Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) Avropa ilə bağlı son hesabatında qeyd olunub ki, iqlim böhranının insanlara, xüsusən də gənclərə getdikcə artan psixoloji təsiri səbəbindən bu qitənin ölkələri əqli sağlamlıq məsələlərini iqlim siyasətinə və fövqəladə planlaşdırmaya daxil etməlidir.
Təşkilatın məlumatına istinadla, “Dəyişən iqlim şəraitində əqli sağlamlığın gücləndirilməsi: ÜST-ün Avropa regionunda müşahidələri zamanı əldə edilən məlumatlar” adlı hesabatın dərc olunması hazırda Türkiyənin Antalya şəhərində keçirilən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının iqlim sammiti ilə üst-üstə düşüb.
Hesabata görə, insanları təkcə daşqınlar və ya meşə yanğınları təsirləndirmir. Planetin gələcəyi ilə bağlı düşüncələr narahatlıq yarada, yuxunu poza və gündəlik işlərə mane ola bilər. Həddindən artıq isti hava mövcud zehni sağlamlıq vəziyyətini pisləşdirə bilər, daşqın və meşə yanğınlarına birbaşa məruz qalma isə narahatlıq, depressiya və travma sonrası stres pozğunluğu ilə əlaqələndirilir. Ətraf mühitin pisləşməsi və dolanışıq vasitələrinin itirilməsi kimi problemlər də xroniki stresə səbəb ola bilər.
İqlim təsirlərinin əsas yükünü daşıması gözlənilən gənclər bu proseslərə xüsusilə həssasdırlar. Hesabatda “The Lancet Planetary Health” jurnalında dərc olunmuş bir sorğuya istinad edilir. Sorğuya əsasən, Finlandiya, Fransa, Portuqaliya və Birləşmiş Krallıqdakı gənc respondentlərin 65 faizə qədəri iqlim dəyişmələrindən narahatdır və 37 faizə yaxını bunun onların fəaliyyət qabiliyyətinə zərər verdiyini bildirib. 2021-ci ildə aparılan araşdırmada Avstraliya, Braziliya, Hindistan, Nigeriya, Filippin və ABŞ də daxil olmaqla on ölkədə 16-25 yaş arası 10.000 insan iştirak edib.
Hesabatda ÜST-nin Avropa regionunun 15 ölkəsində iqlimlə əlaqəli çətinlikləri və əsasən daşqınlardan sonra psixo-sosial dəstəyi əhatə edən 20 müdaxilə nəzərdən keçirilir.
Sloveniyada 2023-cü il daşqınlarına qarşı mübarizə hökumət qurumlarını, səhiyyə işçilərini, humanitar qrupları və yerli icmaları birləşdirib. Səyyar zehni sağlamlıq qrupları, qaynar xətlər, icma fəaliyyətləri və praktik yardım minlərlə ailəyə kömək edib və psixoloji reabilitasiyanın fiziki bərpa prosesindən uzun sürdüyünü nəzərə alaraq, fövqəladə mərhələdən sonra dəstək davam edib.
Estoniyada Yaşıllar Hərəkatı üç digər Avropa ölkəsindən olan tərəfdaşlarla birlikdə “İqlim narahatlığı ilə mübarizə” layihəsinə rəhbərlik edib. Təşəbbüs çərçivəsində 16-25 yaş arası insanlar üçün iqlim narahatlığını bir xəstəlik kimi qəbul etməkdənsə, gənc könüllülər üçün emosiyaları anlamağa və mübarizə bacarıqlarını inkişaf etdirməyə yönəlmiş təlimlər, həmyaşıd dəstəyi təlimatları, özünəyardım iş dəftərləri və seminarlar təşkil edilib.
Yeni hesabat ÜST-nin əvvəlki fəaliyyətinə əsaslanır. 2022-ci ilin iyun ayında ÜST “Stokholm+50” konfransında iqlim dəyişmələrinin əqli sağlamlıq üçün ciddi risklər yaratdığı qənaətinə gələn siyasət brifinqi təqdim edib və ölkələri bu ağır problemlə mübarizə tədbirlərinə əqli sağlamlıq dəstəyini daxil etməyə çağırıb.
ÜST-nin Avropa seqmentinin 2026-2030-cu illər üçün ikinci Avropa Fəaliyyət Proqramı iqlim və sağlamlıq tədbirlərini həyat boyu əqli sağlamlıq və rifahın təşviq edilməsini əsas strateji prioritetləri arasında qeyd edir.
Böyük Britaniya hökuməti tərəfindən sifariş edilmiş müstəqil bir araşdırma da əqli sağlamlıq problemləri, DEHB və autizmli insanlara dəstək üçün əsas yol kimi rəsmi diaqnoza etibar etməyi dayandırmağa çağırırdı.