Prezident İlham Əliyevin sosial şəbəkə hesablarına qarşı müşahidə olunan kiberhücumlar müasir dövrdə rəqəmsal təhlükəsizliyin dövlətlər və onların rəhbərləri üçün nə qədər mühüm əhəmiyyət daşıdığını bir daha nümayiş etdirir.
Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, bu cür müdaxilələr təkcə ayrı-ayrı ölkələrin liderlərini deyil, dünyanın ən nüfuzlu siyasi xadimlərini, dövlət qurumlarını və qlobal şirkətlərini də hədəfə alır.
Trend xatırladır ki, bu hadisəni yalnız Azərbaycan Prezidentinin sosial şəbəkə hesabları ilə bağlı lokal insident kimi qiymətləndirmək doğru olmazdı. Son günlər beynəlxalq mediada yayılan məlumatlar rəqəmsal platformalarda təhlükəsizlik problemlərinin qlobal miqyasını bir daha gündəmə gətirib.
Belə ki, ABŞ Prezidenti Donald Trampın “X” sosial şəbəkəsindəki təxminən 20 köhnə paylaşımında yerləşdirilmiş keçidlər kibermüdaxiləyə məruz qalıb. Həmin keçidlər dəyişdirilərək istifadəçiləri ilkin məzmundan fərqli, bəzən isə arzuolunmaz səhifələrə yönləndirib.
Diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, söhbət Trampın hesabına birbaşa giriş əldə edilməsindən deyil, köhnə paylaşımlarda yerləşdirilmiş “Bitly” qısa keçidlərinin ələ keçirilməsindən gedir. Beləliklə, paylaşımın özü dəyişməsə də, onun daxilindəki keçid istifadəçini tamamilə başqa ünvana yönləndirə bilib.
Oxşar müdaxilə qlobal fast-fud nəhəngləri “McDonald's” və “Burger King”in köhnə “X” paylaşımlarında da qeydə alınıb. 2011-ci ildə yerləşdirilmiş paylaşımlardakı “Bitly” keçidləri sonradan dəyişdirilərək istifadəçiləri əlaqəsiz səhifələrə yönləndirib. “Burger King”in paylaşımındakı keçid Vikipediyanın nasist konsentrasiya düşərgələri ilə bağlı səhifəsinə, “McDonald's”ın paylaşımındakı keçid isə 11 sentyabr terror aktları haqqında materiala aparıb.
“Bitly” şirkəti noyabrın 15-də belə bir problemin aşkarlandığını təsdiqləyib. Şirkətin açıqlamasına görə, kibercinayətkarlar fəaliyyətsiz və köhnə keçidlərdən yenidən istifadə edərək istifadəçiləri ilkin paylaşımlarla əlaqəsi olmayan məzmuna yönləndiriblər. “Bitly” hadisədə iştirak edən hesabların dayandırıldığını, təsirlənmiş keçidlərin deaktiv edildiyini və oxşar halların qarşısını almaq üçün tədbirlər görüldüyünü bildirib.
Bununla belə, yüksək səviyyəli sosial şəbəkə hesablarının haker hücumlarına məruz qalması yeni hadisə deyil. 2020-ci il iyulun 15-də “Twitter” platformasında tarixə ən böyük kütləvi hesab müdaxilələrindən biri kimi düşən insident baş vermişdi. ABŞ Ədliyyə Nazirliyinin sənədində bildirilir ki, həmin hücum zamanı Barak Obama, Co Bayden, İlon Mask, Bill Qeyts, Benyamin Netanyahu, Ceff Bezos və Mayk Blumberq kimi tanınmış şəxslərin hesabları, eləcə də “Apple” və “Uber” kimi şirkətlərin profilləri ələ keçirilmişdi.
“Twitter”in həmin dövrdə yaydığı məlumata əsasən, hücum zamanı təxminən 130 hesab hədəfə alınmış, onların bir hissəsində kibercinayətkarlar paylaşım etmək imkanı əldə etmişdilər. Hücumun məqsədi əsasən kriptovalyuta fırıldaqçılığı olub: ələ keçirilmiş hesablar vasitəsilə istifadəçilərdən rəqəmsal valyuta göndərmələri istənilib.
“McDonald's” şirkətinin özü də 2024-cü il avqustun 21-də ciddi kiberinsidentlə üzləşib. Hakerlər şirkətin “Instagram” hesabına giriş əldə edərək “GRIMACE” adlı saxta kriptovalyutanın reklamını yerləşdiriblər. Şirkətin milyonlarla izləyicisinə təqdim edilən saxta reklam nəticəsində tokenin bazar dəyəri qısa müddətdə kəskin yüksəlib, daha sonra isə çöküb. Kibercinayətkarlar bu sxem vasitəsilə təxminən 700 min dollar dəyərində kriptovalyuta əldə etdiklərini iddia ediblər. “McDonald's” insidenti təsdiqləyərək hesablarına nəzarəti bərpa etdiyini açıqlamışdı.
Bu nümunələr göstərir ki, sosial şəbəkə hesablarına hücumlar müxtəlif üsullarla həyata keçirilir. Bəzən hakerlər birbaşa hesabın idarəetməsini ələ keçirir, bəzən isə köhnə keçidlərdən, üçüncü tərəf xidmətlərindən və tətbiqlər arasındakı inteqrasiyalardan istifadə edərək istifadəçiləri manipulyasiya edirlər.
Müasir dövrdə dövlət başçılarının və yüksək vəzifəli şəxslərin sosial şəbəkə hesabları sadəcə şəxsi profillər deyil. Bu hesablar rəsmi mövqelərin, mühüm qərarların və dövlət siyasətinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması üçün mühüm informasiya kanallarıdır. Belə hesabların təhlükəsizliyinin pozulması yanlış məlumatların yayılması, ictimai çaşqınlığın yaradılması və dövlət institutlarına etimadın zədələnməsi riskini yaradır.
Xüsusilə Azərbaycan kimi beynəlxalq informasiya məkanında fəal mövqeyə malik ölkələr üçün bu məsələ xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin sosial şəbəkə hesabları ölkənin mövqeyinin, beynəlxalq təşəbbüslərinin və mühüm siyasi mesajlarının dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasında mühüm rol oynayır. Bu səbəbdən həmin hesabların təhlükəsizliyinə yönələn hər hansı müdaxilə cəhdi yalnız texniki problem deyil, həm də informasiya təhlükəsizliyi baxımından diqqətlə araşdırılmalı hadisədir.
Kiberhücumların texnologiyası da getdikcə mürəkkəbləşir. Sosial şəbəkə hesablarının qorunması artıq yalnız parolun gücləndirilməsi ilə məhdudlaşmır. Üçüncü tərəf tətbiqlərinə verilən icazələrin yoxlanılması, köhnə keçidlərin nəzarətdə saxlanılması, çoxmərhələli autentifikasiyanın tətbiqi və hesabların idarə olunmasına çıxışı olan şəxslərin təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bütün bunlar onu göstərir ki, rəqəmsal təhlükəsizlik müasir dövlətlərin milli təhlükəsizlik siyasətinin ayrılmaz istiqamətinə çevrilib. ABŞ Prezidentindən, İsrailin Baş nazirindən tutmuş dünya miqyaslı şirkətlərə qədər müxtəlif nüfuzlu hesabların hədəfə alınması bu təhlükənin sərhəd tanımadığını göstərir.
Son hadisələr də Azərbaycan üçün rəqəmsal müdafiə sistemlərinin daha da gücləndirilməsinin, qabaqlayıcı tədbirlərin artırılmasının və beynəlxalq kibertəhlükəsizlik əməkdaşlığının əhəmiyyətini bir daha ön plana çıxarır.