Onlayn mağaza fəaliyyəti ilə məşğul olan sahibkarların qarşılaşdığı məsələlərdən biri də satışdan əldə olunan vəsaitlərin bank hesablarına daxil olması və vergi öhdəliklərinin hesablanması ilə bağlıdır. Bəzi hallarda sahibkarlar dövriyyənin müəyyən edilmiş həddi keçməməsi və əlavə vergi öhdəliyinin yaranmaması üçün satış gəlirlərinin bir hissəsini öz hesablarına, digər hissəsini isə başqa şəxslərin bank hesablarına yönəltməyin mümkün olub-olmadığını düşünürlər. Lakin bu üsul vergi öhdəliklərindən yayınmaq üçün hüquqi əsas hesab edilmir. Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 155.1-ci maddəsinə əsasən, ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında vergi tutulan əməliyyatlarının həcmi 200 min manatdan artıq olan şəxslər üçün ƏDV qeydiyyatı ilə bağlı öhdəlik yaranır. Başqa sözlə, sahibkarın fəaliyyətinin həcmi qanunvericilikdə müəyyən edilmiş həddi keçdikdə, onun əlavə dəyər vergisi üzrə qeydiyyata alınması məsələsi gündəmə gəlir. Bu həddin müəyyən edilməsində əsas meyar satışdan əldə olunan gəlirlərin hansı bank hesabına köçürülməsi deyil, sahibkarın həyata keçirdiyi vergi tutulan əməliyyatların real həcmidir.Məsələn, onlayn mağazanın sahibi ay ərzində müxtəlif məhsulların satışını həyata keçirir və həmin satışlardan əldə olunan vəsaitin bir hissəsini öz bank hesabına, digər hissəsini isə qohumunun, ailə üzvünün və ya başqa şəxsin hesabına qəbul edir. Bu zaman vəsaitlərin müxtəlif bank hesablarına daxil olması həmin satışların ayrı-ayrı şəxslərin fəaliyyəti kimi qiymətləndirilməsi üçün avtomatik əsas yaratmır. Əgər satışlar faktiki olaraq eyni sahibkarın fəaliyyəti çərçivəsində həyata keçirilirsə, həmin əməliyyatlar müvafiq vergi qaydalarına uyğun qiymətləndirilməlidir.Burada vacib məqam ondan ibarətdir ki, bank hesabına daxil olan pul vəsaitləri ilə vergi tutulan dövriyyə eyni anlayış deyil. Hesaba daxil olan hər bir məbləğ avtomatik olaraq satış gəliri sayılmadığı kimi, satışdan əldə olunan vəsaitin başqa şəxsin hesabına köçürülməsi də həmin əməliyyatın vergi uçotundan kənarda qalması demək deyil. Vergi öhdəlikləri əməliyyatın mahiyyəti, tərəflər arasındakı münasibətlər, satışın kim tərəfindən həyata keçirilməsi, müqavilələr və digər müvafiq sənədlər əsasında müəyyən olunur.Məsələn, onlayn mağaza sahibinin satışlarını öz adından həyata keçirməsi, məhsulların sifarişini qəbul etməsi, alıcılarla münasibətləri idarə etməsi və gəliri əldə etməsi faktiki olaraq onun sahibkarlıq fəaliyyətinin göstəriciləridir. Bu fəaliyyət nəticəsində yaranan dövriyyənin bir hissəsinin başqa şəxsin hesabına yönəldilməsi sahibkarın vergi öhdəliklərini aradan qaldırmır. Əksinə, belə əməliyyatların düzgün sənədləşdirilməməsi vergi orqanı tərəfindən əlavə araşdırma və sualların yaranmasına səbəb ola bilər.Eyni zamanda, başqa şəxsin bank hesabından istifadə edilməsinin bütün hallarda qanun pozuntusu olduğunu söyləmək də düzgün olmazdı. Məsələn, tərəflər arasında real müqavilə münasibətləri, agentlik və ya komissiya fəaliyyəti, yaxud başqa qanuni əsas mövcud ola bilər. Lakin bu münasibətlər formal deyil, faktiki və sənədlərlə təsdiqlənən olmalıdır. Sadəcə dövriyyəni bölmək və ƏDV qeydiyyatı həddini keçməmək məqsədilə satış vəsaitlərinin müxtəlif şəxslərin hesablarına yönəldilməsi həmin əməliyyatların hüquqi mahiyyətini dəyişmir.Belə hallarda vergi orqanı əməliyyatların faktiki məzmununu, pul vəsaitlərinin hərəkətini, satış sənədlərini, elektron qaimələri, ödəniş məlumatlarını və tərəflər arasındakı münasibətləri araşdıra bilər. Əgər müəyyən edilərsə ki, müxtəlif şəxslərin hesablarından istifadə edilməsinin əsas məqsədi real sahibkarlıq dövriyyəsini gizlətmək və vergi öhdəliyindən yayınmaq olub, qanunvericiliyə uyğun tədbirlər görülməsi və müvafiq məsuliyyət məsələsinin yaranması mümkündür.Onlayn ticarətlə məşğul olan şəxslər üçün ən düzgün yanaşma satış gəlirlərinin şəffaf uçotunu aparmaq, bütün əməliyyatları qanunvericiliyin tələblərinə uyğun rəsmiləşdirmək və vergi öhdəliklərini vaxtında müəyyənləşdirməkdir. Sahibkar satışların həcmini, daxil olan vəsaitləri, qaytarılan məhsulları, komissiya ödənişlərini və digər əməliyyatları düzgün uçota almalıdır. ƏDV qeydiyyatı üçün müəyyən edilmiş həddə yaxınlaşdıqda isə əvvəlcədən mühasib və ya vergi mütəxəssisi ilə məsləhətləşmək məqsədəuyğundur.Nəticə etibarilə, onlayn mağazanın satış gəlirlərini bir neçə bank hesabına bölmək və ya vəsaitin bir hissəsini başqa şəxsin hesabına yönəltmək vergi tutulan dövriyyəni avtomatik azaltmır. Əsas məsələ pulun hansı hesaba daxil olması deyil, satışın kim tərəfindən həyata keçirilməsi və həmin əməliyyatın iqtisadi-hüquqi mahiyyətidir. Bank hesablarını bölmək vergi öhdəliyindən azad etmir və qanunvericiliklə müəyyən edilmiş ƏDV qeydiyyatı həddinin tətbiqindən yayınmaq üçün hüquqi vasitə hesab olunmur. Turan Etibaroğlu