdirilməsi həm Azərbaycan dövlətinin və müvafiq qurumlarının, həm də beynəlxalq ictimaiyyətin humanitar məsuliyyətidir. Problemin həlli üçün siyasi iradə, institusional əməkdaşlıq, şəffaf araşdırmalar və beynəlxalq mexanizmlərin real fəaliyyəti zəruridir.İllərdir yaxınlarının taleyini bilmədən yaşayan ailələr üçün həqiqətə qovuşmaq yalnız hüquqi və humanitar tələb deyil, həm də mənəvi ədalətin təcəssümüdür. Bu həqiqətin üzə çıxarılması isə regionda davamlı sülhün, qarşılıqlı etimadın və barışığın formalaşmasının mühüm şərtlərindən biri olaraq qalır.
Bu gün
2066 xəbər bu gün
Yeni Delhidə keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının Sivilizasiyalararası Dialoq Forumu çərçivəsində Azərbaycanın mədəniyyət naziri Adil Kərimli Hindistanın mədəniyyət və turizm naziri Qacendra Sinq Şekhavat ilə…
Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti, IDEA İctimai Birliyinin təsisçisi və rəhbəri Leyla Əliyeva rəsmi "Instagram" hesabında Vyetnam səfərindən paylaşım edib.
Bakı Dövlət Universiteti (BDU) kadr islahatı ilə bağlı məlumatlara aydınlıq gətirib. Bu barədə BDU-nun İctimaiyyətlə əlaqələr və informasiya şöbəsi sosial şəbəkədə məlumat yayıb. Bildirilib ki, Bakı Dövlət…
"Süni intellekt alətləri şagirdlər üçün də fərdi öyrənmə imkanları yaradır". Bunu Təhsil Sisteminin İnformasiyalaşdırılması İdarəsinin rəis müavini Ayaz Abuşov IV “Maarifçi” tələbə-məzun forumunda təqdimatı zamanı deyib…
ABŞ-ın birinci xanımı Melaniya Tramp Miladdan (Qriqorian təqviminə görə 25 dekabrda qeyd olunur -red.) əvvəl Rusiya ilə Ukrayna arasında yeni atəşkəs razılaşmasının əldə olunacağını gözləyir. O, bu barədə "Fox News"a…
Deputat Vahid Əhmədov Azərbaycanda ərzaq qiymətlərinin yüksək olması səbəbindən maaşın yarısının ərzağa xərcləndiyini, gündəlik xırda ödənişlərin isə ailə büdcəsinə əlavə yük yaratdığını bildirib. Modern.az-a danışan…
Bakı Dövlət Universiteti (BDU) rektor Məleykə Abbaszadənin vəzifəsinin icrasına başladıqdan sonra işdən azad olunma və ya təyinatla bağlı hər hansı əmr imzalamadığını bildirib. Universitet açıqlamasında Məleykə…
Səbailin icra başçısı vaxtilə Nizami Kino Mərkəzinə rəhbərlik edib, Xəzərin başçısı bank filialının direktoru olub, Xətainin başçısı isə elə həmin rayonun icra hakimiyyətində müfəttişlikdən birinci müavinədək yüksəlib…
ABŞ-lı Deyrdre Kin hamiləliyinin 34-cü həftəsində Nyu-York marafonunda 42,195 kilometrlik məsafəni 4 saat 6 dəqiqə 55 saniyəyə qət edib. “Associated Press”ə istinadən, bu, 38 yaşlı Kinin hamiləlik dövründə tamamladığı…
2026-cı ilin son ayında Azərbaycanda beşgünlük iş həftəsi ilə çalışanları neçə günlük istirahətin gözlədiyi məlum olub.Ayın 31-i Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü kimi qeyd olunduğundan həmin tarixdə iş…
Bu barədə Azərbaycan Güləş Federasiyasının (AGF) mətbuat xidmətindən bildirilib. AGF-nin ölkədə yarış sayının və idmançıların təcrübəsinin artırılması strategiyası çərçivəsində baş tutan turnirdə 2016-2017 və…
Dövlət büdcəsinin nəticələrə əsaslanan idarə olunması və fəaliyyət auditinin reallaşdırılması dövlət sektorundakı islahat prosesləri ilə uyğunlaşdırılmalı, bu alətlər dövlət vəsaitlərinin effektiv xərclənməsinə və…
İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) Aerokosmik Qüvvələrinin hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemləri Qeşm adası üzərində ABŞ-yə məxsus "MQ-1 Predator" pilotsuz uçuş aparatını məhv edib. Bu barədə "Al…
ABŞ-də aparılan yeni araşdırma gündəlik vərdişlərin insan sağlamlığına təsiri ilə bağlı maraqlı nəticələr ortaya qoyub. Türkiyənin “Habertürk” nəşrinə istinadən, Missuri Universitetinin alimləri yaşlı insanların yuxu…
Beynəlxalq təhlükəsizlik arxitekturasının çökdüyü və yenisinin hələ formalaşmadığı müasir dövrdə iqtisadi-ticari əlaqələrin və tranzit imkanlarının şaxələndirilməsi bütün ölkələr üçün müstəsna əhəmiyyət daşıyır. Qarabağ…
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Hanoyda Vyetnam Sosialist Respublikasının Prezidenti To Lamın və xanımı No Fon Linin adından verilən rəsmi nahar tədbirində çıxışından video paylaşılıb. Paylaşımda…
Главным драйвером стал автомобильный транспорт.
В Черниговской области украинские пограничники впервые уничтожили российскую малогабаритную крылатую ракету «Филин». Воздушную цель удалось поразить с помощью автоматизированного комплекса. Ракету обнаружила мобильная…
Biləsuvar rayonunda 6-cı "Hindquşu - Mətbəx Festivalı" təşkil olunub. Festivalda hindquşu ətindən hazırlanan təamlarla yanaşı, yerli kənd təsərrüfatı məhsulları, milli sənətkarlıq nümunələri və müxtəlif mədəni…
21 ноября на площади Гоша Гала в Баку состоялась церемония открытия фестиваля кялагаи.
İraqın cənubunda yerləşən Əl-Hartha elektrik stansiyasında baş verən güclü yanğın nəticəsində 4 nəfər həlak olub, 35 nəfər isə müxtəlif dərəcəli xəsarətlər alıb. Ölənlərin sayının artacağı istisna edilmir. AZƏRTAC xəbər…
Novruz Sulxayev
Tədqiqat gəmisi
Bakı, 21 noyabr, AZƏRTAC Yeni Dehlidə keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının Sivilizasiyalararası Dialoq Forumu çərçivəsində Azərbaycanın mədəniyyət naziri Adil Kərimli Hindistanın mədəniyyət və turizm naziri Qacendra…
Azərbaycan millisinin sabiq kapitanı Emin Mahmudovun milli karyerasını bitirməsinə ABŞ-nin Nyu-York şəhərində də diqqət çəkilib. Futbolçunun fotosu şəhərin simvollarından sayılan "Times" meydanındakı böyük reklam…
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Hanoyda Vyetnam Sosialist Respublikasının Prezidenti To Lamın və xanımı No Fon Linin adından verilən rəsmi nahar tədbirində çıxışından video paylaşılıb.
Noyabrın 15-dən etibarən Bakıda payız-qış istilik mövsümü rəsmi olaraq başlasa da, bəzi ərazilərdə problemlər var.
Gədəbəydə 6 yaşlı uşağı avtomobil vurub.
Ukraynanın NATO-ya üzv olub-olmayacağı məsələsi Rusiya-Ukrayna müharibəsinin necə başa çatacağından asılıdır. Hələlik bu barədə qəti fikir söyləmək tezdir. Bunu Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski WhatsApp platforması…
Bakı Dövlət Universitetinin (BDU) rektoru Məleykə Abbaszadə noyabrın 19-da universitetin kollektivinə təqdim olunub. BDU-nun İctimaiyyətlə əlaqələr və informasiya şöbəsindən Redaktor.az-a bildirilib ki, Məleykə Abbaszadə…
Azərbaycanda məhkəməyə müraciət edən şəxslərin ödəməli olduğu dövlət rüsumunun məbləği iddianın dəyərindən asılı olaraq dəyişir. Kiçik məbləğli iddialar üçün 30 manat rüsum nəzərdə tutulduğu halda, böyük məbləğli…
Türkiyənin İstanbul şəhərinin Büyükçekmece rayonunda yaşadığı evin divarlarını şeirlərlə doldurması ilə gündəmə gələn Abdullah Gönen başına gələnləri danışıb.
Bakı Dövlət Universitetinin (BDU) prorektoru Fərda İmanov vəzifədən ötən gün azad edilməyib. Bu barədə universitetin mətbuat xidməti məlumat yayıb. O bildirib ki, Fərda İmanov bir il əvvəl vəzifəsindən azad edilib. Qeyd…
Noyabrın 20-də polis tərəfindən keçirilən tədbirlərlə ailə üzvlərini məlumatlandırmadan yaşadığı ünvanı tərk etdiyinə görə itkin düşmüş kimi axtarışı aparılan 4 nəfər tapılaraq aidiyyəti üzrə təhvil verilib. Bu barədə…
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnam Sosialist Respublikasına rəsmi səfəri ilə bağlı video paylaşılıb. Paylaşımda deyilir: "Vyetnama səfərimin nəticələrindən çox məmnunam". I am very…
Rusiya ordusu Ukraynanın silahlı qüvvələrinin və hərbi-sənaye kompleksinin yüksəkvəzifəli rəsmilərinin, eləcə də əcnəbi nümayəndələrin toplantı yerini hədəfə alıb. Bu barədə Rusiyanın Müdafiə Nazirliyi (MN) məlumat…
Çinin şimal-qərbindəki Tsinxay əyalətinin Delinxa şəhərində 5,6 maqnitudalı zəlzələ baş verib. Bu barədə "Xinhua" agentliyi Çin Seysmoloji Şəbəkələr Mərkəzinin (CENC) məlumatına istinadən xəbər verir. Mərkəzin məlumatına…
Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondu (SOFAZ) kəsintisiz güc mənbələri (UPS) üçün akkumulyatorların satın alınması ilə bağlı tender elan edib. Tenderdə iştirak haqqı 250 manatdır…
Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski Krım körpüsünə endirilən zərbələri müdafiə edərək, bu infrastrukturun Ukrayna üçün tamamilə qanuni hərbi hədəf olduğunu bildirib.…
Noyabrın 21-də Hanoyda Azərbaycan Respublikasının birinci xanımı Mehriban Əliyevanın Vyetnamın birinci xanımı No Fon Li ilə Hanoydakı İrs Evində görüşü…
Bakıda və Abşeron yarımadasında noyabrın 22-də hava şəraitinin dəyişkən buludlu olacağı, əsasən yağmursuz keçəcəyi, lakin axşam bəzi yerlərdə yağış yağacağı…
Ukraynanın NATO-ya üzv olub-olmayacağı məsələsi Rusiya-Ukrayna müharibəsinin necə başa çatacağından asılıdır
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnam Sosialist Respublikasına rəsmi səfəri ilə bağlı video paylaşılıb
Noyabrın 19-da Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Vyetnam Sosialist Respublikasına rəsmi səfərini işıqlandırmaq üçün yola çıxarkən bizi qarşıda üç günlük intensiv iş qrafiki, çoxsaylı görüşlər, mühüm siyasi hadisələr…
Danimarka Avropa İttifaqına üzv ölkələrə Rusiya vətəndaşlarına turist vizalarının verilməsini dayandırmağı və biometrik olmayan Rusiya pasportlarının tanınmasına son qoymağı təklif edib
Azərbaycan parataekvondoçusu İmaməddin Xəlilov Cənubi Koreyanın Muju şəhərində keçirilən dünya çempionatında bürünc medal qazanıb