Bakının yeraltı sirləri: Şəhərin altında hansı tarix gizlənir?

Bakının qədim küçələri və tarixi abidələri altında əsrlər boyu gizli qalmış tikililər, yeraltı keçidlər, su anbarları və hamamlar mövcuddur. Müxtəlif dövrlərdə İçərişəhərdə aparılan arxeoloji qazıntılar paytaxtın yeraltı tarixinin hələ də tam öyrənilmədiyini göstərir.

İçərişəhərdə aşkarlanan tarixi tikililər arasında Qız qalası istiqamətində uzanan yeraltı keçid, Şirvanşahlar sarayının yaxınlığındakı qədim su anbarı və torpaq altında qalmış hamam xüsusi diqqət çəkir. Tarixi məlumatlara əsasən, 1982-ci ildə İçərişəhərdə aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı Multani karvansarasının altından Qız qalası istiqamətinə uzanan yeraltı yol aşkar edilib. Bu cür keçidlərin qədim Bakıda hansı məqsədlərlə istifadə olunduğu və onların bir-biri ilə əlaqəsi araşdırma mövzusu olaraq qalır. Bununla belə, Qız qalası ilə Şirvanşahlar sarayını birləşdirən bütöv tunel şəbəkəsinin mövcudluğu barədə iddialar ayrıca elmi təsdiq tələb edir.

Bakının yeraltı tarixini əks etdirən digər mühüm tapıntı isə qədim hamamdır. Belə ki, 2016-cı ildə İçərişəhərin Böyük Qala küçəsində aparılan qazıntılar zamanı XVII əsrə aid hamam aşkarlanıb. Tarixi tikilinin vaxtilə şəhərə gələn tacirlərin istifadəsində olduğu bildirilir. Bu tapıntı qədim Bakının ticarət və məişət həyatının öyrənilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Son illərdə aparılan tədqiqatlar da paytaxtın yeraltı tarixinə dair yeni məlumatlar ortaya çıxarıb. 2026-cı ilin iyulunda Şirvanşahlar sarayının yaxınlığında yerləşən qədim su anbarında sualtı arxeoloji araşdırmalar həyata keçirilib. Təxminən 30-35 kvadratmetr sahəsi olan anbarda suyun dərinliyinin 3 metrə çatdığı bildirilib. Araşdırmalar zamanı su anbarının ikinci girişinə aid pillələrin müəyyən edilməsi xüsusilə diqqət çəkib. Hazırda bağlı olan bu girişin hansı istiqamətə uzandığı və tarixən hansı məqsədlə istifadə edildiyi barədə əlavə tədqiqatlara ehtiyac var. İçərişəhərdə müxtəlif illərdə aparılan qazıntılar zamanı təxminən 6 metr dərinlikdə qədim yaşayış qatları, tikili qalıqları, təndirlər və su quyuları da aşkar edilib.

Bu tapıntılar göstərir ki, müasir Bakının tarixi mərkəzinin altında şəhərin əvvəlki inkişaf mərhələlərinə aid mühüm arxeoloji izlər qorunub saxlanılıb. Mütəxəssislərin araşdırmaları qədim Bakının yeraltı tikililərinin yalnız gizli keçidlərdən ibarət olmadığını, onların şəhərin su təchizatı, məişəti və təsərrüfat həyatı ilə də bağlı olduğunu göstərir.