Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında bank sektorunda izafi likvidliyin idarə olunması məqsədilə not hərraclarını və depozit əməliyyatlarını aktiv şəkildə davam etdirib. Nəticədə Mərkəzi Bankın not portfelinin ümumi həcmi sentyabrın sonuna 1,7 milyard manata çatıb. Bu, ötən ilin sonu ilə müqayisədə 1,4 milyard manat çoxdur.
Bu barədə Azərbaycan Mərkəzi Bankının 2026-cı ilin doqquz ayı üzrə monetar göstəricilərə dair məlumatında bildirilib.
Məlumata əsasən, hesabat dövründə Mərkəzi Bankın həyata keçirdiyi monetar əməliyyatlar bank sistemində likvidliyin tənzimlənməsinə və pul bazarında qısamüddətli faiz dərəcələrinin hədəf diapazonu daxilində formalaşmasına yönəldilib.
Bu məqsədlə likvidlik şəraitində baş verən dəyişikliklər nəzərə alınmaqla açıq bazar əməliyyatlarından və daimi imkan alətlərindən fəal istifadə olunub. Monetar əməliyyatların parametrləri bank sektorunda likvidliyin dinamikasına uyğunlaşdırılıb.
Bank sektorunda likvidlik profisiti 6,2 milyard manata yüksəlib
Mərkəzi Bankın məlumatına görə, hesabat dövründə bank sektoru izafi likvidlik şəraitində fəaliyyət göstərib. Belə ki, məcburi ehtiyatlar nəzərə alınmadan hesablanan struktur likvidlik profisiti 2026-cı il sentyabrın sonunda 6,2 milyard manata çatıb.
Bu göstərici ötən ilin dekabr ayı ilə müqayisədə 2,2 dəfə çoxdur.
Struktur likvidlik profisiti Mərkəzi Bankın bank sistemi qarşısındakı öhdəlikləri ilə bank sisteminə tələbləri arasındakı fərqi ifadə edir.
Rəydə qeyd olunur ki, mövcud likvidlik şəraiti bankların cari öhdəliklərini vaxtında yerinə yetirməsini dəstəkləməklə yanaşı, onların kreditvermə potensialının yüksək olduğunu da göstərir.
Doqquz ayda 146 not hərracı keçirilib
İzafi likvidliyin idarə olunması istiqamətində Mərkəzi Bank açıq bazar əməliyyatları çərçivəsində müxtəlif müddətli notların yerləşdirilməsi üzrə hərracları davam etdirib.
Belə ki, 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında ümumilikdə 146 not hərracı keçirilib. Onlardan 37-si 28 günlük, 36-sı 84 günlük, 37-si 168 günlük, 36-sı isə 252 günlük notların yerləşdirilməsi üzrə olub.
Mərkəzi Bank izafi likvidliyin müddət strukturunu nəzərə alaraq cari ilin iyul ayından etibarən not hərracları üzrə təklif məbləğlərini artırıb. Bunun nəticəsində sentyabrın sonuna qurumun not portfelinin ümumi həcmi 1,7 milyard manata yüksəlib.
Müqayisə üçün qeyd edək ki, ötən ilin sonunda bu göstərici 300 milyon manat ətrafında olub. Beləliklə, doqquz ay ərzində not portfelinin həcmi 1,4 milyard manat artıb.
Notların gəlirliliyi bütün müddətlər üzrə azalıb
Hesabat dövründə Mərkəzi Bankın notları üzrə gəlirlilik göstəricilərində də azalma qeydə alınıb. 2026-cı ilin sentyabr ayında keçirilən son hərraclarda formalaşan gəlirlilik ötən ilin sonu ilə müqayisədə bütün müddətlər üzrə aşağı düşüb.
Belə ki, 28 günlük notların gəlirliliyi 6,75 faizdən 6,50 faizə, 84 günlük notların gəlirliliyi 6,68 faizdən 6,56 faizə enib.
168 günlük notlar üzrə gəlirlilik 6,80 faizdən 6,60 faizə, 252 günlük notlar üzrə isə 6,85 faizdən 6,67 faizə düşüb.
Beləliklə, bütün müddətlər üzrə notların gəlirliliyində azalma müşahidə olunub. Ən böyük azalma 28 günlük notlarda qeydə alınıb.
Depozit hərracları vasitəsilə 2 milyard manatlıq orta əməliyyat həcmi formalaşıb
Mərkəzi Bank hesabat dövründə bank sistemindəki izafi likvidliyin idarə olunması üçün 7 günlük depozit əməliyyatlarından da fəal istifadə edib.
Qurumun məlumatına görə, cari ilin doqquz ayında 62 depozit hərracı keçirilib. Həmin hərraclar üzrə orta əməliyyat həcmi 2 milyard 42 milyon manat təşkil edib.
Bu əməliyyatlar izafi likvidliyin effektiv idarə olunmasına, avtonom amillərin monetar şəraitə təsirinin neytrallaşdırılmasına və AZIR indeksinin uçot dərəcəsinə yaxın trayektoriyada formalaşmasına xidmət edib.
Daimi imkan alətləri üzrə də bankların əsasən sterilizasiya yönümlü vasitələrə müraciət etdiyi müşahidə olunub. Belə ki, bir gecəlik depozit daimi imkan alətindən istifadə bütün iş günlərində qeydə alındığı halda, bir gecəlik əks-repo daimi imkan alətindən istifadə iş günlərinin yalnız 2 faizində baş verib.
Məcburi ehtiyatlar üzrə tələblər artıqlaması ilə yerinə yetirilib
Hesabat dövründə məcburi ehtiyatların ortalama rejimində tətbiqinin davam etdirilməsi banklara likvidliklərini daha çevik idarə etmək imkanı verib.
Mərkəzi Bankın apardığı monitorinqlərin nəticələrinə əsasən, bankların həm milli, həm də xarici valyutada qurumdakı müxbir hesablarının dövrlər üzrə orta qalıqları məcburi ehtiyat kimi saxlanılmalı olan vəsaitlərin həcmini üstələyib.
Bu göstəricilər bank sektorunun kifayət qədər likvid vəsaitə malik olduğunu təsdiqləyir.
Ümumilikdə, 2026-cı ilin ilk doqquz ayında Mərkəzi Bankın monetar əməliyyatlarında əsas istiqamət bank sistemindəki izafi likvidliyin idarə olunması, qısamüddətli faiz dərəcələrinin hədəf diapazonunda saxlanılması və pul bazarında sabitliyin dəstəklənməsi olub. Not portfelinin 1,7 milyard manata yüksəlməsi, 146 not hərracının keçirilməsi və depozit əməliyyatlarının aktiv tətbiqi bu istiqamətdə həyata keçirilən tədbirlərin əsas göstəriciləri kimi çıxış edib.