Türkiyənin Şərqi Anadolu bölgəsindən Gürcüstan sərhədinə qədər uzanan dəmir yolu infrastrukturunun modernləşdirilməsi planı Avrasiya məkanında formalaşan yeni beynəlxalq yükdaşıma sisteminin ən strateji halqalarından birinə çevrilir. Şərqlə Qərb arasında ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsinə xidmət edən bu təşəbbüs Orta Dəhlizin ötürücülük qabiliyyətini artırmaqla yanaşı, beynəlxalq tranzit daşımalarının sürətləndirilməsində həlledici rol oynayacaq. Dəmir yolu xətlərinin yenilənməsi, elektrikləşdirmə və müasir siqnalizasiya sistemlərinin tətbiqi texniki gecikmələri minimuma endirərək daşımaların maya dəyərini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salacaq. Xüsusilə Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolunun funksionallığını maksimuma çatdıracaq bu modernləşmə Azərbaycan üzərindən keçən yük axınının kəskin artmasına zəmin yaradır. Şərqdən gələn yüklərin Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və Ələt logistika mərkəzindən Avropaya fasiləsiz ötürülməsi ölkəmizin regional nəqliyyat qovşağı kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirəcək. Layihə yalnız tranzit gəlirlərinin artması ilə bitmir, həm də Azərbaycanda yeni anbar komplekslərinin, çeşidləmə terminallarının və əlavə dəyər yaradan xidmət sahələrinin inkişafına təkan verəcək. Bütün bu proseslər fonunda regionda artan rəqabət şəraitində vahid tarif siyasətinin və rəqəmsal logistika platformalarının tətbiqi dəhlizin cəlbediciliyini təmin edən əsas amillərdən olacaq.
Mövzu ilə bağlı Oxu24.com-a açıqlama verən nəqliyyat eksperti Adil Nəbiyev bildirib ki, Türkiyədə Orta Dəhlizin nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi məqsədilə dəmir yolu infrastrukturunun yenilənməsi nəzərdə tutulur:
“Şərqi Anadoludan Gürcüstan sərhədinə qədər uzanan dəmir yolu xəttinin modernləşdirilməsi regionda tranzit imkanlarının artırılmasına, yük daşımalarının daha sürətli və səmərəli təşkilinə, eləcə də Şərq ilə Qərb arasında nəqliyyat bağlantılarının möhkəmləndirilməsinə xidmət edəcək. Bu layihə təkcə bir ölkənin nəqliyyat sisteminin yenilənməsi kimi deyil, bütövlükdə Avrasiya məkanında formalaşan yeni beynəlxalq yükdaşıma sisteminin mühüm tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir”.
Ekspertin sözlərinə görə, müasir beynəlxalq nəqliyyat sistemində əsas rəqabət yalnız məsafənin qısa olması ilə müəyyən edilmir:
“Burada yükün təhlükəsiz daşınması, çatdırılma müddətinin əvvəlcədən proqnozlaşdırılması, gömrük prosedurlarının operativliyi, logistika xərclərinin münasib olması və nəqliyyat infrastrukturunun fasiləsiz işləməsi həlledici rol oynayır. Türkiyənin həyata keçirməyi planlaşdırdığı modernləşdirmə layihəsi də məhz bu istiqamətdə mühüm imkanlar yarada bilər. Layihə çərçivəsində dəmir yolu xətlərinin yenilənməsi, elektrikləşdirmə, müasir siqnalizasiya və rabitə sistemlərinin tətbiqi, eləcə də mövcud infrastrukturun buraxılış qabiliyyətinin artırılması nəzərdə tutulur. Bu tədbirlər nəticəsində yük qatarlarının hərəkətinin daha təhlükəsiz və səmərəli təşkili, texniki dayanma müddətlərinin azaldılması və daşımaların ümumi maya dəyərinin aşağı salınması üçün şərait yarana bilər”.
Adil Nəbiyev vurğulayıb ki, Orta Dəhlizin tam potensialla fəaliyyət göstərməsi üçün onun üzərində yerləşən bütün ölkələrin nəqliyyat infrastrukturu bir-birinə uyğun şəkildə inkişaf etdirilməlidir:
“Əgər marşrutun bir hissəsində yüksək ötürücülük qabiliyyəti mövcuddursa, digər hissəsində texniki məhdudiyyətlər müşahidə olunursa, bütövlükdə dəhlizin səmərəliliyi azalır. Buna görə də Türkiyə ərazisində aparılacaq işlər Azərbaycan və Gürcüstanın da tranzit imkanlarına müsbət təsir göstərəcək. Türkiyənin şərqindəki dəmir yolu xətlərinin yenilənməsi Bakı–Tbilisi–Qars marşrutu ilə daşınan yüklərin Türkiyənin daxili logistika mərkəzlərinə və Avropa istiqamətinə daha səmərəli çatdırılmasına imkan verəcək”.
Ekspert əlavə edib ki, infrastrukturun modernləşdirilməsi avtomatik olaraq yük axınının artması demək deyil:
“Bunun üçün daşınma tarifləri rəqabətqabiliyyətli olmalı, sərhəd-keçid prosedurları sadələşdirilməli, gömrük sistemləri arasında elektron məlumat mübadiləsi təmin edilməlidir. Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə arasında nəqliyyat idarəetməsinin daha sıx əlaqələndirilməsi, vahid tarif siyasətinin inkişaf etdirilməsi və rəqəmsal logistika platformalarının tətbiqi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan bu imkanlardan istifadə etməklə sadəcə yüklərin keçdiyi tranzit ərazi deyil, həm də əlavə dəyər yaradan regional logistika və ticarət mərkəzi kimi mövqeyini gücləndirə bilər”.