Pensiya hüququnun müəyyənləşdirilməsi zamanı vətəndaşların qarşılaşdığı problemlərdən biri də əmək kitabçasında qeyd olunan iş stajının müvafiq dövlət qurumu tərəfindən nəzərə alınmamasıdır. Uzun illər müxtəlif müəssisə və təşkilatlarda çalışan, əmək fəaliyyəti rəsmi sənədlərlə təsdiqlənən şəxslər pensiya yaşına çatdıqda həmin dövrlərin ümumi iş stajına daxil edilməməsi ilə üzləşə bilirlər. Nəticədə onların pensiya hüququnun yaranması, pensiyanın təyin edilməsi və ya məbləğinin hesablanması ilə bağlı çətinliklər meydana çıxır.Bəs əmək kitabçasında qeyd olunan iş illəri pensiya hesablanarkən nəzərə alınmırsa, vətəndaş hansı hüquqi addımları atmalıdır? Dövlət qurumunun imtinası ilə razılaşmayan şəxs məhkəməyə müraciət edə bilərmi?Mövzu ilə bağlı vəkil Əli Kərimli Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, əmək kitabçasında qeyd olunan iş stajı müvafiq qaydada təsdiq olunduğu halda, həmin müddətlərin pensiya hüququ müəyyənləşdirilərkən nəzərə alınmaması vətəndaşın hüquqlarının pozulmasına səbəb ola bilər. Belə vəziyyətdə şəxs hüquqlarının müdafiəsi üçün məhkəməyə müraciət etmək imkanına malikdir.Vəkilin sözlərinə görə, əmək stajının müəyyənləşdirilməsində əsas məsələlərdən biri işçinin əmək fəaliyyətinin qanunvericiliklə nəzərdə tutulan sənədlər əsasında təsdiqlənməsidir. Əmək kitabçası bu baxımdan mühüm sübut vasitələrindən hesab olunur. Sənəddə işə qəbul və işdən azad edilmə tarixləri, müəssisənin adı, vəzifə və digər zəruri məlumatlar qeyd edilibsə, həmin məlumatlar pensiya hüququnun araşdırılması zamanı qiymətləndirilməlidir.Əli Kərimli qeyd edib ki, əmək kitabçasında göstərilən məlumatların mövcudluğuna baxmayaraq, müvafiq qurumun həmin dövrləri heç bir əsaslandırma olmadan iş stajına daxil etməməsi vətəndaşın qanuni mənafelərinə zidd ola bilər. Xüsusilə əmək fəaliyyəti rəsmi sənədlərlə təsdiqləndiyi halda, bu sənədlərin araşdırılmadan kənarda saxlanılması və ya nəzərə alınmaması hüquqi mübahisə üçün əsas yarada bilər. Müsahibimiz Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 2019-cu ildə qəbul etdiyi Plenum qərarına da diqqət çəkib. Onun sözlərinə görə, əmək stajının müvafiq sənədlərlə, o cümlədən əmək kitabçası ilə təsdiqləndiyi hallarda həmin məlumatların hüquqi qiymətləndirilməsi vacibdir. Pensiya təyin edən qurum təqdim olunan sənədləri araşdırmadan və qanuni əsas göstərmədən vətəndaşın iş stajını nəzərə almırsa, bu qərar məhkəmə qaydasında mübahisələndirilə bilər.Vəkil vurğulayıb ki, belə hallarla qarşılaşan vətəndaş ilk növbədə pensiya təyin edən müvafiq qurumdan imtinanın səbəblərini yazılı şəkildə tələb etməlidir. Çünki imtinanın hansı hüquqi və faktiki əsaslara söykəndiyini bilmək sonrakı müdafiə prosesində mühüm əhəmiyyət daşıyır. Əgər qurum əmək kitabçasındakı qeydlərin etibarsız olduğunu, sənədlərdə uyğunsuzluq olduğunu və ya müəyyən iş dövrünün təsdiqlənmədiyini bildirirsə, bu iradların konkret olaraq nədən ibarət olduğu aydınlaşdırılmalıdır.Vətəndaş öz hüquqlarını müdafiə etmək üçün əmək kitabçası ilə yanaşı, işə qəbul və işdən azad edilmə barədə əmrlərin surətlərini, əməkhaqqı sənədlərini, arxiv arayışlarını, müəssisənin şəxsi heyətə dair sənədlərini və digər təsdiqedici materialları da toplaya bilər. Müəssisə ləğv edilibsə və ya fəaliyyətini dayandırıbsa, müvafiq arxivlərə müraciət etməklə həmin dövrə aid məlumatların əldə edilməsi də mümkündür.Əli Kərimlinin sözlərinə görə, məsələ inzibati qaydada həll olunmadıqda vətəndaş inzibati məhkəməyə müraciət edərək dövlət qurumunun qərarının və ya imtinasının qanuniliyinin yoxlanılmasını tələb edə bilər. Məhkəmə prosesində təqdim olunan sənədlər, əmək kitabçasındakı qeydlər, arxiv məlumatları və pensiya orqanının imtinasına dair əsaslar birlikdə qiymətləndirilir. Əgər vətəndaşın tələb etdiyi iş stajının qanuni əsaslarla təsdiqləndiyi müəyyən olunarsa, müvafiq qurumun qərarının qanunsuz hesab edilməsi və hüququn bərpası üçün müvafiq tədbirlərin görülməsi tələb oluna bilər.Bununla yanaşı, əmək kitabçasının təqdim edilməsi hər bir halda mübahisənin avtomatik olaraq vətəndaşın xeyrinə həll olunacağı anlamına gəlmir. Sənəddəki qeydlərin düzgünlüyü, müvafiq dövr üçün qüvvədə olmuş qanunvericiliyin tələbləri, əmək münasibətlərinin faktiki mövcudluğu və sənədlərin rəsmiləşdirilməsi qaydaları da araşdırıla bilər. Buna görə də hər bir iş fərdi qaydada qiymətləndirilməlidir.Vəkil vətəndaşlara tövsiyə edir ki, pensiya təyin edilərkən əmək kitabçasında göstərilən iş illərinin nəzərə alınmadığını gördükdə bununla barışmasınlar. İlk növbədə imtinanın yazılı əsaslarını əldə etsinlər, mövcud sənədləri toplasınlar və hüquqi müdafiə imkanlarını araşdırsınlar. Qanunla müəyyən edilmiş müraciət və məhkəməyə şikayət müddətlərinin də nəzərə alınması vacibdir.Beləliklə, əmək kitabçasında qeyd olunan iş stajının pensiya hesablanarkən nəzərə alınmaması vətəndaşın hüquqlarından məhrum edilməsi ilə nəticələnməməlidir. Əgər əmək fəaliyyəti qanunvericiliyin tələblərinə uyğun sənədlərlə təsdiqlənirsə, həmin məlumatların araşdırılmasını və hüquqlarının bərpasını tələb etmək mümkündür. Müvafiq qurumun əsassız imtinası ilə üzləşən şəxs isə məhkəmə müdafiəsindən istifadə edə bilər. Turan