Antarktidada buzlaqdan axan qırmızı rəngli su qeyri-adi görünüşü ilə uzun illərdir alimlərin diqqətini cəlb edir. “Qanlı şəlalə” adlandırılan bu təbiət hadisəsinin arxasında isə milyonlarla ildir buzlağın altında qorunan duzlu su və dəmirin oksidləşməsi dayanır.
Bu qeyri-adi hadisə Antarktidanın Mak-Merdo quru dərələrində yerləşən Teylor buzlağında müşahidə olunub.
İlk dəfə 1911-ci ildə geoloq Qriffit Teylor tərəfindən aşkar edilən qırmızı axının yaranma səbəbi əvvəlcə yosunlarla əlaqələndirilsə də, sonrakı elmi araşdırmalar bunun fərqli mexanizmlə baş verdiyini üzə çıxarıb.
Məlum olub ki, buzlaqdan çıxan su əslində şəffafdır. Lakin onun tərkibində yüksək miqdarda dəmir mövcuddur. Buzlağın təxminən 400 metr dərinliyində yerləşən və xarici mühitdən 1,5–2 milyon il əvvəl təcrid olunduğu ehtimal edilən duzlu su ehtiyatı dəniz suyundan təxminən üç dəfə daha duzludur.
2023-cü ildə Cons Hopkins Universitetinin tədqiqatçılarının apardığı araşdırma suyun qırmızı rəng almasının səbəbinə yeni aydınlıq gətirib. Tədqiqat zamanı suyun tərkibində adi mineral analizləri ilə aşkarlanması çətin olan dəmir nanosferləri müəyyən edilib. Bu hissəciklər hava ilə təmasda olduqda oksidləşərək paslanır və nəticədə su qırmızımtıl rəng alır.
“Qanlı şəlalə”ni maraqlı edən yalnız onun rəngi deyil. Buzlağın altında yerləşən qaranlıq, oksigensiz və işıqsız mühitdə mikroorqanizmlərin yaşadığı da müəyyən edilib. Araşdırmalara görə, burada ən azı 17 növ mikroorqanizm mövcuddur. Onlar günəş işığına ehtiyac duymadan dəmir və kükürd birləşmələrindən istifadə edərək həyatlarını davam etdirirlər.
NASA niyə bu əraziyə maraq göstərir?
Teylor buzlağının altındakı ekstremal şərait alimlər üçün Yer kürəsindən kənarda həyatın mövcudluğu ehtimalını araşdırmaq baxımından da əhəmiyyətlidir. Bu səbəbdən ərazi Marsın və Yupiterin peyki Avropanın buz altında yerləşən mümkün su mühitlərinin öyrənilməsi üçün təbii laboratoriya hesab olunur.
Beləliklə, Antarktidanın “Qanlı şəlalə”si ilk baxışda qorxulu mənzərə yaratsa da, əslində milyonlarla illik geoloji proseslərin və ekstremal şəraitdə həyatın davam edə bilməsinin unikal nümunəsidir.
