Ötən gün Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi (XİN) 31 Türkiyə vətəndaşının “arzuolunmaz şəxslər” siyahısına daxil edildiyini açıqlayıb. Nazirliyin məlumatına görə, həmin şəxslərin bəyanatları Azərbaycanın suverenliyinə, milli təhlükəsizliyinə, konstitusiya quruluşuna, xalqına və rəhbərliyinə qarşı yönəlib, habelə zorakılıq və dini düşmənçiliyin təşviqi ilə əlaqələndirilib. Siyahıda Türkiyənin siyasi, media və dini mühitində tanınan şəxslər də yer alıb.
Modern.az bu şəxslərin hansı hüquqi şərtlər daxilində “arzuolunmaz şəxslər” siyahısından çıxarıla biləcəyini araşdırıb.
Azərbaycan Respublikasının Miqrasiya Məcəlləsinin 23.2-ci maddəsinə əsasən, əcnəbinin ölkədə olmasının arzuolunmaz hesab edilməsi 5 il müddətinə müəyyən edilir. Müvafiq əsaslar aradan qalxmadıqda bu müddət eyni müddətə uzadıla bilər. Beləliklə, qanunvericilik “arzuolunmaz şəxs” statusunu avtomatik olaraq ömürlük qadağa kimi müəyyən etmir. Bununla belə, beşillik müddətin başa çatması həmin şəxsin Azərbaycana girişinə avtomatik icazə verilməsi demək deyil. Məhdudiyyətin qüvvədə qalması və ya dəyişdirilməsi onun tətbiqinə səbəb olmuş hallardan və müvafiq qərardan asılıdır.
Miqrasiya Məcəlləsinin 16.3-cü maddəsi də girişə məhdudiyyət qoyulmasına səbəb olan əsaslar aradan qalxdıqda müvafiq məlumatın “Giriş-çıxış və qeydiyyat” idarələrarası avtomatlaşdırılmış məlumat-axtarış sistemindəki aktiv statusunun dəyişdirilməsini nəzərdə tutur. Başqa sözlə, qanunvericilik belə məhdudiyyətlərin dəyişdirilməsini prinsip etibarilə istisna etmir. Lakin konkret şəxsin hansı prosedurla siyahıdan çıxarıla biləcəyi və bunun üçün hansı şərtlərin tələb olunduğu onun barəsində qəbul edilmiş qərarın hüquqi əsaslarından asılıdır.
Üzr istəmək kifayətdirmi?
Qanunvericilikdə üzr istəmək “arzuolunmaz şəxs” statusunun ləğvi üçün ayrıca və avtomatik əsas kimi göstərilmir. Hüquqi baxımdan əsas məsələ məhdudiyyətin tətbiqinə səbəb olan halların aradan qalxıb-qalxmamasıdır. Şəxsin mövqeyini dəyişməsi və ya əvvəlki bəyanatlarından təəssüfləndiyini bildirməsi müvafiq orqan tərəfindən qiymətləndirilə biləcək amillərdən biri ola bilər. Ancaq bunun qadağanın ləğvi üçün kifayət edib-etmədiyini ümumi qaydada demək mümkün deyil.
Peşə və ictimai status güzəşt yaradırmı?
Siyahıda siyasətçilərin, jurnalistlərin, blogerlərin, yazıçıların və dini mühitin nümayəndələrinin yer alması onların statusunun qadağanın ləğvinə təsir edib-etmədiyi sualını gündəmə gətirir. Lakin Miqrasiya Məcəlləsində bu peşə və kateqoriyalar üçün ayrıca güzəşt və ya xüsusi “bağışlanma” mexanizmi nəzərdə tutulmur. Şəxsin jurnalist, siyasətçi və ya dini xadim olması özlüyündə onun siyahıdan çıxarılması üçün hüquqi əsas yaratmır. Hər bir halda əsas məsələ qərarın hansı hüquqi əsaslarla qəbul edilməsi, həmin əsasların aradan qalxması və məhdudiyyətin dəyişdirilməsi üçün nəzərdə tutulan prosedurların tətbiqidir.
Azərbaycan - Türkiyə münasibətləri qərara təsir edə bilərmi?
Azərbaycanla Türkiyə arasındakı müttəfiqlik münasibətləri məsələnin diplomatik müstəvidə müzakirəsinə şərait yarada bilər. Bununla belə, iki ölkə arasındakı yaxın münasibətlər Türkiyə vətəndaşlarının Azərbaycana girişinə qoyulan məhdudiyyətin avtomatik ləğvi üçün hüquqi əsas sayılmır. Beləliklə, 31 Türkiyə vətəndaşının Azərbaycana gəlmək imkanları nə yalnız üzr istəmələrindən, nə də onların ictimai statusundan asılıdır. Həlledici məqam məhdudiyyətin tətbiqinə səbəb olan əsasların aradan qalxıb-qalxmaması, barələrində qəbul edilmiş qərarların hüquqi xüsusiyyətləri və səlahiyyətli orqanın müvafiq qərarıdır.