Təbiətdə elə canlılar var ki, onların həyat tərzi insanı heyrətə gətirir. Bəzən adi bir quş kimi gördüyümüz canlıların əslində nə qədər qeyri-adi xüsusiyyətlərə malik olduğunu bilmirik. Belə quşlardan biri də qara uzunqanaddır. Bu quşun ən maraqlı xüsusiyyəti aylarla yerə qonmadan, demək olar ki, bütün həyatını havada keçirə bilməsidir. Təsəvvür edin, bir quş səhər uçuşa başlayır və aylarla nə ağac budağına qonur, nə də damın üzərində dayanıb dincəlir. Qidalanır, su içir, hava axınlarından istifadə edir və həyatını göy üzündə davam etdirir.Oxu24.com-un məlumatına görə, qara uzunqanad elmi ədəbiyyatda Apus apus, ingilis dilində isə Common Swift adı ilə tanınır. Azərbaycanda və digər ölkələrdə bəzən ebabil quşu kimi də adlandırılır. Lakin bu adlandırma ilə bağlı mühüm bir məqam var: qara uzunqanadın Qurani-Kərimdə adı çəkilən əbabil quşları ilə eyni növ olduğunu elmi baxımdan təsdiqləyən sübut yoxdur. Ərəb dilində “əbabil” sözü konkret bir quş növünün elmi adı deyil, dəstə-dəstə, qrup halında gələn quşlar mənasını ifadə edir.Qara uzunqanadı digər quşlardan fərqləndirən əsas cəhət onun havada keçirdiyi qeyri-adi uzun müddətdir. Alimlərin araşdırmaları göstərir ki, bu quşlar çoxalma mövsümündən kənar dövrdə vaxtlarının böyük hissəsini havada keçirirlər. Hətta bəzi fərdlər aylarla yerə enmədən uçuş həyatını davam etdirə bilirlər.2016-cı ildə İsveç alimlərinin apardığı araşdırma bu xüsusiyyəti elmi şəkildə ortaya qoyub. Tədqiqat zamanı qara uzunqanadların üzərinə xüsusi izləmə cihazları yerləşdirilərək onların hərəkətləri və uçuş müddətləri müşahidə edilib. Nəticələr göstərib ki, bu quşlar çoxalma dövründən kənar təxminən 10 ay ərzində vaxtlarının 99 faizindən çoxunu havada keçirə bilirlər. Bəzi fərdlərin həmin müddət ərzində heç yerə qonmadığı da müəyyən edilib. Bu, quşlar aləmində son dərəcə qeyri-adi göstəricidir.Bəs qara uzunqanad yerə enmədən necə qidalanır? Əslində, onun qidalanma sistemi də uçuş həyatına uyğunlaşıb. Bu quş əsasən havada uçan xırda həşəratlarla qidalanır. Uçarkən ağzını açaraq qarşısına çıxan milçəkləri, ağcaqanadları və digər kiçik həşəratları tutur. Beləliklə, qida axtarmaq üçün yerə enməsinə ehtiyac qalmır. Su ehtiyacını da uçuş zamanı ödəyə bilir. Bunun üçün su hövzələrinin üzərindən alçaqdan uçur, dimdiyini suyun səthinə yaxınlaşdıraraq su qəbul edir.Qara uzunqanadın ən böyük sirrlərindən biri isə yuxu ilə bağlıdır. İnsan üçün yatmaq, adətən, müəyyən bir yerdə uzanmaq və hərəkətsiz qalmaq deməkdir. Bu quşun həyatında isə belə bir imkan demək olar ki, yoxdur. Çünki o, aylarla yerə qonmadan havada qalır. Bəs bu müddətdə necə dincəlir?Alimlər hesab edirlər ki, qara uzunqanadlar uçuş zamanı da qısa müddətli yuxu və istirahət mərhələlərindən istifadə edə bilirlər. Onların yüksəklərə qalxaraq süzülməsi, hava axınlarından yararlanması və uçuş zamanı enerjiyə qənaət etməsi bu ehtimalı gücləndirir. Bununla belə, quşun uçarkən yuxuya getməsinin dəqiq mexanizmi hələ tam öyrənilməyib. Yəni onun göydə yatması ilə bağlı maraqlı elmi ehtimallar olsa da, bu prosesin bütün detalları barədə qəti fikir söyləmək düzgün olmaz.Qara uzunqanadın bədən quruluşu da onun həyat tərzinə xüsusi uyğunlaşıb. Uzun, ensiz və aypara formasını xatırladan qanadları sürətli uçuş və havada süzülmək üçün əlverişlidir. Bədəni aerodinamik formaya malikdir, qısa ayaqları isə yerdə rahat hərəkət etmək üçün uyğunlaşmayıb. Bu quşun ayaqları əsasən qayalıqlara, ağac gövdələrinə və binaların şaquli səthlərinə yapışmağa kömək edir.Maraqlıdır ki, quşun elmi adının ilk hissəsi olan Apus qədim yunan mənşəli sözdür və “ayaqsız” mənası ilə əlaqələndirilir. Əlbəttə, qara uzunqanadın ayaqları var, sadəcə onların quruluşu digər quşlardan fərqlənir. Bu xüsusiyyət onun yerə qonduqda hərəkət etməsini çətinləşdirə bilər. Buna görə də qara uzunqanad üçün ən rahat mühit məhz havadır.Qara uzunqanadın həyatında yerin xüsusi əhəmiyyət daşıdığı yeganə dövr çoxalma və bala böyütmə mərhələsidir. Bu zaman quşlar yuva qurmaq, yumurta qoymaq və balalarını böyütmək üçün uyğun yerlərə qayıdırlar. Yuvalarını, əsasən, binaların damlarının altındakı boşluqlarda, qayalıqlarda və digər qorunan sahələrdə qururlar. Balalar yumurtadan çıxdıqdan sonra valideynlər onları havada tutduqları həşəratlarla qidalandırırlar.Balalar böyüyüb yuvadan uçmağa hazır olduqdan sonra isə onların da uzun hava həyatı başlayır. Qara uzunqanadların həyat dövründə bu mərhələ xüsusi yer tutur. Onlar çoxalma mövsümündə yuvalarına qayıtsalar da, ilin qalan hissəsində havada qalmağa uyğunlaşmış həyat tərzini davam etdirirlər. Başqa sözlə, yer onlar üçün əsasən çoxalma və nəsil artırma məkanıdır, gündəlik həyatlarının böyük hissəsi isə göy üzündə keçir.Burada bir məqamı da dəqiqləşdirmək lazımdır: qara uzunqanadı qaranquşla qarışdırmaq olmaz. Hər iki quş sürətli uçuşu və həşəratlarla qidalanması ilə seçilsə də, onlar fərqli quş qruplarına aiddirlər. Xarici görünüşlərində və uçuş tərzlərində müəyyən oxşarlıqlar olsa da, bioloji baxımdan eyni növ deyillər.Əbabil məsələsinə gəlincə, bu mövzu da maraq doğurur. Qurani-Kərimin “Fil” surəsində fil ordusuna qarşı dəstə-dəstə göndərilən quşlardan bəhs olunur. Məhz bu hadisə ilə əlaqədar “əbabil quşları” ifadəsi geniş yayılıb. Lakin ərəb dilində “əbabil” konkret bir quş növünü deyil, dəstə və qruplar halında gələn quşları ifadə edir. Buna görə də Quranda təsvir edilən quşların məhz Apus apus, yəni qara uzunqanad olduğunu elmi fakt kimi təqdim etmək doğru deyil. Müxtəlif bölgələrdə bu adın qara uzunqanada da aid edilməsi isə daha çox xalq arasında formalaşmış adlandırma ilə bağlıdır.Qara uzunqanadın təbiətdəki rolu da az əhəmiyyət daşımır. O, əsasən uçan həşəratlarla qidalandığı üçün onların sayının təbii şəkildə tənzimlənməsində iştirak edir. Beləliklə, bu quş yalnız qeyri-adi uçuş qabiliyyəti ilə deyil, ekosistemdəki funksiyası ilə də diqqət çəkir.Bütün bunlar bir daha göstərir ki, təbiətdə yaşamaq üçün hər canlının özünəməxsus uyğunlaşma mexanizmi var. Bəzi quşlar gecəni ağac budaqlarında keçirir, bəziləri su kənarında dincəlir, qara uzunqanad isə həyatının böyük hissəsini havada yaşayaraq keçirir. Onun uçuş qabiliyyəti, qidalanma üsulu, bədən quruluşu və çoxalma davranışı milyon illər ərzində formalaşmış təbii uyğunlaşmanın maraqlı nümunəsidir.Beləliklə, qara uzunqanad haqqında ən heyrətamiz fakt onun sadəcə sürətli uçması deyil, aylarla yerə enmədən həyatını davam etdirə bilməsidir. Bizim üçün göy üzü quşların uçduğu məkan olduğu halda, bu canlı üçün demək olar ki, bütöv bir yaşayış mühitidir. Bəlkə də elə buna görə qara uzunqanad təbiətin ən qeyri-adi və maraqlı quşlarından biri hesab olunur.Turan