Rusiya qazının qiymətinin mümkün artması Ermənistan iqtisadiyyatı üçün ciddi nəticələrə, o cümlədən sürətlənmiş inflyasiyaya və istehsal xərclərinin artmasına səbəb ola bilər.
Bunu iqtisadiyyat doktoru Karen Adonts “Sputnik Armenia”ya bildirib.
Onun sözlərinə görə, iqtisadi vəziyyət çətin olaraq qalır və gələcək inkişaf əsasən xarici amillərdən, ilk növbədə qlobal enerji qiymətlərindən asılıdır.
Ermənistan Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin oktyabr ayında illik inflyasiya 4,3% təşkil edib. Lakin bu rəqəm qiymət artımının orta səviyyəsini əks etdirir, fərdi mal və xidmətlər isə əhəmiyyətli dərəcədə artıb.
Xüsusilə, il ərzində mal ətinin qiyməti 22,2%, quzu ətinin qiyməti 11,1%, toyuq ətinin qiyməti 5,3%, yumurtanın qiyməti isə 19,4% artıb. Taxıl məhsullarının qiyməti 13,5%, qarabaşaq yarması 8,9%, makaron məhsullarının qiyməti isə 5,4% artıb. Geyimlərin qiyməti 53%, ayaqqabıların qiyməti 2,2%, ev əşyalarının qiyməti isə 8,7% artıb.
Yanacaq bazarında da əhəmiyyətli artım qeydə alınıb: benzinin qiyməti 17,3%, dizel yanacağının qiyməti 37,3%, maye qazın qiyməti isə 52,4% artıb.
Adonts qlobal enerji bazarlarındakı vəziyyəti nəzərə alaraq belə dinamikanın gözlənilən olduğunu düşünür.
"Əgər enerji qiymətləri qlobal miqyasda artarsa, bu, qaçılmaz olaraq bizə təsir edəcək. Qlobal iqtisadi vəziyyət gözlənilməz olaraq qaldıqca, Ermənistan iqtisadiyyatı da qeyri-müəyyənliklə üzləşəcək", - deyə o qeyd edib.
İqtisadçı iqtisadi strukturda dəyişikliklərə çağırıb. O hesab edir ki, xarici riskləri azaltmaq üçün tikinti, xidmət sektoru, köçürülən işçilərin axını və xarici borcun artmasından çox asılı olan Ermənistan iqtisadiyyatının strukturunu yenidən nəzərdən keçirmək lazımdır.
Eyni zamanda, ekspertin iddia etdiyi kimi, borc götürülmüş vəsaitlər əsasən istehsalın inkişafına deyil, tikinti sektoruna yönəldilir.
Adonts qeyd edib ki, ölkədə iqtisadi və sənaye inkişafına cavabdeh olan bir neçə qurum olsa da, onun sənaye potensialı hələ də inkişaf etməmiş qalır.
"İstehsaldan başqa demək olar ki, heç bir sənayemiz yoxdur. Sənaye malları istehsal etmirik və ixrac etmirik. Mən hətta maşınqayırma və digər mürəkkəb sənaye sahələrindən danışmıram. Söhbət sadə istehlak mallarından, tekstildən və kimyəvi ipliklərin istehsalından gedir", - ekspert deyib.
Onun fikrincə, Ermənistan sənaye zonaları, müəssisələrin fəaliyyət göstərməsi üçün şərait yaratmalı və xarici bazarlar tapmalıdır.
"Bu vəziyyətdə yeni sənaye sahələrini inkişaf etdirmək mümkündür, lakin bu, çox çətindir. Bunun üçün ciddi iqtisadi siyasət və hərtərəfli proqram tələb olunur", - deyə Adonts vurğulayıb.
Ekspert Rusiyadan idxal edilən qazın qiymətinə mümkün yenidən baxılmasını Ermənistan iqtisadiyyatı üçün ən ciddi risklərdən biri adlandırıb.
Onun sözlərinə görə, yeni qiymətin nə qədər olacağı və onun artımının ölkə iqtisadiyyatına nə dərəcədə təsir edəcəyi hələ məlum deyil.
“Bu gün Ermənistan min kubmetr üçün 177,5 dollar ödəyir, halbuki qlobal qazın qiyməti artıq 1000 dolları keçib. Biz ildə təxminən 3 milyard kubmetr qaz istehlak edirik ki, bu da təxminən 525 milyon dollara başa gəlir", - Adonts bildirib.
O, qazın qiymətinin üçqat artacağı ssenarini nəzərdən keçirməyi təklif edib. Belə bir halda, onun hesablamalarına görə, əlavə xərclər ildə təxminən 1 milyard dollar təşkil edəcək.
"Bu gün büdcə kəsirini ödəmək üçün hər il təxminən 1,5 milyard dollar borc alırıq. Daha bir milyardı haradan əldə edəcəyik? Bu xərcləri istehlakçılar və istehsalçılar arasında necə bölüşdürəcəyik? Bu, iqtisadiyyata və sosial vəziyyətə necə təsir edəcək?", - deyə ekspert soruşub.
Əvvəllər Ermənistan Mərkəzi Bankının mütəxəssisləri qaz qiymətlərinin təxminən 10% artmasının inflyasiyanın 0,8 faiz bəndi artmasına səbəb ola biləcəyini hesablayırdılar. Bunun təxminən 0,6 faiz bəndi istehlak qiymətlərinə birbaşa təsirlə, digər 0,1-0,2 faiz bəndi isə əlaqəli sahələrdə xərclərin artması ilə bağlı olacaq.
AAİ hesabatında həmçinin qaz qiymətlərinin 69% artması ssenarisi də nəzərdən keçirilir ki, bunun Ermənistan iqtisadiyyatına potensial təsiri ÜDM-in 15,6%-i qədər qiymətləndirilir.
Adontsun sözlərinə görə, belə əhəmiyyətli təsir ciddi təhlükə yaradır. Qaz qiymətlərinin artması elektrik enerjisi və istehsal xərclərinin artmasından tutmuş mal və xidmətlərin qiymətlərinin artmasına qədər zəncirvari reaksiyaya səbəb ola bilər.
Eyni zamanda, qaz tariflərinin mümkün yenidən baxılması parametrləri hələ də məlum olmadığı üçün bütün nəticələri əvvəlcədən qiymətləndirmək praktik olaraq mümkün deyil.
"Çaxnaşma yaratmaq istəmirəm, ona görə də bu barədə çox diqqətlə danışıram. Lakin hazırda Rusiya ilə münasibətlərimiz, qaz müqavilələri və digər əlaqəli məsələlər daha vacibdir. Onlar vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər. Bu, çox ciddi məsələdir. Münasibətlərimizi normallaşdırmağa, bir-birimizin maraqlarını anlamağa və belə bir vəziyyətin yaranmasının qarşısını almaq üçün kompromis əldə etməyə çalışmalıyıq", - deyə iqtisadçı bildirib.