Çin Xalq Respublikasının sədri Si Cinpin və ölkənin digər rəsmiləri gələcəyi məhz belə təsəvvür edirlər. Pekinin məqsədi müasir kosmik yarışda ABŞ-ni geridə qoymaqdır. Hazırda bu yarışın əsas mərhələsi 1972-ci ildə həyata keçirilmiş sonuncu «Apollon» missiyasından sonra ilk dəfə insanın Aya endirilməsi uğrunda mübarizədir. NASA bu uçuşu 2028-ci ildə həyata keçirməyi və 2030-cu ildə Aya eniş planlaşdıran Çinin İnsanlı Kosmik Uçuşlar Proqramı İdarəsini qabaqlamağı hədəfləyir. Lakin ABŞ-nin planları İlon Maskın SpaceX və Ceff Bezosun Blue Origin şirkətlərinin kosmik gəmilərindən ciddi şəkildə asılıdır. Hər iki şirkət mühüm mühəndislik çətinlikləri ilə üzləşir. Buna görə də tənqidçilər, o cümlədən Donald Trampın ilk prezidentlik dövründə NASA-ya rəhbərlik etmiş Cim Braydenstayn xəbərdarlıq edirlər ki, ABŞ kosmosdakı liderliyini Çinə uduzmaq riski ilə qarşı-qarşıyadır.
Corciya Texnologiya İnstitutunun Sem Nann Beynəlxalq Münasibətlər Məktəbinin dosenti Linkoln Hayns hesab edir ki, ABŞ üzərində qələbə Pekinin beynəlxalq nüfuzunu əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq. Ekspertin sözlərinə görə, Çin bu uğurdan yeni qlobal texnoloji fövqəldövlət statusunun sübutu kimi istifadə edə bilər. Bu isə Çin Kommunist Partiyası üçün ölkədaxili təbliğat baxımından nəhəng qələbə olacaq.
Lakin Çin yalnız nüfuz qazanmaqla kifayətlənmək istəmir. Corctaun Universitetinin Təhlükəsizlik və İnkişaf Edən Texnologiyalar Mərkəzinin baş analitiki Ketlin Körlinin sözlərinə görə, Pekinin əsas məqsədi 2040-cı illərə qədər kosmosda hegemonluq əldə etməkdir. Bu, Çinin Ayətrafı kosmik məkanda gündəliyi və oyun qaydalarını təkbaşına müəyyənləşdirmək niyyətində olduğu deməkdir. Söhbət Yer atmosferinin yuxarı sərhədindən Ayın səthinə qədər uzanan nəhəng kosmik ərazidən gedir.
Bu məqsədlərin iddialı olmasına baxmayaraq, Çin mühəndisləri artıq kosmosda uğurla işləmək bacarıqlarını sübut ediblər. Cari əsrdə ölkə böyük irəliləyiş əldə edərək NASA ilə arasındakı fərqi xeyli azaldıb. 2003-cü ildə Yan Livey kosmosa uçan ilk çinli oldu. 2012-ci ildə isə ilk çinli qadın, Lyu Yan kosmosa göndərildi. Ümumilikdə Çin artıq onlarla taykonavtı orbitə çıxarıb. Onların bir çoxu tikintisi 2022-ci ildə tamamlanan daimi orbital «Tyanqun» kosmik stansiyasında çalışıb. Bu stansiya ABŞ-nin Çini Beynəlxalq Kosmik Stansiya layihəsində iştiraka buraxmaqdan imtina etməsinə Pekinin cavabı oldu.
Çin uzaq kosmosun tədqiqi sahəsində də demək olar ki, ABŞ-yə çatıb. 2013-cü ildə «Çanye-3» pilotsuz kosmik aparatı Aya uğurla endi. 2019-cu ildə isə Çin tarixdə ilk dəfə daha mürəkkəb tapşırığı yerinə yetirərək Ayın Yerdən görünməyən arxa tərəfinə eniş edən ölkə oldu. ABŞ bu nailiyyəti ilk dəfə yalnız gələn il təkrarlamağa ümid edir. 2021-ci ildə, Çin Kommunist Partiyasının 100 illiyi ərəfəsində isə Çinin robotlaşdırılmış kosmik aparatı Marsa endi. İsrailin Texnion Texnologiya İnstitutunun astrofiziki Ehud Behar qeyd edir ki, NASA daha böyük və mürəkkəb layihələrə üstünlük verdiyi halda, Çin layihələrin müəyyən edilmiş müddət və büdcə çərçivəsində həyata keçirilməsi baxımından daha səmərəli fəaliyyət göstərir.
Aprel ayında Çin Milli Kosmik Administrasiyasının rəhbəri Şan Çjunde ölkənin əsas prioritetlərini açıqlayıb. Bunlara təkrar istifadə oluna bilən raketlərin yaradılması, insanlı kosmik uçuşlar, Ayın və planetlərin tədqiqi, həmçinin Starlink-ə bənzər peyk internet sistemlərinin qurulması daxildir. Bundan əlavə, qurum rəhbəri Pekinin planetar müdafiəni inkişaf etdirmək və Yer kürəsini təhlükəli asteroidlərdən qorumaq üçün kosmik vasitələrdən istifadə etmək planlarından danışıb.
Rəsmi Pekin kosmik proqramın elm və beynəlxalq əməkdaşlığın inkişafına xidmət etdiyini bildirsə də, kosmosda üstünlük uğrunda yarış Çin Xalq Azadlıq Ordusunun uzunmüddətli hərbi planlarının da bir hissəsidir. Hələ 2007-ci ildə Çin ABŞ və SSRİ-dən sonra peyk əleyhinə silahı uğurla sınaqdan keçirən üçüncü ölkə olmuşdu. 2026-cı ilin fevralında isə Çinin təkrar istifadə oluna bilən eksperimental kosmik gəmisinin dördüncü uçuşu həyata keçirildi. Vaşinqtonda yerləşən Secure World Foundation fondunun hesabatına görə, bu aparat obyektləri orbitə çıxarmaq, onlarla birləşmək və aşağı Yer orbitində, məsələn, peyklərin yaxınlığında manevr etmək qabiliyyətinə malik olduğuna görə hərbi əhəmiyyət daşıya bilər.
Bütün bunlar Vaşinqtonda ciddi narahatlıq doğurur. ABŞ-nin hər iki əsas siyasi partiyasının nümayəndələri xəbərdarlıq edirlər ki, Çin amerikalıların Ayın qiymətli resurslarla zəngin ərazilərinə çıxışını məhdudlaşdırmağa çalışır. Həmin resurslar Ay bazalarının yaradılması və sonradan Marsa uçuşların həyata keçirilməsi üçün zəruridir. Ən mühüm resurs su buzu hesab olunur. Əgər Ayın qütblərində kifayət qədər ehtiyat aşkar edilərsə, nəzəri baxımdan ondan nəfəs almaq üçün oksigen və raket yanacağı üçün hidrogen əldə etmək mümkün olacaq. Pentaqon rəhbərliyi də Çinin orbitdə yaratdığı təhdidlər barədə getdikcə daha açıq danışır. ABŞ Kosmik Qüvvələrinin aprel hesabatında vurğulanır ki, Çin Xalq Azadlıq Ordusu kosmik məkanı mülki və kommersiya fəaliyyət zonasından tamhüquqlu hərbi əməliyyatlar məkanına çevirmək strategiyalarını həyata keçirir.
Çinin sürətli yüksəlişi dünyanın ən uğurlu kosmik şirkətində də diqqətdən kənarda qalmayıb. «Onların haqqını vermək lazımdır, möhtəşəm kosmik proqramları var», – deyə SpaceX-in maliyyə direktoru Bret Consen sentyabr ayında Goldman Sachs Group Inc. tərəfindən təşkil olunan konfransda bildirib. SpaceX artıq Falcon 9 raketləri vasitəsilə aşağı Yer orbitinə genişzolaqlı internet xidmətləri göstərən 11 mindən çox Starlink peyki çıxarıb. Sentyabr ayında isə şirkət növbəti mühüm nailiyyətə imza atıb: tarixdə ən böyük raket olan Starship ilk dəfə peykləri orbitə çatdırıb. Çinin dövlət və özəl şirkətləri də təkrar istifadə oluna bilən raketlərin yaradılması və peyk qruplaşmalarının qurulması istiqamətində irəliləyirlər. 2026-cı ildə bu sahədə uğurlu sınaqlar keçirilib. Bununla belə, Çinin nailiyyətlərini etiraf edən Consen İlon Maskın şirkətinin liderliyini qoruyacağına əmindir: «Düşünürəm ki, yaxın illərdə onların yeni nailiyyətlərini görəcəyik. Amma belə deyək, yaxın gələcəkdə Starship səviyyəsinə çata bilməyəcəklər».
Bununla belə, kosmik siyasət üzrə amerikalı ekspert və bu sahədə tədqiqatların müəllifi Namrata Qosvami qeyd edir ki, Çin hökuməti kosmosu ölkənin iqtisadi və geosiyasi gücünün ayrılmaz hissəsi hesab edir. «Burada əsas mükafat formalaşmaqda olan Ayətrafı iqtisadiyyatda ilk addımı atan tərəfin üstünlüyünü əldə etməkdir», – deyə o bildirir. «İnfrastrukturu başqalarından əvvəl quran tərəf texniki standartları müəyyənləşdirə, tərəfdaşlıq və resursların hasilatı qaydalarını formalaşdıra, nəqliyyat şəbəkələrinə nəzarət edə və nəticə etibarilə idarəetmə məsələlərinə təsir göstərə biləcək».
Yerdən kənarda üstünlük əldə etmək Çin biznesinə Yer kürəsinin özündə də kömək edə bilər. Potomak Siyasət Araşdırmaları İnstitutunun baş elmi əməkdaşı Din Çen bunu belə yekunlaşdırır: «Bu, nəhəng reklam üstünlüyü yaradır». Belə texnologiyaların tanıdılması üçün istifadə ediləcək şüar da kifayət qədər inandırıcı səslənə bilər: «Boliviya, Tailand və ya Misirdə həyata keçirdiyiniz infrastruktur layihəsində Ayda insan həyatını təmin edəcək qədər etibarlı olduğu sübut edilmiş texnologiyalardan istifadə edin».