Bu gün İsraildə parlament seçkiləri keçirilir. Netanyahu hökumətinin gələcəyi, Qəzza müharibəsi, təhlükəsizlik siyasəti və yeni koalisiyanın formalaşması seçkinin əsas diqqətçəkən məqamlarıdır.
İsraildə bu gün — oktyabrın 27-də — parlamentə, yəni Knessetə seçkilər keçirilir. Yerli vaxtla saat 07:00-da başlayan səsvermə saat 22:00-dək davam edəcək. Bakı vaxtı ilə bu, saat 09:00–00:00 aralığına uyğun gəlir. İlkin nəticələrin səsvermə başa çatdıqdan sonra açıqlanması gözlənilir.
Moderator.az yazır ki, "Reuters" və İsrail mediasının seçki ilə bağlı materiallarında diqqət əsasən Baş nazir Benyamin Netanyahunun siyasi gələcəyinə, müxalifətin hakimiyyətə gəlmək imkanlarına və seçkidən sonra mümkün koalisiya danışıqlarına yönəlib.
Seçkinin diqqətçəkən 5 əsas məqamı
1. Netanyahu hakimiyyətini qoruya biləcəkmi?
Seçkinin əsas sualı Benyamin Netanyahunun rəhbərlik etdiyi sağçı siyasi düşərgənin hakimiyyəti davam etdirib-etdirməyəcəyidir. 2023-cü il oktyabrın 7-də HƏMAS-ın İsrailə hücumundan sonra təhlükəsizlik siyasəti və hökumətin siyasi məsuliyyəti məsələləri ölkənin gündəmində xüsusi yer tutur.
Netanyahunun tərəfdarları onun təhlükəsizlik siyasətini və regional təhdidlərə qarşı sərt mövqeyini vurğulayırlar. Müxalifət isə hücumun qarşısının alınmaması və müharibələrin nəticələri ilə bağlı hökumətdən hesabatlılıq tələb edir.
2. Müxalifət Netanyahuya alternativ yarada biləcəkmi?..
İsrail Müdafiə Qüvvələrinin keçmiş Baş Qərargah rəisi Qadi Ayzenkot müxalifətin diqqətçəkən simalarından biridir. Onun rəhbərlik etdiyi "Yashar" partiyası və digər müxalifət qüvvələri Netanyahuya alternativ hökumət formalaşdırmağa çalışırlar.
Bununla belə, müxalifət müxtəlif ideoloji istiqamətləri təmsil edən partiyalardan ibarətdir. Buna görə də seçkidən sonra vahid hökumət proqramı ətrafında razılaşmanın əldə edilməsi əsas siyasi məsələlərdən biri olacaq.
3. Həlledici rəqəm — 61 mandat
İsrail parlamenti 120 deputatdan ibarətdir və hökumətin formalaşdırılması üçün ən azı 61 mandatlıq dəstək tələb olunur.
Bu səbəbdən seçkidə ən çox səs toplayan partiyanın hökuməti mütləq formalaşdıracağına zəmanət yoxdur. Kiçik partiyaların parlamentə daxil olması, onların hansı düşərgəni dəstəkləməsi və koalisiya danışıqlarının nəticəsi həlledici rol oynaya bilər.
Seçkiqabağı sorğuların göstərdiyi mandat bölgüsü də siyasi düşərgələrin mövqeyini qiymətləndirmək üçün əhəmiyyətlidir. Lakin sorğular yekun nəticə deyil və real mənzərə yalnız səslər hesablandıqdan sonra aydınlaşacaq.
4. Qəzza müharibəsi və daxili sosial mübahisələr
Qəzzadakı hərbi əməliyyatlar, girovların taleyi, İran və Livan istiqamətində təhlükəsizlik təhdidləri seçicilərin diqqətində olan əsas məsələlərdəndir. İsrailin beynəlxalq münasibətləri və müharibədən sonrakı regional strategiyası da siyasi gündəmin mühüm hissəsidir.
Daxili siyasətdə isə ultraortodoks yəhudilərin hərbi xidmətdən azad edilməsi, yaşayış xərcləri və məhkəmə sisteminin müstəqilliyi ətrafındakı mübahisələr ön plana çıxır. Bu məsələlər həm cəmiyyət daxilində fikir ayrılıqlarını, həm də hakim koalisiyanın tərəfdaşları arasındakı ziddiyyətləri əks etdirir.
5. Seçkidən sonra siyasi dalan yarana bilərmi?..
Əgər siyasi düşərgələrdən heç biri 61 mandatlıq çoxluq formalaşdıra bilməsə, hökumətin qurulması üçün mürəkkəb danışıqlar aparılacaq. Bu halda kiçik partiyalar və mümkün koalisiya tərəfdaşları xüsusi əhəmiyyət qazanacaq.
Belə bir ssenaridə seçkinin nəticələri məlum olsa da, yeni hökumətin tərkibinin müəyyənləşməsi vaxt apara bilər. Buna görə də İsraildə siyasi gələcəyi qiymətləndirərkən yalnız partiyaların səs faizinə deyil, parlamentdə əməkdaşlıq imkanlarına da diqqət yetirmək lazımdır.
Yerli və beynəlxalq media nəyi önə çəkir?..
İsrailin "The Times of Israel" nəşri seçki təqvimi, partiyaların mandat imkanları və koalisiya ssenarilərinə diqqət yetirir. Reuters seçkinin Netanyahu hakimiyyətinin gələcəyinə və hökumətin formalaşdırılması prosesinə təsirini ön plana çıxarır. "Associated Press" isə təhlükəsizlik məsələləri, 7 oktyabr hadisələrinə görə siyasi məsuliyyət və İsrail cəmiyyətindəki fikir ayrılıqlarını işıqlandırır.
Beynəlxalq təhlillərdə Qəzza müharibəsi və İsrailin regional siyasəti mühüm yer tutsa da, seçkinin yekun siyasi nəticəsi parlamentdə çoxluğun hansı qüvvələr tərəfindən formalaşdırılacağından asılı olacaq.
Nəticə
İsraildə parlament seçkiləri ölkənin gələcək siyasi kursu, təhlükəsizlik strategiyası və daxili siyasi münasibətləri baxımından əhəmiyyət daşıyır. Əsas diqqət Benyamin Netanyahunun hakimiyyətdə qalıb-qalmayacağına, müxalifətin alternativ hökumət yaratmaq imkanlarına və 61 mandatlıq parlament çoxluğunun formalaşdırılmasına yönəlib.
Səsvermənin ilkin nəticələri siyasi mənzərəni aydınlaşdırsa da, yekun nəticəni və yeni hökumətin tərkibini koalisiya danışıqları müəyyən edə bilər.
S.Laçın