Yol polisi əməkdaşlarının nəqliyyat vasitələrini saxlayaraq avtomobilə baxış keçirməsi sürücülər arasında tez-tez müzakirə olunan məsələlərdəndir. Bəzi hallarda sürücülər avtomobilin salonuna, baqajına və digər hissələrinə baxış keçirilməsinin hansı hüquqi əsaslarla mümkün olduğunu, polis əməkdaşlarının bu zaman hansı prosedurlara əməl etməli olduqlarını bilmirlər. Halbuki nəqliyyat vasitəsinə baxışın keçirilməsi qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydalar əsasında həyata keçirilməli, bu proses zamanı həm polis əməkdaşlarının, həm də sürücülərin hüquq və vəzifələri nəzərə alınmalıdır.Bəs yol polisi istənilən avtomobili saxlayaraq səbəb göstərmədən baxış keçirə bilərmi? Baxış zamanı videoçəkiliş aparılması məcburidirmi? Sürücü avtomobilinə baxış keçirilməsinə etiraz etdikdə hansı hüquqlara malikdir və bu proses necə rəsmiləşdirilməlidir?Mövzu ilə bağlı Oxu24.com-a açıqlamasında ekspert Hüseyn Məmmədzadə bildirib ki, nəqliyyat vasitəsinə baxışın keçirilməsi qaydaları Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 93-cü maddəsində öz əksini tapıb. Onun sözlərinə görə, qanunvericilikdə bu prosedurun mahiyyəti, hansı qaydada aparılması və rəsmiləşdirilməsi ilə bağlı konkret tələblər müəyyən edilib.Ekspertin sözlərinə görə, nəqliyyat vasitəsinə baxış dedikdə avtomobilin konstruktiv bütövlüyü pozulmadan həyata keçirilən müayinə nəzərdə tutulur. Yəni baxış zamanı avtomobilin konstruksiyasına müdaxilə edilməməli, onun hissələri sökülməməli və texniki quruluşuna zərər vurulmamalıdır. Bu prosedur nəqliyyat vasitəsinin müəyyən xüsusiyyətlərinin və ya daxilində olan əşyaların yoxlanılması məqsədi daşıyan prosessual hərəkətdir.Hüseyn Məmmədzadə diqqətə çatdırıb ki, avtomobilə baxışın keçirilməsi sadəcə polis əməkdaşının istəyi ilə və heç bir rəsmiləşdirmə aparılmadan həyata keçirilə bilməz. Belə bir prosedur tətbiq olunarkən qanunvericiliyin tələblərinə əməl edilməli, baxışın hansı səbəbdən aparıldığı aydın göstərilməlidir. Əks halda, sürücülərin hüquqlarının pozulması və polis əməkdaşlarının səlahiyyət həddini aşması ilə bağlı mübahisələr yarana bilər.Ekspert bildirib ki, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 93-cü maddəsində nəqliyyat vasitəsinə baxış zamanı fasiləsiz videoçəkiliş aparılması tələbi də nəzərdə tutulur. Onun sözlərinə görə, bu, prosesin şəffaflığını təmin etmək, baxışın gedişini sonradan araşdırmaq və mümkün mübahisələrin qarşısını almaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Videoçəkiliş baxışın başlanmasından başa çatmasına qədər fasiləsiz aparılmalı, prosesin gedişini əks etdirməlidir.Hüseyn Məmmədzadənin sözlərinə görə, sürücü də baş verənləri öz telefonu və ya digər vasitə ilə qeydə ala bilər. Lakin vətəndaşın videoçəkiliş aparması qanunla nəzərdə tutulan rəsmi prosessual tələbləri aradan qaldırmır. Yəni polis əməkdaşları baxış keçirərkən qanunvericiliyin tələb etdiyi videoqeydiyyatı təmin etməlidirlər. Sürücünün çəkiliş aparması isə hadisənin sonradan araşdırılması üçün əlavə sübut əhəmiyyəti daşıya bilər.Ekspert qeyd edib ki, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydalara əsasən, baxış, bir qayda olaraq, nəqliyyat vasitəsinin sahibi və ya onu idarə edən şəxsin iştirakı ilə keçirilməlidir. Bununla yanaşı, təxirəsalınmaz hallarda sürücünün iştirakı olmadan baxışın aparılması ilə bağlı istisnalar da mövcuddur. Belə hallarda da qanunla müəyyən edilmiş prosessual tələblərə, o cümlədən fasiləsiz videoçəkiliş qaydasına əməl olunmalıdır.Hüseyn Məmmədzadə vurğulayıb ki, nəqliyyat vasitəsinə baxış zamanı müvafiq protokolun tərtib edilməsi də vacib məsələlərdəndir. Onun sözlərinə görə, sürücüyə avtomobilə baxış keçiriləcəyi bildirildikdə bu proses qanunvericiliyin tələblərinə uyğun rəsmiləşdirilməlidir. Söhbət inzibati cərimə protokolundan deyil, məhz nəqliyyat vasitəsinə baxışın aparılmasını təsdiq edən prosessual sənəddən gedir.Ekspert bildirib ki, baxış protokolunda müvafiq məlumatlar, o cümlədən baxışın keçirildiyi vaxt və yer, prosesdə iştirak edən şəxslər, polis əməkdaşının məlumatları, protokolun nömrəsi və baxışın aparılması üçün əsaslar göstərilməlidir. Xüsusilə baxışın hansı səbəbdən keçirildiyinin qeyd edilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki polis əməkdaşı avtomobilə baxış keçirmək qərarını hansı faktlara və şübhələrə əsasən verdiyini rəsmiləşdirməlidir.Məsələn, müəyyən bir avtomobilin oğurluq hadisəsi, başqa cinayət və ya hüquqazidd əməl ilə əlaqəli ola biləcəyinə dair məlumat daxil ola bilər. Bu zaman avtomobilin markası, rəngi, dövlət qeydiyyat nişanı və digər əlamətləri göstərilməklə onun saxlanılması və yoxlanılması üçün müvafiq əsaslar yarana bilər. Belə hallarda baxışın məqsədi konkret şübhənin yoxlanılması və mümkün hüquqazidd əməlin izlərinin aşkar edilməsidir.Hüseyn Məmmədzadənin fikrincə, baxış üçün əsasın protokolda göstərilməsi sürücünün hüquqlarının qorunması baxımından vacib təminatlardan biridir. Çünki hər hansı əsas olmadan istənilən avtomobilin saxlanılması və yoxlanılması ilə bağlı yanaşma hüquqi müəyyənlik prinsipinə uyğun deyil. Sürücü də bilməlidir ki, onun nəqliyyat vasitəsinə hansı səbəbdən baxış keçirilir və bu prosessual hərəkət hansı məlumatlara əsaslanır.Ekspert əlavə edib ki, baxış başa çatdıqdan sonra protokolun bir nüsxəsi nəqliyyat vasitəsinin sahibinə və ya müvafiq qaydada prosesdə iştirak edən şəxsə təqdim edilməlidir. Bu sənəd sürücünün əlində baxışın hansı şəraitdə və hansı əsaslarla aparıldığını təsdiq edən rəsmi material kimi qalır. Sonradan baxış zamanı qanun pozuntusuna yol verildiyini düşünən şəxs həmin sənəddən şikayət və ya digər hüquqi müraciət zamanı istifadə edə bilər.O bildirib ki, sürücülər avtomobillərinə baxış keçirilərkən prosesin qanuniliyinə diqqət yetirməli, baxışın səbəbini öyrənməli və protokolla tanış olmalıdırlar. Sənəddə göstərilən məlumatlarla razılaşmadıqları halda öz qeydlərini bildirmək və iradlarının protokolda əks olunmasını tələb etmək hüquqlarından istifadə edə bilərlər. Həmçinin qanunla qadağan edilməyən hallarda baş verənləri videoqeydə almaq da sonradan hüquqların müdafiəsi baxımından əhəmiyyətli ola bilər.Beləliklə, nəqliyyat vasitəsinə baxış adi yoxlama ilə qarışdırılmamalı, qanunvericilikdə müəyyən edilmiş prosessual qaydalara uyğun aparılmalıdır. Baxışın hüquqi əsası olmalı, müvafiq protokol tərtib edilməli, fasiləsiz videoçəkiliş təmin olunmalı və sənədin bir nüsxəsi sürücüyə verilməlidir. Sürücülərin bu hüquqi tələbləri bilməsi həm öz hüquqlarını qorumağa, həm də yol polisi ilə münasibətlərdə yarana biləcək anlaşılmazlıqların qarşısını almağa kömək edə bilər.Turan Etibaroğlu
