Samux rayonunda qeydə alınmış qarayara hadisəsi ilə bağlı aparılan laborator müayinələr nəticəsində bir nəfərdə xəstəlik təsdiqlənib, xəstə heyvanla təmasda olan şəxslər isə tibbi nəzarətə götürülərək izolyasiya olunublar. Aidiyyəti dövlət qurumları bildirirlər ki, hazırda zəruri epidemioloji tədbirlər görülür, əhali arasında geniş yayılma qeydə alınmayıb və vəziyyət nəzarət altındadır. 

Bununla belə, hadisə zoonoz infeksiyalarla mübarizədə profilaktik tədbirlərin və ictimai maarifləndirmənin əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirir.

Qeydə alınan bu hadisə zoonoz infeksiyalarla mübarizədə profilaktik tədbirlərin effektivliyini yenidən gündəmə gətirib. Bəs, qarayara kimi təhlükəli xəstəliklərin qarşısının alınması üçün baytarlıq nəzarəti, epizootik və epidemioloji monitorinq, eləcə də əhalinin maarifləndirilməsi istiqamətində hansı əlavə addımlar atılmalıdır?

Hazırda tətbiq olunan profilaktik mexanizmlər bu cür risklərin vaxtında aşkarlanması və qarşısının alınması baxımından kifayət qədər effektivdirmi?

Mövzu ilə bağlı Moderator.az-a tanınmış həkim-cərrah, tibb üzrə elmlər doktoru, Azərbaycan Tibb Universitetinin I cərrahi xəstəliklər kafedrasının professoru Adil Qeybulla açıqlama verib.

Professor qeyd edib ki, Sibir xorası çox təhlükəli infeksion xəstəliklərdən biridir:

"Qeyd edim ki, xalq arasında qara yara kimi tanınan infeksiyanın tibbi adı məhz Sibir xorasıdır. Bu xəstəlik xüsusi Bacillus anthracis bakteriyası tərəfindən törədilir. Xəstəliyin törədicisi olan bu bakteriyalar torpaqda hətta 100 ilə qədər yaşamaq qabiliyyətinə malikdir. Onlar spor formasına keçərək uzun müddət torpaqda, suda və digər mühitlərdə həyat qabiliyyətini qoruyub saxlayırlar.

Məhz buna görə də vəhşi təbiətdə bəzən eyni su hövzəsindən istifadə edən begemotlar yoluxur və infeksiyanı bir-birlərinə ötürərək kütləvi tələf olurlar. Yəni xəstəlik heyvanlar arasında çox asanlıqla yayılır. İnfeksiya əsasən xəstə heyvanın dərisi, yoluxmuş toxumaları, yaralardan ifraz olunan mayelər, həmin mayelərdə olan mikroorqanizmlər, eləcə də yoluxmuş ətin istifadəsi nəticəsində ötürülür".

Adil Qeybulla qeyd edib ki, insanlara da xəstəlik ən çox yoluxmuş ət və dəri ilə təmas zamanı keçir:

"Bu, zoonoz infeksiyadır. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, müəyyən hallarda insan da infeksiyanı digər insana ötürə bilər. İnfeksiya orqanizmə daxil olduqdan sonra ilk olaraq yoluxma nahiyəsində dəridə düyün əmələ gəlir, daha sonra yara formalaşır və həmin yaranın mərkəzində qara rəngli örtük — nekrotik ərp yaranır. Xəstəliyin qara yara adlandırılması da məhz bununla bağlıdır.

Bu nekrotik ərp Sibir xorasının ən xarakterik əlamətlərindən biri olduğuna görə xəstəliyin tanınmasını xeyli asanlaşdırır. Xəstəlik ağır intoksikasiya ilə başlayır. İlkin mərhələdə əlamətlər qripi xatırladır: üşütmə, yüksək hərarət, halsızlıq, əzələ və bel ağrıları müşahidə olunur. Sonrakı mərhələlərdə arterial təzyiqin enməsi, şok vəziyyəti və sonda ölüm baş verə bilər. Ümumiyyətlə, xəstəlik zamanı ən çox zədələnən orqanlardan biri də qaraciyərdir.

Qara yara, yəni Sibir xorası təhlükəli infeksiyalar qrupuna aid olduğuna görə bioloji silah kimi istifadə oluna biləcək xəstəliklər sırasında da göstərilir. Yəni hər hansı bioloji silahdan istifadə ediləcəyi təqdirdə, bu infeksiyadan da istifadə olunması mümkündür.

Harada qara yara aşkarlanırsa, dərhal karantin rejimi tətbiq edilməlidir. Xəstələnmiş heyvan və ya insan təcili izolyasiya olunmalı və müalicəyə cəlb edilməlidir. Heyvanlar adətən məhv edilir, insanlar isə müalicə olunur və infeksiyanın yayılmasının qarşısının alınması istiqamətində zəruri tədbirlər görülür. Sibir xorasının yayılmasının qarşısını almağın ən effektiv yolu məhz karantin və izolyasiya tədbirlərinin vaxtında həyata keçirilməsidir".

Pərvin Şakirqızı

“Bilirsiniz ki, cənab prezident bugünlərdə Şuşada ulu babam Sadıqcanın ev muzeyininin təmir və bərpadan sonra açılışını etdi. Evi efirdə görər-görməz mən də, 94 yaşlı anam da həm sevindik, həm də sevincdən kövrəldik. Mən sizi də, bütün Azərbaycan xalqını da təbrik edirəm. Çünki siz bu mövzularda hər zaman mənim yanımda olmusunuz. Bilirsiniz ki, bu sərəncam hələ 2022-ci ildə verilmişdi. Ev çox dağılmışdı və bərpaya geniş ehtiyacı olduğuna görə təmir işləri bir az yubanırdı.

Özüm də çox narahat olurdum. Hər dəfə Şuşaya gedəndə bu evə gedib, işlərlə yaxından tanış olurdum, babam haqqında oradakı usta və fəhlələrə məlumat verirdim.

Onlar özləri də bu evin təmir və bərpasına, restovrasiyasına xüsusi həssaslıqla yanaşırdılar. Prezidentin Şuşa Şəhərindəki Xüsusi Nümayəndəliyinin rəhbəri Aydın Kərimovun isə bu sahədə əməyinin misli yoxdur. Bir neçə dəfə sırf bu mövzu ilə bağlı görüşüb, söhbət də etmişdik. İnanmırdım ki, tez bir müddətdə bu evin təmiri bitə bilər. İldırım sürəti ilə iş getdi və yekunlaşdı. Bu evin təmiri ilə bağlı Şuşa Şəhərindəki nümayəndəlik tərəfindən təşkil olunmuş tenderin qalibi Altun xanım da mənimlə tez-tez əlaqə saxlayırdı, təmirlə bağlı fikirlərimi, ideyalarımı soruşurdular. Qısa bir zamanda işi bu səviyyəyə çatdırdılar. Mən də anamın danışdıqlarını onlara söyləyirdim. Anam da nənəsindən eşitdiklərini mənə söyləyirdi. Anam Afina xanım bu evdə doğulmuşdu. Anamın nənəsi də Sadıqcanın böyük gəlini Zümrüd xanım olub. Yeri gəlmişkən, anamın nənəsi 94 yaşında rəhmətə gedib. Yatıb durmayıb. Kaş hamı o yaşda, o vəziyyətdə rəhmətə gedərdi. Əslinə baxanda hamı elə rəhmətə getməlidir. Mənim arzum idi ki, anam nənəsi qədər yaşasın. Artıq bugünlərdə 94 yaşı tamam oldu. İndi isə növbəti arzum var ki, o həddi keçsin, daha da çox yaşasın”

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında Görkəmli sənətkar, məşhur tarzən Sadıqcanın kötücəsi, şair-publisist, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliyinin üzvü Elxan Cəfərov deyib. 

O daha sonra ev muzeyinin gələcək fəaliyyətindən danışıb:

“Bu ev çox unikal tikilidir. Sadıqcanla bağlı kitablarımı da muzeyə bağışlamışam. Evin bərpası çox gözəl, əzəmətli və möhtəşəm aparılıb. Buna görə ölkə başçısına, Mehriban xanım Əliyevaya, Prezidentin Şuşa Şəhərindəki Xüsusi Nümayəndəliyinin rəhbəri Aydın Kərimova, iş icraçısı Altun xanıma dərin təşəkkürümü bildirirəm. Onların Sadıqcan irsinə, Sadıqcan sənətinə hörmətləri, qayğıları məni hədsiz sevindirir. Çünki babam nəinki tarın təkmilləşməsində, muğam üçlüyünün yaranmasında və muğamlarımızın təşəkkül tapmasında böyük rol oynayıb. Əlbəttə ki, açılışda ailə üzvləri olaraq biz də iştirak etmək istərdik. Bu bizim ən böyük arzumuz və istəyimiz idi. Amma özünüz də gördünüz ki, orada heç bir sənətkar, heç bir ictimai və mədəni xadim yox idi. Yəqin ki, orada musiqili bir açılış da olacaq. Ən azından tədbir keçiriləcək. Bir arzum var ki, Sadıqcanın 180 illik yubileyində onun bütün qohumları, şəcərəsi ev muzeyinə yığışıb, orada babamızın doğum gününü qeyd edək. Mən də, anam Afina xanım da bu günü səbirsizliklə gözləyirik. Bilirsiniz ki, Sadıqcanın qohumları dünyanın bir çox ölkələrində və Azərbaycanın ayrı-ayrı yerlərində yaşayırlar. Onların bəziləri heç bir-birini tanımır. İnsan harada yaşasa da doğulduğu yerə qayıtmaq istəyir. Bir arzum da Sadıqcanın məzarının tapılması ilə bağlıdır.

Bunu ona görə arzulayırdım ki, ev muzeyinə gedənlər, sonra Sadıqcanın məzarını ziyarət etsinlər. Ümid edirəm ki, onun məzarı da axtarılır. Əlbəttə ki, axtarılıb tapılmalıdır. Çünki Sadıqcan Azərbaycan incəsənətinin, mədəniyyətinin sütunudur. Şuşa işğal olunana qədər o evdə Mir Mövsüm Nəvvab və Sadıqcanın nəticəsi Elçin Sadıqov yaşayıb. Bilirsiniz ki, Sadıqcanla Mir Mövsüm Nəvvab quda olublar. Elçin bəy Şuşada döyüşüb də. Onun və iki övladının həmin ev-muzeydə hansısa işlə təmin olunması və bələdçi kimi çalışması üçün də Aydın müəllimdən xahiş etmişəm. Müsbət fikirlər var. Mənə elə gəlir ki, köməklik edəcəklər. Orada son qalan odur.

Onun haqqı hamıdan çoxdur. Hərhalda o nəsildən xəbərdardır. Kimsə gəlsə o daha dəqiq və dolğun məlumat verə bilər. Həm də onlar Şuşada yaşamaq istəyirlər” deyə Elxan Cəfərov bildirib.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlişindən sonra Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin öz qüdrətini əhəmiyyətli dərəcədə artırdığı, Prezident İlham Əliyevin hakimiyyəti dövrndə isə ordumuzun dünyanın 50 ən güclü orduları sırasıdna yer aldığı hər kəsə məlumdur. Bu da məlumdur ki, beynəlxalq hüququn tənəzzülə uğradığı müasir dünyamızda güc faktoru bütün qalan faktorlardan qat-qat əhəmiyyətli hesab edilməkdə, hər bir dövlətin təhlükəsizliyinin əsas qarantı rolunda çıxış etməkdədir.

Maraqlıdır, bəs dövlətin hərbi qüdrəti hansı amillərlə ölçülür? Orduların malik olduğu hərbi texnikalar, onların say və miqyası bu orduların gücünün bilavasitə göstəricisi sayıla bilərmi?

Məlum olduğu kimi, hərbi paradlar uzun müddət dövlətlərin hərbi gücünün göstəricisi hesab edilsə də, bu amilin əksər hallarda özünün doğrultmadığı şbhəsizdir. Daha doğrusu, dünya hərb tarixinin təhlili sübut edir ki, bri çox hallarda təntənəli hərbi paradları ilə diqqət çəkən ordular real döyüş meydanında özlərini doğrulda bilmir, qələbə deyil, məğlubiyyətlə üzləşirlər. Bunun səbəbi müharibənin taleyinə təsir göstərən ən mühüm faktorun daha çox mənəvi amillər – yüksək vətənpəvərlik əhval-ruhiyyəsi, vətənə sonsuz sevgi, döyüş əzmi və s. ilə bağlı olmasıdır. Təsadüfi deyil ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Müzəffər Ali Baş Komdandan İlham Əliyev 13 iyul 2026-cı il tarixində  IV Şuşa Qlobal Media Forumundakı çıxışında orduların sadəcə hərbi paradda deyil, real döyüş meydanında öz gücünü, peşəkarlığını sərgiləməsinin vacib olduğunu bildirib:

“Müdafiə qabiliyyəti, özü də təkcə hərbi paradda deyil, döyüş meydanında göstərilmiş həmin qabiliyyət vacibdir”. (https://president.az/az/articles/view/72945 ).

Prezident İlham Əliyevin güclü ordu amilinə bu şəkildə yanaşması, Müzəffər Ali Baş Komandanın praktiki döyüş qabiliyyətinə necə böyk önəm verdiyini göstərir.  Ordunun qüdrətinin real döyüş meydanında nümayişinə verilən önəm “dəmir yumruq” sahibinin dəmir məntiqindən xəbər verir. Prezident İlham Əliyev məlum yanaşması ilə göstərir ki, güclü görünməklə güclü olmaq arasında ciddi fərq mövcuddur və bu fərq yalnız real döyüş meydanında test edilir, ortaya çıxır. Bunun ən böyük örnəyini Azərbaycanın nümunəsində görmək mümkündür. Belə ki, 30 ilə yaxındır ki, işğal problemini sülh yolu ilə aradan qaldırmağa çalışan Azərbaycan, 44 günlük Vətən müharibəsində arsenalında çoxlu sayda müasir raket sistemləri, artilleriya qurğuları olan Ermənistanı darmadağın etdi. Ölkəmiz bununla sübut etdi ki, o, yalnız iqtisadi deyil, həm də hərbi baxımdan regionun şəriksiz lideridir.

Bəli, Azərbaycan hər zaman güclü görünməyi deyil, güclü olmağı seçib və onun hərbi qüdrəti real döyş meydanında dəfələrl öz təsdiqini tapıb. İstər 2016-cı ilin Aprel döyşləri, istər 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsi, istərsə də 2023-cü ilin 19-20 sentyabr tarixli lokal anti-terror əməliyyatları göstərdi ki, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri öz gücünü real döyüş meydanında uğurla sərgiləyən azsaylı ordulardır və Müzəffər Ali Baş Komnandan İlham Əliyevin əsəri olan bu ordu bundan sonra da bütün regionda sülhün, təhlükəsizliyin ən böyük qarantı olaraq qalacaq.

Seymur ƏLİYEV

Milli Kibertəhlükəsizlik Mərkəzi və Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyinin fəaliyyəti yaxın gələcəkdə nələri dəyişəcək?

Məlum olduğu kimi, kibercinayətkarlığa qarşı mübarizədə müasir dünyamızın ən aktual problemlərindən biridir. Texnologiyanın sürətli inkişafı, süni intellekt və digər faktorların gündəlik yaşamımızın tərkib hissəsinə çevrilməsi həyatımızı asanlaşdırsa da, kibercinayətkarlıqla bağlı yeni risklər və təhdidlər də formalaşdırır. Bu isə məlum təhlükə və təhdidlərə qarşı önləyəci tədbirlərin görülməsini, effektiv mübarizə imkanlarının genişləndirilməsini tələb edir. Bu baxımdan, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin (DTX) nəzdində fəaliyyət göstərən Milli Kibertəhlükəsizlik Mərkəzinin fəaliyyəti mühüm əhəmiyyətə malikdir.

Məlumat üçün qeyd edək ki, Milli Kibertəhlükəsizlik Mərkəzi kritik informasiya infrastrukturunun təhlükəsizliyinə nəzarət edir, bu sahədə ortaya çıxan təhdid və təhlükələri aradan qaldırır. Hansı ki, son illər bu istiqamətdə mühüm uğurların əldə etdiyi göz önündədir. Xatırladaq ki, Milli Kibertəhlükəsizlik Mərkəzinin rəisi Davud Rüstəmov Bakıda keçirilən “4-cü Milli Kibertəhlükəsizlik Forumu”nda çıxışı zamanı milli təhlükəsizlik indeksi üzrə ölkəmizin qazandığı nailiyyətlərə diqqət çəkib:

“Qafqaz regionunda Azərbaycan milli kibertəhlükəsizlik indeksi üzrə birincidir. Ölkəmiz 2020-2021-ci ildə həmin indeks üzrə dünya reytinqində 86-cı yerdə idi. Keçdiyimiz ötən 6 ildə görülən işlər Azərbaycanın mövqeyinin zamanla 86-dan 52-ci yerə, bu yaxınlarda isə 31-ci yerə gəlməsinə imkan verib”.

Davud Rüstəmov qeyd edib ki, Azərbaycan bu istiqamətdə ciddi addımlar atmaqda davam etməkdədir:

“Hazırlanan qanunvericilik aktları, görüləcək işlər, üzərində işlənən layihələrin reallaşması inanıram ki, mövqeyimizi qlobal indeksdə T1 səviyyəsində təmin edəcək və 20-ci yerlərdə qərarlaşa biləcəyik. Hədəfə çatacağımıza dair böyük ümidlər var”. (https://azertag.az/xeber/davud_rustemov_qlobal_miqyasda_kibertehlukesizlik_indeksi_uzre_movqeyimizi_t1_seviyyesinde_temin_edeceyimize_inaniram_video-4241755 ).

Onu da xatırladaq ki, Prezident İlham Əliyevin 2 iyun 2026-cı il tarixli Fərmanı ilə Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi yanında Elektron Təhlükəsizlik Xidmətinin əsasında Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin tabeliyində “Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyi” publik hüquqi şəxs yaradılıb. Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyinin yaradılması ölkəmizin rəqəmsal transformasiya prosesində mühüm mərhələ kimi dəyərləndirilməklə yanaşı, həm də milli təhlükəsizliyimizin gücləndirilməsi, bu prosesin müasir tələblərə uyğunlaşdırılması baxımından tarixi yenilik kimi qiymətləndirilir. Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyinin yaradılması ölkəmizdə bu müstəvidə törədilən bütün cinayətləri, eləcə mövcud təhlükə və mümkün riskləri vahid mərkəz vasitəsi ilə nəzarətdə saxlamağa, təhlil etməyə və sistemli şəkildə mübarizə aparmağa imkan verəcək.

Bununla yanaşı, onu da qeyd edək ki, Azərbaycanın müstəqillik dövrünün təcrübəsi, eləcə də son illər baş verən proseslər sübut edir ki, kibertəhlükəsizliklə bağlı təhdid və təhlükələrlə mübarizədə DTX kifayət qədər effektli və sistemli mübarizə ortaya qoyub, bu sahədə böyük uğurlar əldə edib. Zəngin kadr ehtiyatı, yüksək maddi-texniki baza, böyük təcrübə  DTX-nı kibercinayətkarlığa qarşı mübarizədə daha geniş imkan və səriştəyə malik olduğunu göstərur. Bu isə o deməkdir ki, Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyinin gələcəkdə DTX-nın tabeçiliyinə verilməsi daha məqsədəuyğun və faydalı ola bilər.

Seymur ƏLİYEV

44 günlük müharibədə rüsvayçı şəkildə məğlub olan və işğal etdiyi bütün torpaqlardan qovulan Ermənistan post-müharibə dönəmində sürətlə silahlanmaqda davam edir. Əvəllər, sadəcə Hindistan və Fransada məhdud sayda raket və zirehli texnika alan rəsmi İrəvan, son bir ildə daha bir neçə ölkədən silah idxal etməyə başlayıb. Mayın 28-də İrəvanda keçirilən hərbi paradda Ermənistan yeni silah və hərbi texnikalar nümayiş etdirib ki, onların arasında Fransa və Hindistanla yanaşı, İran, Rusiya, Çin və s. ölkələrdən alınan texnikalar da olub. “Volk” robotlaşdırılmış sistemi, hava hədəflərini aşkar etmək və hava vasitələrinin istifadə etdiyi peyk qəbuledicilərini susdurmaq üçün nəzərdə tutulmuş “Tuman” radiolokasiya sistemi, Fransanın “Bastion” zirehli maşınları, Hindistanın “Tata” zirehli maşınları, “RBOA” piyada raket qurğusu, “TOS-1A” ağır odsaçan sistemləri, “Skorpion” zenit-raket kompleksi, “Tor-M2KM” zenit-raket kompleksi, 25 km məsafədə eyni anda 16 hava hədəfini məhv edə bilən “Lusan” zenit-raket kompleksi və “Şit-200” radiolokasiya sistemləri, İran istehsalı yaxın mənzilli “AD-08 Majid” zenit-raket kompleksləri və s. paradda nümayiş etdirilən silahlar arasında yer alıb.

Bu fakt Ermənistanın öz hərbi potensialını durmadan artırdığını göstərir.

Xatırladaq ki, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan parad öncəsi jrunalistlərə verdiyi açıqlamada ölkəsinin 6-7 dövlətdən silah aldığını etiraf edib.

Paradda müxtəlif ölkələrə məxsus silah sistemləri ilə yanaşı, Ermənistan istehsalı olan 82 mm-lik “Razdan” minaatanı, 120 mm-lik “Sevan” minaatanları da nümayiş etdirilib ki, bu da Ermənistanın yerli hərbi sənayesini də inkişaf etdirməkdə olduğuna dəlalət edir.

Bir sözlə, bütün bu faktlar sübut edir ki, Ermənistan sürətlə silahlanmaqda davam edir və onun silahlanma tempi sülh səylərini dəfələrlə üstələməkdədir. Və bu reallıq ölkəmizdən daim ayıq-sayıq olmağı tələb edir. Necə ki, Prezident İlham Əliyev öz çıxışlarında daim güclü və ayıq-sayıq olmağın zəruriliyini dəfələrlə qeyd edib, hər an hər şeyə hazır olmağın vacibliyinə toxunub. Bu baxımdan Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 5 yanvar 2026-cı il tarixində yerli televiziya kanallarına müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Dövlət başçısı məlum çıxşında deyib:

“...artıq sülh dövrüdür, quruculuq dövrüdür. Biz bu dövrü yaşayırıq. Biz hamımız cəmi beş ay əvvələdək bunu bəlkə də axıra qədər dərk etməmişik: Sülh şəraitində yaşamaq nə deməkdir? Amma, eyni zamanda, yenə də qayıdıram danışdığımız məsələyə. Hər an ayıq olmalıyıq, güclü olmalıyıq. Hər an öz torpağımızı müdafiə etmək üçün güclü olmalıyıq, hazır olmalıyıq və əminəm ki, bundan sonra heç vaxt bir qarış torpağımız heç kimin tapdağı altına düşməyəcək. Bunun üçün həm güc var, həm iradə var, xalqın birliyi var. Güclü Azərbaycan dövləti var”.

Bəli, bu gün ordumuz və dövlətimiz vətənimizin hər qarışını qorumağa qadirdir. Lakin biz də həm fərd, həm də cəmiyyət olaraq bu məsələdə ordumuzun və dövlətimizin yanında olmalı, ona əlimizdən gəldiyi qədər dəstək verməliyik. Çünki vətəni qorumaq ümumxalq işi, mənəvi borcdur. Biz bu borca sadiqliyimizi son nəfəsimizə qədər öz əmələrimizlə sübut etməliyik.

Seymur ƏLİYEV

“Prezident İlham Əliyevin 10 may 2026-cı il tarixində Zəngilan sakinləri ilə görüşü və bu görüş əsnasında səsləndirdiyi fikirlər bir daha sübut etdi ki, Azərbaycanla zarafat eləmək olmaz. Azərbaycana qara yaxmaq olmaz. Bunu edən, etməyə cəhd edən hər kəs layiqli cəzasını alacaq”.

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında professor Cahangir Məmmədli bildirib. Professor qeyd edib ki, Azərbaycan həm 44 günlük Vətən müharibəsində, həm də post-mühariibə dönəmində necə böyük iradə və əzmə malik olduğunu sübut edib:

“Azərbaycan Silahlı Qüvvələri, Azərbaycan xalqı Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi altında 44 günlük Vətən müharibəsində yalnız erməni işğalçılarına deyil, həm də onların himayədarlarına öz yerini göstərdi. Xalqımız sübut etdi ki, o, işğalla barışmaq niyyətində deyil və öz ərazi bütövlüyünü bərpa etməkdə israrlıdır. Məhz xalqın dəstəyi, ordumuzun qüdrəti, Prezidentimizin dəmir iradəsi sayəsində cəmi 44 gün ərzində düşmən darmadağın edildi, işğaldakı torpaqlarımız azad oldu.

Post-müharibə dönəmində dövlətimiz anti-Azərbaycan qüvvələrinə qarşı siyasi-diplomatik müstəvidə mübarizəni davam etdirdi. Ermənistan, eləcə də onu himayə edən nəhəng güclər diplomatik meydanda da məğlub edildi.

Azərbaycan bu gün də ermənipərəst qüvvələrə qarşı mübarizəsini uğurla davam etdirməkdə, bu mübarizədə böyük uğurlar əldə etməkdədir. Bu uğurların davamlı olması üçün hər kəs, eləcə də mediamız daim Prezidentimizin yanında olmalı, dövlətimizin hər bir addımı dəstəkləməlidir. Yalnız bu halda – birliyimizi, həmrəyliyimizi qoruduğumuz təqdirdə bütün problemlərin öhdəsindən gələ, öz uğurlarımızı davam etdirə bilərik”.

Seymur ƏLİYEV

Almatıda keçirilən GITEX AI Central Asia & Caucasus 2026 sərgisinin birinci günü uğurla yekunlaşıb. Regionun ən böyük texnologiya və süni intellekt tədbirlərindən biri hesab olunan sərgi yüksək səviyyəli iştirak və geniş beynəlxalq maraqla yadda qalıb.

Qeyd edək ki, Moderator.az da sərgiyə rəsmi dəvət alıb. Agentliyin direktoru Əli Hüseynli tədbirdə iştirak edərək qlobal və regional texnologiya gündəmini yerində izləyib. Təşkilatçıların Moderator.az-a verdiyi məlumata görə, 300-dən çox şirkət və startapın, 200-dən artıq spikerin və 50 ölkədən 100-dən çox investorun bir araya gəldiyi bu tədbir miqyas və ambisiyalar baxımından regionu qlobal səhnədə daha da ön plana çıxarır.

Qazaxıstan bu tədbirlə iqtisadi inkişaf trayektoriyasında mühüm dönüş siqnalı verib. Regionun aparıcı texnologiya platforması olan GITEX ilk dəfə Almatıda təşkil olunaraq ölkənin Mərkəzi Asiya və Qafqazda süni intellekt ambisiyalarının mərkəzinə çevrildiyini nümayiş etdirib.

Atakent Expo mərkəzində keçirilən iki günlük tədbir (4–5 may 2026) 50 ölkədən 336 texnologiya şirkəti və startapı, 100-dən çox investor və 200-dən artıq spikeri, həmçinin minlərlə texnologiya və biznes nümayəndəsini bir araya gətirərək regionun ən böyük və beynəlxalq tədbirlərindən biri kimi qiymətləndirilir.

Tədbir Kasım-Jomart Tokayevin himayəsi ilə keçirilir və dövlət qurumları ilə beynəlxalq tərəfdaşların əməkdaşlığı çərçivəsində təşkil olunub. Platforma hökumət, sənaye və akademiya nümayəndələrini bir araya gətirərək yeni iqtisadi mərhələnin formalaşdırılmasına xidmət edir.

2026-cı il üzrə AI hesabatına əsasən, süni intellektin geniş tətbiqi ölkənin illik ÜDM artımına əlavə 2%-ə qədər töhfə verə bilər. Son iki ildə isə bu sahəyə yatırılan investisiyalar 5 dəfədən çox artıb. Bu inkişaf fonunda tədbirin ilk günündə Süni İntellektin İnkişafı Şurasının ikinci iclası keçirilib. İclasa Prezident Tokayev sədrlik edib, iclasda 150-dən çox beynəlxalq rəsmi, nazir və texnologiya lideri iştirak edib.

Prezident Kasım-Jomart Tokayev çıxışında bildirib:
“Biz süni intellektin yeni inkişaf mühərrikinə çevrildiyi bir dövrə daxil oluruq. Bunun üçün vahid məlumat, proses və insan resursları sistemi qurmalıyıq. Yalnız bu halda pilot layihələrdən genişmiqyaslı tətbiqlərə keçə bilərik”.

Daha sonra dövlət başçısı sərgini ziyarət edərək rəsmi açılış mərasimində iştirak edib.

Baş nazirin müavini və nazir Jhaslan Madiyev isə qeyd edib:
“Biz GITEX-in Mərkəzi Asiya və Qafqaz üzrə ilk regional tədbirinə ev sahibliyi etdiyimiz üçün qürur duyuruq. Qazaxıstan rəqəmsal transformasiya sahəsində regionda lider ölkəyə çevrilib və süni intellekt ölkə rəhbərliyinin əsas prioritetlərindən biridir”.

Almatı şəhər rəhbərliyinin nümayəndəsi Olzhas Smagulov bildirib ki, ölkənin İT xidmətlərinin yarıdan çoxu məhz bu şəhərdə cəmlənib və yeni texnologiya mərkəzlərinin yaradılması planlaşdırılır.

Trixie LohMirmand isə vurğulayıb:
“Gələcəyin qurulduğu yer hər kəsi cəlb edir və bu gələcəyin Qazaxıstanda formalaşacağı artıq aydındır.”

Tədbirdə Huawei, Dell, Cisco və Lenovo kimi qlobal şirkətlər süni intellekt, bulud texnologiyaları və kibertəhlükəsizlik sahəsində ən son həllərini təqdim edir. Eyni zamanda Kazakhtelecom, Beeline Kazakhstan və AzInTelecom kimi regional oyunçular da aktiv iştirak edir.

Tədbir çərçivəsində Qazaxıstanda iri data mərkəzlərinin qurulması və enerji təminatı ilə bağlı mühüm razılaşmalar imzalanıb. Bu layihələr 300 MW-dan 1 GW-a qədər gücə malik infrastrukturu əhatə edir. Bütün bu addımlar Qazaxıstanın Mərkəzi Asiya və Qafqaz regionunda süni intellekt və rəqəmsal iqtisadiyyatın əsas mərkəzinə çevrilməsi istiqamətində strateji dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir.

Yaxın Şərqdə güc balansı və geosiyasi maraqlar ətrafında gərginlik yeni mərhələyə qədəm qoyur. ABŞ və İran arasında diplomatik və siyasi ziddiyyətlər dərinləşdikcə, tərəflərin mövqeləri daha da sərtləşir. Bu qarşıdurma təkcə ikitərəfli münasibətlərlə məhdudlaşmır, həm də region ölkələrinin təhlükəsizlik və əməkdaşlıq arxitekturasına birbaşa təsir göstərir. Eyni zamanda, enerji marşrutları və strateji keçidlər ətrafında mübahisələr vəziyyəti daha da həssaslaşdırır. 

Maraqlıdır, İranın ABŞ-yə təqdim etdiyi 14 maddəlik təklifdə yer alan sanksiyaların ləğvi, dondurulmuş aktivlərin azad edilməsi və bütün cəbhələrdə müharibənin dayandırılması kimi şərtlər danışıqlar prosesinə necə təsir göstərə bilər?

Moderator.az-a mövzu ilə bağlı münasibət bildirən politoloq Tofiq Abbasov qeyd edib ki, İranın təqdim etdiyi 14 bəndlik sənəd demək olar ki, Donald Trump tərəfindən rədd edilib:

"O bildirib ki, bu təkliflər onları qane etmir və qəbul edilə bilməz. Bu isə faktiki olaraq İrana bir siqnal verir ki, ABŞ-ın yüksək tələblərini birdəfəlik rədd etsin. Hazırda tərəflər arasında ciddi mövqe qarşıdurması müşahidə olunur. Həm iddialar, həm də tələblər kifayət qədər yüksəkdir. Əgər söhbət İrandan gedirsə, ABŞ tərəfi faktiki olaraq onun geri çəkilməsini, hətta təslim olmasını istəyir. Lakin İran bu prosesdə mövqeyini qoruyub saxlaya bildi və öz tələblərini daha da yüksəltdi. İran bildirir ki, Hörmüz boğazı üzərindən istifadə onun milli hüququdur və bu məsələni ABŞ-la deyil, Oman və digər körfəz ölkələri ilə birlikdə həll etməyi planlaşdırır".

 Politoloq vurğulayıb ki, əgər körfəz bölgəsində gərginlik varsa, ilk növbədə bu problemi region ölkələri öz aralarında müzakirə etməlidirlər:

"Bu yanaşma müəyyən mənada İlham Əliyev tərəfindən irəli sürülən regional əməkdaşlıq prinsipini xatırladır. Məqsəd odur ki, problemlər kənar qüvvələrin müdaxiləsi olmadan, məhz region ölkələri tərəfindən həll edilsin. Bu baxımdan İranın mövqeyi müəyyən qədər rasional görünür. ABŞ, NATO ölkələri və İsrail kimi aktorların bölgəyə müdaxiləsi isə İran tərəfindən qəbul edilmir. Digər tərəfdən, ABŞ bölgədə mövcudluğunu qorumağa çalışır. Lakin İran bildirir ki, ABŞ regionu tərk etməlidir. ABŞ-ın bölgədə yerləşən hərbi bazalarına edilən raket və pilotsuz aparat hücumları göstərdi ki, Vaşinqton həmin əraziləri qorumaqda ya acizdir, ya da buna tam maraqlı deyil.

Eyni zamanda ABŞ hələ də İranın aktivlərini dondurulmuş vəziyyətdə saxlayır və ona qarşı sanksiyalar tətbiq edir. Buna cavab olaraq İran alternativ yollar axtarır — Pakistan, Türkmənistan, Türkiyə və Xəzər dənizi üzərindən Rusiya ilə əməkdaşlıq edərək blokadanı qismən yarmağa nail olub. Donald Trump Konqres qarşısında çıxışında müharibənin bitdiyini desə də, reallıqda vəziyyət hələ də gərgindir. Qısa fasilədən sonra İsrail tərəfindən İrana qarşı yeni hücum ehtimalı istisna edilmir.

Belə görünür ki, növbəti mərhələdə daha genişmiqyaslı qarşıdurma baş verə bilər və bu, artıq ölüm-dirim xarakterli müharibəyə çevrilə bilər. Bundan sonra isə tərəflərin hansısa ortaq məxrəcə gəlməsi ehtimalı yarana bilər. Ümumilikdə hesab edirəm ki, mövcud vəziyyətdə müharibə riski kifayət qədər yüksəkdir və bu proses qaçılmaz görünür".

Pərvin Şakirqızı

Regionda artan gərginlik şəraitində səsləndirilən sərt bəyanatlar və mümkün hərbi addımlarla bağlı mesajlar yenidən müzakirə mövzusuna çevrilib. Bu çərçivədə təhlükəsizlik məsələləri, güc balansı və tərəflər arasında qarşılıqlı təsir mexanizmləri xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Maraqlıdır, İsrailin Müdafiə nazirinin “yenidən hərəkətə keçə bilərik” açıqlaması və hazırkı atəşkəs şəraitində İsrailin İranla müharibəni ABŞ-nin birbaşa dəstəyi olmadan yenidən başlatma ehtimalı nə dərəcədə realdır?

Moderator.az-a mövzu ilə bağlı münasibət bildirən politoloq Anar İsayev bildirib ki, İsrail müdafiə rəhbərliyindən gələn “yenidən hərəkətə keçə bilərik” tipli açıqlamalar adətən iki məqsəd daşıyır: 

"Həm İrana qarşı çəkindirici siqnal, həm də ABŞ və digər müttəfiqlərə təzyiq vasitəsi. Bu, avtomatik olaraq müharibənin başlanacağı demək deyil, amma hərbi variantın masada qaldığını göstərir. Qeyd edim ki, ABŞ-ın birbaşa dəstəyi olmadan hərbi imkan baxımından İsrailin İran daxilində hədəflərə zərbə endirmək qabiliyyəti var (hava zərbələri, kəşfiyyat, kiber əməliyyatlar və sair..)

 Amma nəzərə almaq lazımdır ki,İran coğrafi olaraq uzaqdır və logistika çətindir.İranın cavab imkanları isə (raketlər, regiondakı müttəfiqlər – Hizbullah və s.) genişdir. Bu səbəbdən uzunmüddətli və genişmiqyaslı müharibəni təkbaşına aparmaq İsrail üçün çox ağırdır. Həmçinin ABŞ faktoru olmadan İsrailin hava müdafiəsi və raketdən müdafiə yükü də xeyli artır. Regional eskalasiyada diplomatik örtük zəifləyir,körfəz və İraq-Suriya məkanında əməliyyat azadlığı məhdudlaşır.

ABŞ-la birlikdə isə risklər paylaşılır və çəkindirmə daha güclü olur. Ona görə də İsrail adətən tammiqyaslı müharibəni Vaşinqtonla koordinasiyasız başlatmaqdan çəkinir.İsrail üçün belə bir addım siyasi riskləri də artırar. Belə ki,regionda çoxcəbhəli müharibəyə səbəb ola,daxili siyasi və iqtisadi yükü artıra,beynəlxalq təzyiqi yüksəldə bilər.Ona görə də İsrailin ABŞ olmadan İranla tammiqyaslı müharibəyə başlaması aşağı ehtimallıdır və bu tipli ritorika daha çox psixoloji və siyasi təzyiq alətidir".

Pərvin Şakirqızı

4 may 2026-cı il tarixində Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatında “Heydər Əliyev irsi: Güclü dövlət, möhkəm ailə dəyərləri” mövzusuna həsr olunan konfrans keçirilib.

Konfransda millət vəkilləri, zabitlər və veteranlar, ölkə ziyalıları, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin, Odlar Yurdu Universitetinin, tələbələri iştirak ediblər.

Konfransdan öncə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni səsləndirilib, Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin və Zərifə xanım Əliyevanın, həmçinin, respublikamızın müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü uğrunda canından keçən şəhidlərin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib.

Daha sonra Ümummilli Lider Heydər Əliyev və Zərifə xanım Əliyevaya həsr olunan  “Əsl məhəbbət haqqında” film nümayiş olunub.

Konfransda çıxış edən Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri polkovnik Cəlil Xəlilov Ulu Öndər Heydər Əliyev və akademik Zərifə Əliyevanın Azərbaycan xalqı qarşısındakı tarixi xidmətlərinə diqqət çəkib, onların işıqlı ideyalarının bu gün də öz aktuallığını qoruyub saxladığını vurğulayıb:

“Bugünkü konfrans Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri, müasir dövlətçiliyimizin memarı Heydər Əliyev və Azərbaycan tibb elminin görkəmli nümayəndəsi, akademik Zərifə Əliyeva kimi iki böyük şəxsiyyətin əziz xatirəsinə ithaf olunub. Onların zəngin irsi, çoxşaxəli fəaliyyəti və yüksək mənəvi keyfiyyətləri bu gün də cəmiyyətimiz üçün bir yol xəritəsi, örnək həyat məktəbi kimi dəyərini qoruyub saxlayır.

Heydər Əliyevin dövlətçilik ideyaları, Zərifə Əliyevanın yüksək mənəvi dəyərləri və onların ailə nümunəsi gələcək nəsillər üçün əvəzsiz bir irsdir. Bu irsi qorumaq, yaşatmaq və inkişaf etdirmək hər bir Azərbaycan vətəndaşının borcudur. Əminliklə deyə bilərik ki, Ümummilli Liderin və Zərifə xanımın əziz xatirəsi xalqımızın qəlbində daim yaşayacaq, onların həyat yolu isə hər zaman gənclərimizə düzgün istiqamət göstərəcəkdir.

Bu gün burada toplaşan hər bir ziyalı, hər bir vətəndaş bu irsin daşıyıcısıdır. Bizim üzərimizə düşən əsas vəzifə bu zəngin mənəvi və siyasi irsi qorumaq, gələcək nəsillərə ötürmək və onu daha da inkişaf etdirməkdir. İnanıram ki, bugünkü konfransımız bu istiqamətdə dəyərli fikir mübadiləsi, elmi yanaşmalar və məhsuldar müzakirələrlə yadda qalacaqdır”.

Çıxışının sonunda polkovnik Cəlil Xəlilov sözü konfransın moderatoru -  Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun baş direktoru, Ümumdünya Yazıçılar Təşkilatının (WOW) katibi, “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının baş redaktoru, Əməkdar jurnalist Varis Yolçuyevə verib.

Konfransın önəminə toxunan Varis Yolçuyev, hər iki tarixi şəxsiyyətin ömür və mübarizə yolunun gənclərə örnək olduğunu bildirib:

“Bugünkü konfrans Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri, müasir dövlətçiliyimizin banisi Heydər Əliyevin və Azərbaycan tibb elminin parlaq simalarından biri, akademik Zərifə Əliyevanın xatirəsinə ithaf olunub. Bu iki böyük şəxsiyyətin həyat yolu, onların xalqa, dövlətə və insanlığa xidmətlə yoğrulmuş fəaliyyəti yalnız bir dövrün deyil, bütöv bir millətin mənəvi yaddaşına çevrilmişdir. Onların irsi bu gün də müstəqil Azərbaycan dövlətinin ideoloji sütunlarını möhkəmləndirən, cəmiyyətimizi birliyə, həmrəyliyə və inkişaf yoluna səsləyən əbədi dəyərlər sistemidir.

Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti nəticəsində qurulan güclü dövlət modeli, milli maraqların qorunmasına əsaslanan strateji xətt və xalqla hakimiyyət arasında formalaşdırılan sarsılmaz etimad körpüsü bu gün də ölkəmizin tərəqqisinin əsas təminatlarından biridir. Zərifə Əliyevanın elmə, səhiyyəyə və insan amilinə verdiyi dəyər isə milli intellektual irsimizin ən parlaq səhifələrində öz əksini tapmışdır. Bu böyük şəxsiyyətlərin həyat fəlsəfəsi bizə öyrədir ki, güclü dövlət yalnız möhkəm mənəvi dayaqlara, sağlam ailə institutuna və yüksək vətəndaş məsuliyyətinə söykəndikdə davamlı inkişaf edə bilər”.

Konfransda çıxış edən Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədri, Xalq yazıçısı Sabir Rüstəmxanlı Heydər Əliyevin böyük dövlət xadimi kimi Azərbaycan xalqının həyatında, eləcə də mədəniyyətində oynadığı rola diqqət çəkib. Sabir Rüstəmxanlı qeyd edib ki, Ulu Öndər mədəniyyətin rolunu və əhəmiyyətini bildiyi üçün daim  mədəniyyət xadimlərinin fikir və rəyləri ilə maraqlanır, mədəniyyət adamlarına  xüsusi diqqət göstərirdi.

Millət vəkili Hicran Hüseynova isə Heydər Əliyevin vətən sevgisinin, daşıdığı və  təbliğ etdiyi dəyərlərin hər bir azərbaycanlıya nümunə olduğunu bildirib.

Konfransda çıxış edən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetin Beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru, professor Mahirə Hüseynova Heydər Əliyevin azərbaycançılıq ideyasından, bu ideyanın əhəmiyyətindən bəhs edib. Professor qeyd edib ki, Heydər Əliyev sadəcə dövlət xadimi kimi çoxşaxəli fəaliyyəti ilə deyil, həm də ömür yolunun hər bir anı, hər bir epizodu ilə Azərbaycan gəncliyinə örnəkdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının professoru, "Simurq" Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının prezidenti Fuad Məmmədov Ulu Öndərin ölkəmizin sadəcə iqtisadi-siyasi həyatında deyil, həm də  mədəni həyatında mühüm rol oynadığını bildirib, bu istiqamətdə gördüyü işlərə diqqət çəkib.

Filologiya elmləri doktoru, dosent, yazıçı-publisist Şərəf Cəlilli Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlət xadimi, akademik Zərifə Əliyevanın isə görkəmli oftalmoloq kimi zəngin fəaliyyətinin öz miqyas  və səmərəliliyi ilə heyranlıq doğurduğunu bildirib. O, qeyd edib ki, Heydər Əliyevlə Zərifə Əliyevanın cəmiyyətə təqdim etdiyi ailə modeli də öz saflığı, səmimiliyi, fədakarlığı ilə Azərbaycan gəncliyinə əbədi örnəkdir.

Konfransda çıxış edən Xalq yazıçısı Elmira Axundova Heydər Əliyev və Zərifə Əliyeva ilə bağlı maraqlı xatirələr səsləndirib, hər iki şəxsiyyətlə bağlı apardığı araşdırmalar nəticəsində əldə etdiyi nadir məlumatları bölüşüb.  

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Siyasi İdarəetmə fakültəsinin Beynəlxalq münasibətlər ixtisası üzrə tələbəsi Nəzrin Abdullayeva da Heydər Əliyev irsinin zənginliyindən bəhs edib, onun Azərbaycan xalqının taleyində müstəsna rol oynadığını vurğulayıb.

Seymur ƏLİYEV

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Avropa Siyasi Birliyinin İrəvanda keçirilən  Zirvə toplantısında videobağlantı formatında çıxış edib. Dövlət başçısının bu çıxışı Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koşta tərəfindən yüksək qiymətləndirilib, təqdirlə qarşılanıb. Antonio Koşta qeyd edib ki, İrəvanda keçirilən və Prezident İlham Əliyevin çıxış etdiyi bu sammit Qafqazda həmişə sülh sammiti kimi xatırlanacaq:

“Bu zirvə görüşü Qafqazda sülh sammiti kimi yadda qalacaq və buna cəsarətli siyasi qərarlar və səbrli diplomatik səylər səbəb olub. Bu, eskalasiyaların və müharibələrin üstünlük təşkil etdiyi bir dünyada tarixi bir hadisədir. Bunu qeyd etmək lazımdır!”

Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koştanın qeyd etdiyi kimi, Avropa Siyasi Birliyinin İrəvanda keçirilən  Zirvə toplantısı həqiqətən də tarixi bir hadisə, sülh sammitidir. Lakin bu toplantını bu qədər dəyərli edən  onun İrəvanda keçirilməsi deyil, Prezident İlham Əliyevin bu tədbirə qatılması, Azərbaycanın sülhə sadiqliyini növbəti dəfə bəyan etməsidir. Məhz İlham Əliyevin tədbirə qatılması, ölkəmizin sülh yolunda irəliləməkdə qərarlı olduğunu bəyan etməsi  bu toplantıya məna qatmaqda, onun önəmini əhəmiyyətli dərəcədə artırmaqdadır.

Şübhəsiz, İlham Əliyevin İrəvan Zirvə toplantısındakı çıxışı başda Ermənistan olmaqla, Avropa Siyasi Birliyinin də məsuliyyətini artırır. Heç kimə sirr deyil ki, sülh birtərəfli yox, ikitərəfli prosesdir və bu prosesə zaman-zaman digər qüvvələrin də müsbət və ya mənfi mənada təsirləri müşahidə olunur. Buna nümunə olaraq Avropa Parlamentinin 30 aprel 2026-cı il tarixli anti-sülh qətnaməsini göstərmək olar.

Azərbaycanla Ermənistan arasındakı sülh prosesini pozmağa yönəlmiş bu qətnamə rəsmi Bakı ilə yanaşı, İrəvan tərəfndən də lənətlənməli, rədd edilməlidir. Çünki bu qətnamə yalnız və yalnız  Cənubi Qafqazdakı sülh prosesinə mane olmağa, regionda yeni qarşıdurmalara rəvac verməyə xidmət edir.

Buna görə də Ermənistan, eləcə də Avropa İttifaqı Azərbaycanın sülhpərvər mövqeyini, İlham Əliyevin İrəvan Zirvə toplantısına qatılmaqla nümayiş etdirdiyi tarixi jesti düzgün qiymətləndirməli, sülh prosesinin davamlı olması və məntiqi sonluğuna çatması üçün qarşılıqlı təşəbbüs göstərməlidir. Unutmamalıdırlar ki, bunsuz sülhə qovuşmaq mümkün olmayacaq.

Seymur ƏLİYEV

Bu gün Vətən müharibəsinin tək qadın şəhidi Arəstə Baxışovanın doğum günüdür. Moderator.az xəbər verir ki, Arəstə Kərim qızı Baxışova 1989-cu ildə Xaçmaz şəhərində doğulub. Atası baş leytenant Kərim Baxışov Fövqəladə Hallar Nazirliyində Mühafizə İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışıb və Arəstənin dörd yaşı olarkən vəfat edib. Arəstə Baxışova 1995-2004-cü illərdə Biləcəri qəsəbəsində yerləşən Şuşa şəhər 3 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alıb. 2004-2008-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecində ingilis dili üzrə təhsil alıb. 2018-19-cu illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Baş Hərbi Hospitalında tibbi statist olaraq çalışıb. 2019-cu il iyulun 12-dən isə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin "N" saylı hərbi hissəsində operator vəzifəsində xidmət edib. Arəstə Baxışova Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin, Zəngilanın və Qubadlının azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə yaralı hərbçilərə döyüş meydanında tibbi yardım göstərib. O, 23 oktyabr tarixində Qubadlının azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olub. Biləcəri qəsəbəsinin Şəhidlər xiyabanında dəfn olunub. Prezident İlham Əliyevin sərəncamına əsasən, ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilib.Vətən müharibəsinin tək qadın şəhidi olan Arəstənin Mərdan adında oğlu və Zəhra adında qızı yadigar qalıb. 

Şəhidin anası Məktubə Baxışova Moderator.az-a açıqlamasında bildirib ki, Arəstə ömründə bir dəfə özünə doğum günü qeyd edib:

“Arəstə heç vaxt evdə tapılmırdı. Ömründə bir dəfə doğum gününü işdə-hospitalda qeyd etdi. Bu onun 30 yaşı idi. İlk və son qeyd etdiyi doğum günü oldu. Heç vaxt ad gününü qeyd etməyi sevmirdi. Mənə də deyirdi ki, “ana, əziyyət çəkmə”. Bu gün Biləcəri qəsəbəsində Şəhidlər xiyabanında onun məzarı üstünə getmişdik. İcra başçısı da, Bələdiyyə sədri də, kənd əhalisi də ziyarətinə gəlmişdilər. 1 ay olar ki, yuxularıma gəlmir. O vaxta qədər həmişə yuxularımda idi. Yuxuda da ancaq balalarını mənə tapşırıb, əmanət edirdi. Qızı Zəhranın 15, Mərdanın isə 17 yaşı tamam oldu. Mərdanın arzusu xaricdə təhsil almaqdır. Bu istiqamətdə hazırlaşır” deyə o bildirib.

Məktubə Baxışova qızının yarım qalan arzularından da danışıb:

“Arəstənin arzuları balaları ilə bağlı idi. İstəyirdi ki, onları böyütsün, təhsil versin, toylarını görsün. O iki balanı atasız böyütmüşdü. Uşaqlıqdan mənimlə qalırdılar. Hər valideynin borcudur ki, övladının bəhrəsini görsün. Təəssüflər olsun ki, bu qızıma qismət olmadı. Arəstənin atası hərbçi idi. O Çernobıl qəzasında xəsarət alıb. 1993-cü ildə dünyasını dəyişəndə Arəstənin 4 yaşı var idi. Həmişə istəyirdi ki, atası kimi igid, qoçaq olsun, tarix yazsın. Arzuladığı kimi də oldu. Mənə də deyirdi ki, “ana, şəhid olub sənin başını uca edəcəm”. Telefonla danışanda da həmişə böyük ruh yüksəkliyi ilə söhbət edirdi. Hiss etmirdik ki, orada vəziyyət ciddidir. Deyirdi ki, tezliklə qələbə bizim olacaq. Arəstə haqda keçmişdə danışmaq mənə çox ağırdır. İllər ötsə də 44 günlük vətən müharibəsinin şəhidləri heç vaxt yaddan çıxmayacaq. Onların hər biri canını vətən, torpaq üçün qurban verdi” deyə o bildirib.

Məktubə Baxışova qızı üçün yazılan mahnıdan da danışıb:

“Arəstə haqda sənədli filmlər, verilişlər hazırlanıb. Şair Qabil Ədalət şeir yazdı, Elmir Mədətoğlu onu bəstələdi, Firuzə İbadova isə oxudu. Oradakı misralar mənə çox təsir edir.. “Doğuldu torpaqdan ötrü, torpağa dönən Arəstə, bürünüb bayrağa döndü, bayrağa dönən Arəstə”.. Gözyaşlarımı saxlaya bilmirəm. Bəzən düşünürəm ki, onun haqda film çəkilsə obrazını oynamağa aktrisa tapılmayacaq. Çünki onun bənzəri yoxdur. Ağlımda belə bir aktrisa yoxdur” deyə şəhid anası bildirib.

Azərbaycan Baş nazirinin müavini Şahin Mustafayev İrəvana səfər edib.

Xatırladaq ki, aprelin 29-da Ermənistan Respublikasında, Ağverəndə Azərbaycan Respublikasının Baş nazirinin müavini Şahin Mustafayevin və Ermənistan Respublikasının Baş nazirinin müavini Mher Qriqoryanın sədrliyi ilə Azərbaycan Respublikası ilə Ermənistan Respublikası arasında dövlət sərhədinin delimitasiyası üzrə Dövlət Komissiyasının və Ermənistan Respublikası ilə Azərbaycan Respublikası arasında dövlət sərhədinin delimitasiyası və sərhəd təhlükəsizliyi məsələləri üzrə Komissiyanın on üçüncü iclası keçirilib, protokol imzalanıb.

Maraqlıdır, Şahin Mustafayevin Ermənistana səfəri iki dövlət arasındakı münasibətlərin daha da inkişafı baxımından nə dərəcədə önəmlidir?

Politoloq Tofiq Abbasov Moderator.az-a açıqlamasında mövzu ilə bağlı maraqlı fikirlər səsləndirib:

“Azərbaycanla Ermənistan arasında əlaqə və münasibətləri inkişaf etdirməyin müxtəlif format və vasitələri mövcuddur.

Hazırda baş nazirlərin müavinləri formatında görüşlər keçirilir. Azərbaycan bu kimi məsələlərdə öz öhdəliklərinə hər zaman çox həssas və dəqiq yanaşıb. Azərbycanın bu məsliyyəti əslində qarşı tərəfə də öz məsuliyyətini xatırladır.

Müharibə bitib. Bu səhifə başa çatıb. Biz deyirk ki, gəlin sülh çətiri altıdna birləşək. “Sülh qazancı”ndan birlikdə faydalanaq. Əgər bu baş versə, o zaman hər iki dövlət sülhü böyük bir nemət olaraq əldə edəcəklər.

Hesab edirəm ki, Şahin Mustafayevin Ermənistana səfəri və orada keçirdiyi görüşlər ikitərəfli münasibətləri inkişaf etdirmək, sülhü daha da yaxınlaşdırmaq baxımından mühüm bir addımdır. Şahin Mustafayev erməni dilini bilir, orada təhsil alıb. İnanıram ki, o, ermənilərə mövcud durumu, sülhün perspektivini lazımınca başa salacaq və onun bu səfəri iki dövlət arasında münsibətlərin inkişafına, sülhünm əldə edilməsinə töhfə verəcək”.

Seymur ƏLİYEV

Mövcud qaydalara əsasən, hamiləliyə və doğuma görə müavinət tibbi müəssisə tərəfindən elektron formada tərtib olunan xəstəlik vərəqəsinə əsasən təyin edilir. Sığortaedən tərəfindən Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Mərkəzləşdirilmiş Elektron İnformasiya Sisteminin “Əmək və məşğulluq” altsisteminə müvafiq məzuniyyət əmri daxil edildikdən sonra müavinət məzuniyyət dövrünə düşən təqvim günləri üzrə avtomatlaşdırılmış qaydada ödənilir. Sabahdan qüvvəyə minəcək dəyişikliklərə əsasən, müavinətlərin təyin olunması prosesi tam elektronlaşdırılaraq avtomatlaşdırılmış sistem üzərindən həyata keçiriləcək. Müavinətin hesablanmasında sosial sığorta stajı və son dövrlərə aid gəlir göstəriciləri əsas götürüləcək ki, bu da ödənişlərin daha obyektiv müəyyənləşdirilməsinə xidmət edir.

Bununla yanaşı, yeni qaydaların tətbiqi hansı real dəyişikliklər və potensial risklər yarada biləcəyi də maraq doğurur.

Məsələ ilə bağlı Moderator.az-a açıqlama verən Xalid Kərimli bildirdi ki, müavinətlərin tam elektronlaşdırılması və avtomatlaşdırılması ümumilikdə müsbət addım olmaqla yanaşı, prosesdə şəffaflığın artmasına xidmət edir:

“Təbii ki, bu müavinətlərin avtomatlaşdırılmış qaydada verilməsi vətəndaşlar üçün əlçatanlığın, şəffaflığın və ümumi rahatlığın artmasına xidmət edəcək. Avtomatik rejimdə bu vəsaitlərin əldə olunması, bütövlükdə, vətəndaşlara göstərilən xidmət səviyyəsinin yüksəldilməsi, şəffaflığın gücləndirilməsi və prosesin cəmiyyət üçün xərclərinin azaldılması deməkdir. Ümumilikdə, bu kimi proseslərin — avtomatlaşdırma və rəqəmsallaşmanın genişlənməsi yalnız bu sahədə deyil, bütün istiqamətlər üzrə vətəndaşlara xidmətin keyfiyyətini artırır, inzibati xərcləri azaldır və şəffaflığı daha da gücləndirir. Bu baxımdan, yanaşma bütün aspektlər üzrə müsbət qiymətləndirilə bilər.

Lakin burada mühüm bir məqam da mövcuddur. Təhlükəsizlik məsələləri və vətəndaşların maarifləndirilməsi prosesi paralel şəkildə aparılmalıdır. Çünki rəqəmsallaşma və avtomatlaşdırma genişləndikcə, ödənişlərin daha çox nağdsız formaya keçməsi əsasında vətəndaşların məlumatlılıq səviyyəsinin artırılması, eləcə də kibertəhlükəsizliyin təmin olunması zərurəti yaranır. Müşahidələr göstərir ki, bu sahə inkişaf etdikcə, xüsusilə texnologiyalardan istifadə bacarıqları zəif olan şəxslər müəyyən çətinliklərlə üzləşirlər".

Pərvin Şakirqızı

“Hərbi-sənaye kompleksini təkbaşına inkişaf etdirmək olduqca çətin bir işdir. Bu, həm çoxlu maliyyə vəsaiti, həm də böyük kadr ehtiyatı tələb edir. Buna görə də, milli hərbi sənayenin inkişafı təhlükəsizliyi təmin etməyin ən effektli yollarından biri hesab edilsə də, bunu təkbaşına yalnız ən güclülər – ABŞ, Çin və s. kimi ölkələr bacarır”.

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında politoloq Zərdüşt Əlizadə bildirib. Ekspert qeyd edib ki, dünyada təhlükəsizliklə bağlı artan problemlər hərbi-sənaye kompleksinin inkişafını zəruri edir:

“Bu gün dünyada müharibə və münaqişələrin artdığı, təhlükəsizliklə bağlı təhdidlərin çoxaldığı göz önündədir. Bu isə dövlətləri müdafiə və təhlükəsizlik məsələsinə daha çox diqqət yetirməsini vacib edir. Bu mənada son illər Azərbaycanın hərbi-sənaye kompleksini inkişaf etdirmək üçün müəyyən addımlar atdığı göz önündədir. Əgər bu addımlar davamlı olarsa, o zaman bu məsələdə daha ciddi uğurlara nail olmaq mümkündür”.

Seymur ƏLİYEV

Bu ilin mart ayında Azərbaycan Ermənistandan ilk dəfə 960 ABŞ dolları dəyərində mal idxal edib. Bu məlumat  Dövlət Gömrük Komitəsinin “Xarici Ticarətin Gömrük Statistikasına dair Hesabat”ında öz əksini tapıb. Həmçinin, məlum olub ki, cari ilin yanvar-mart aylarında Azərbaycandan Ermənistana 5,757 milyon ABŞ dolları dəyərində məhsul ixrac olunub.

Mövzu ilə bağlı Moderator.az-a açıqlama verən millət vəkili, iqtsisadçı ekspert Vüqar Bayramov yaxın gələcəkdə Azərbaycanla Ermənistan arasıdna ticarət dövriyyəsinin arta biləcəyini vurğulayıb:

“Azərbaycan sülh gündəliyinə sadiq olaraq Ermənistana enerji məhsullarının ixracını həyata keçirir. Eyni zamanda Ermənistaan yüklərin daşınması ilə bağlı məhdudiyyətlər ortadan qaldırılıb. Bu, Azərbaycanın bölgədəki sülhə töhfəsini və dəstəyini bir daha təsdiq edir.

Zəngəzur dəhlizinin istifadəyə verilməsi, kommunikasiyanın bərpası, o cümlədən, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi vacib məqamlardandır. Bu, regionda sülhün möhkəmlənməsinə töhfə verəcək.

Bizim apardığımız qiymətləndirmələr göstərir ki, 38 məhsul üzrə bütövlükdə idxal-ixrac əməliyyatlarının qurulması mümkündür. Bu, o deməkdir ki, iqtisadi əlaqələr tam bərpa olunduqdan sonra iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi illik olaraq 300 milyon dollar ətrafında dəyişə bilər. Bura birbaşa Ermənistandan Azərbaycana və ya Azərbaycandan Ermənistana edilən ixraclar daxildir.

Zəngəzur dəhlizinin istifadəyə verilməsi region üzərindən daha çox yükün daşınmasın, eyni zamanda, region ölkələrinin bundan daha çox faydalanmasına imkan yaradacaq. Bundan region ölkələri daha çox vəsait əldə edəcək ki, bu da həm dayanıqlı sülhün bərqərar olması, həm də regionun iqtisadi inkişafı baxımından vacib məqamlardandır”.

Seymur ƏLİYEV

Ailə münasibətlərində yaranan gərginliklər təkcə tərəflər arasındakı şəxsi anlaşmazlıq kimi qalmır, bu vəziyyət birbaşa uşağın həyatına və onun valideynləri ilə münasibətlərinə təsir göstərir. Xüsusilə uşaqla ünsiyyət hüququ məsələsi bu prosesdə ən həssas və diqqət tələb edən istiqamətlərdən biri hesab olunur.
Ailə münaqişələri zamanı valideynlərdən birinin digər valideynlə uşağın əlaqəsini məhdudlaşdırmağa çalışması halları tez-tez rast gəlinir.

Bu isə yalnız şəxsi münasibət problemi deyil, eyni zamanda hüquqi müstəvidə qiymətləndirilməsi tələb olunan bir vəziyyətdir. Belə hallarda əsas yanaşma uşağın mənafeyinin qorunmasıdır. Eyni zamanda, valideynlərin hüquqlarının balanslı şəkildə təmin olunması və ünsiyyətin əsassız şəkildə məhdudlaşdırılmaması hüquqi baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Maraqlıdır, son dövrlərdə Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi tərəfindən formalaşan yanaşmaya əsasən, boşanma zamanı valideynlərdən birinin digərinin uşaqla ünsiyyətinə mane olması hallarında mənəvi zərərin tutulmasının mümkünlüyü qeyd olunur. Bu baxımdan, belə halların hüquqi qiymətləndirilməsi hansı meyarlar əsasında aparılır?

Praktikada valideynin uşağı digər tərəfdən uzaqlaşdırması necə sübut edilir və məhkəmələr mənəvi zərərin məbləğini müəyyən edərkən hansı halları nəzərə alır?

Mövzu ilə bağlı Moderator.az-a danışan hüquqşünas Ramil Süleymanov bildirib ki, Ali Məhkəmənin 24 dekabr 2025-ci il tarixli Plenum qərarına əsasən, bu qərar şəxsiyyət hüquqlarının pozulması və onların qorunması istiqamətində nəzərdə tutulmuşdur:

"Burada qeyd olunur ki, praktikada tez-tez rast gəlinən hallardan biri uşağın hansı valideynin yanında qalmasından sonra digər valideynin uşaqla ünsiyyətinə maneələrin yaradılmasıdır. Yəni, uşağın digər valideyndən uzaqlaşdırılması, onunla görüşünə müxtəlif formalarda əngəllərin törədilməsi müşahidə olunur.

Qeyd edim ki, bu cür halları iddia edən valideyn mütəmadi şəkildə uşağını görmək istədiyini qarşı tərəfə mesajla bildirə bilər, görüş tələb edə bilər, zənglər edə bilər və bu zənglərin qeydə alınması vacibdir. Bundan əlavə, rəsmi qaydada məktub göndərilməsi və ya yaxın qohumların iştirakı ilə bu cəhdlərin şahid kimi təqdim olunması məhkəmədə sübut kimi istifadə oluna bilər.

Eyni zamanda, əgər uşaq yetkin düşüncəyə malikdirsə və əqli qüsuru yoxdursa, o da görüşlə bağlı problemləri öz ifadəsi ilə bildirə bilər. Digər tərəfdən, məhkəmə qətnaməsi qüvvəyə minsə də, icra məmuru tərəfindən icra olunmaması və bununla bağlı aktın tərtib edilməsi də valideyn tərəfindən maneələrin yaradılmasına dəlalət edə bilər. Məbləğin müəyyən olunmasına gəldikdə isə, burada əsas meyarlar şəxsin çəkdiyi mənəvi iztirab, keçirdiyi psixoloji sarsıntı və digər oxşar hallardır".

Pərvin Şakirqızı

Son illərdə Azərbaycanda demoqrafik proseslər xüsusilə diqqət çəkən istiqamətlərdən birinə çevrilib. 1990-cı illərdən etibarən formalaşan sosial-iqtisadi dəyişikliklər, həyat tərzinin transformasiyası və ailə modelinin yenilənməsi nəticəsində ölkədə doğum səviyyəsində nəzərəçarpacaq azalma müşahidə olunur

Maraqlıdır, Azərbaycanda doğum səviyyəsinin kəskin azalaraq təbii artımın 180 mindən 60 minə düşməsi hansı sosial, iqtisadi və psixoloji amillərlə bağlıdır və bu tendensiyanın qarşısını almaq üçün dövlət və cəmiyyət hansı təcili və uzunmüddətli addımları atmalıdır? 

Əgər bu proses davam edərsə, yaxın 10–20 il ərzində Azərbaycanı hansı demoqrafik və sosial-iqtisadi nəticələr gözləyir və ümumilikdə bu azalma artıq təhlükəli həddə çatmış hesab oluna bilərmi?

Moderator.az yaranmış sualları iqtisadçı Rəşad Həsənova ünvanlayıb.

İqtisadçı qeyd edib ki, Azərbaycanda 1990-cı illərdən etibarən bir sıra sosial-iqtisadi və demoqrafik faktorların təsiri nəticəsində əhalinin təbii artım tempində nəzərəçarpacaq zəifləmə müşahidə olunur:

 "Xüsusilə pandemiya dövründən sonra bu proses daha da sürətlənmiş və tendensiya daha kəskin xarakter almışdır. Bu dinamikanın formalaşmasında çoxsaylı amillər rol oynayır. İlk növbədə, müasir ailə modeli və dəyişən sosial düşüncə tərzi demoqrafik davranışlara ciddi təsir göstərir. Əvvəlki nəsillərlə müqayisədə, keçmiş dövrlərdə ailələrdə uşaqların sayı daha çox olmuş, eyni zamanda valideynlik məsuliyyəti və xərclər nisbətən daha aşağı səviyyədə qalırdı. O dövrün sosial və iqtisadi standartları çərçivəsində çoxuşaqlı ailə modelinin qorunması daha mümkün görünürdü. Müasir dövrdə isə vəziyyət tamamilə dəyişmişdir. Valideyn davranışlarının transformasiyası, bir uşağın böyüdülməsi və təhsilinə çəkilən xərclərin əhəmiyyətli dərəcədə artmasına səbəb olmuşdur".

Rəşad Həsənov əlavə edib ki, 1960–70-ci və hətta 1980-ci illərdə “əlavə xərc” anlayışı ailə büdcəsində bu qədər dominant deyildi:

"Lakin bu gün həmin xərc kateqoriyası demək olar ki, qaçılmaz xarakter daşıyır. Formal olaraq ölkədə təhsil sisteminin pulsuz olması ilə yanaşı, real praktikada valideynlər xüsusilə repetitor xidmətləri və əlavə hazırlıq xərcləri səbəbilə bir uşağın təhsilinə illər ərzində ciddi maliyyə vəsaiti yönəltmək məcburiyyətində qalırlar. Bu isə orta hesabla minimum əmək haqqı səviyyəsinə yaxın və ya ondan yüksək aylıq yük deməkdir. Nəticə etibarilə, iqtisadi amillər, sosial transformasiya və əhalinin savadlılıq səviyyəsinin yüksəlməsi ilə paralel olaraq formalaşan yeni həyat tərzi doğum səviyyəsinin azalmasına gətirib çıxarır. Son illərdə biruşaqlı ailələrin sayında artım, çoxuşaqlı ailə modellərində isə kəskin azalma müşahidə olunur. 

Bu tendensiya davam edərsə, Azərbaycan yaxın perspektivdə demoqrafik azalma riski ilə üzləşən ölkələr sırasına daxil ola bilər.
Statistik göstəricilər də bu prosesi təsdiqləyir: 1990-cı illərdə min nəfərə düşən doğum sayı təxminən 24 olduğu halda, bu rəqəm 2020-ci illərdə 8-ə, 2025-ci il proqnozlarına görə isə 5–6 səviyyəsinə enmişdir".

Ekspert vurğulayıb ki, BMT-nin 2050-ci ilə dair proqnozlarına əsasən, Azərbaycanda 29 yaşadək əhalinin xüsusi çəkisinin əhəmiyyətli dərəcədə azalacağı, 65 yaşdan yuxarı əhalinin payının isə təxminən iki dəfə artacağı gözlənilir:

"Bu isə demoqrafik balansın dəyişməsi fonunda əmək bazarında struktur disbalansın yaranması riskini artırır. Belə bir vəziyyət sosial müdafiə sistemlərinin maliyyələşdirilməsi baxımından da ciddi çağırışlar formalaşdırır. Əmək qabiliyyətli və işləyən əhalinin sayının azalması, pensiya sisteminin dayanıqlılığına birbaşa təsir göstərə bilər. Bu isə gələcəkdə pensiya yaşının artırılması və ya sosial sığorta haqlarının yüksəldilməsi kimi qərarların gündəmə gəlməsi ehtimalını gücləndirir. Məsələn, hazırda əməkhaqqının təxminən 25 faizi sosial sığorta fonduna yönəldilirsə, perspektivdə bu göstəricinin 30–40 faizə qədər artması istisna edilmir.

Digər tərəfdən, Azərbaycan iqtisadiyyatı əsasən əmək tutumlu modelə əsaslandığı üçün əmək qüvvəsinin azalması əmək bazarında təklifin daralmasına, nəticədə isə əməkhaqqı səviyyəsinin yüksəlməsinə gətirib çıxara bilər. Bu isə öz növbəsində biznes mühitində mənfəət marjalarının azalması, rəqabət qabiliyyətinin zəifləməsi və xüsusilə bəzi sektorlarda effektivliyin aşağı düşməsi kimi nəticələr doğura bilər".

Həsənov son olaraq bildirib ki, eyni zamanda, süni intellekt və texnoloji innovasiyaların inkişafı əmək bazarında yaranan boşluqların qismən kompensasiyası baxımından mühüm rol oynaya bilər:

"Bununla belə, ekspert qiymətləndirmələrinə görə, bu tip təzyiqlərin real şəkildə hiss olunması üçün hələ təxminən 10–15 illik adaptasiya dövrü mövcuddur.
Bu reallıqlar fonunda dövlət tərəfindən məqsədyönlü demoqrafik və sosial siyasətlərin həyata keçirilməsi zərurəti artır. Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan bir çox ölkələrdə ailə dəstəyi proqramları, doğuşa görə birdəfəlik müavinətlər və uşaqların sayına görə diferensial sosial ödəniş mexanizmləri demoqrafik sabitliyin qorunmasında effektiv alət kimi çıxış edir.

Xüsusilə “uşaq pulu” kimi tanınan sosial dəstək mexanizmlərinin gücləndirilməsi, eləcə də uşaqların sayına uyğun mərhələli müavinət sisteminin tətbiqi bu sahədə mühüm rol oynaya bilər. Eyni zamanda, formal olaraq pulsuz olan təhsil sisteminə baxmayaraq, real praktikada repetitor xidmətləri və əlavə təhsil xərclərinin yaratdığı maliyyə yükü ailələrin qərarlarına ciddi təsir göstərir. Bu baxımdan, sosial dəstək mexanizmləri yalnız maliyyə yükünü azaltmaqla kifayətlənməməli, həm də psixoloji təzyiqi azaldaraq ailə institutunun güclənməsinə xidmət etməlidir.

Nəticə etibarilə, bu tip siyasətlər həm demoqrafik təzyiqin yumşaldılmasına, sosial sabitliyin qorunmasına, eyni zamanda iqtisadi sistemin adaptasiya dövründə dövlətə və cəmiyyətə əlavə vaxt qazandırılmasına xidmət edə bilər".

Pərvin Şakirqızı

"Türkiyə–İsrail münasibətlərində artan gərginlik və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Liviya və Qarabağ nümunələrinə istinad etməsi birbaşa hərbi müdaxilə hazırlığından daha çox, Ankaranın lazım gəldikdə sahəyə enə biləcək imkanlara malik olduğunu vurğulayan strateji çəkindirmə mesajıdır".

Bu fikirləri Moderator.az-a açıqlamasında Türkiyənin Azərbaycandakı keçmiş hərbi attaşesi, ehtiyatda olan general Yücel Karauz səsləndirib.

Yücel Karauz bildirib ki, bu cür açıqlamalar birbaşa hərbi əməliyyat siqnalı olmasa da, tamamilə daxili siyasətə yönəlmiş sıradan ritorika kimi də qiymətləndirilə bilməz:

“Daha doğru ifadə ilə bu, "nəzarətli strateji çəkindirmə diskursudur”.

Açıqlamanın arxa planı: niyə Liviya və Qarabağ?

Generalın sözlərinə görə, Liviya vətəndaş müharibəsi və İkinci Qarabağ müharibəsi nümunələrinin seçilməsi təsadüfi deyil:

 Bu iki proses Türkiyənin məhdud, lakin effektiv hərbi müdaxilə modeli,
vəkil qüvvələr və texnologiyanın (SİHA) kombinasiyası,sürətli nəticə əldə etmə qabiliyyəti baxımından “uğur hekayələri” kimi təqdim olunur.

Bu kontekstdə Rəcəb Tayyib Ərdoğanın mesajı belə şərh edilir:

“Lazım gələrsə, oxşar metodları tətbiq etmək imkanına malikəm”.

Bu, müharibə siqnalıdırmı?

Yücel Karauz vurğulayır ki, bu açıqlamalar birbaşa hərbi əməliyyat siqnalı deyil:

"Çünki Türkiyə ilə İsrail arasında mümkün açıq müharibə ssenarisi bunlara səbəb ola bilər:

NATO daxilində balansı poza,
ABŞ ilə ciddi böhrana səbəb ola bilər,
iqtisadi baxımdan yüksək xərclər yaradar. Bununla yanaşı, coğrafi reallıqlar da birbaşa hərbi qarşıdurmanı çətinləşdirir. Türkiyə ilə İsrail arasında birbaşa cəbhə xətti mövcud deyil.

Ekspertin fikrincə, bu bəyanat üç əsas səviyyədə dəyərləndirilməlidir:
1. Çəkindirmə (deterrence)
İsrailə mesaj: regionda yeganə oyun qurucu deyil
Regiona mesaj: Türkiyənin hərbi variantları masadadır
2. Psixoloji və geosiyasi təzyiq
Qəzza və Fələstin məsələsində mövqelərin gücləndirilməsi
Ərəb dünyasında liderlik uğrunda rəqabət
3. Daxili siyasət və ictimai rəy
Güclü liderlik imicinin formalaşdırılması
Milli təhlükəsizlik ritorikasının önə çıxarılması

Yücel Karauz hesab edir ki, əsas risk birbaşa müharibə deyil, daha çox dolayı qarşıdurma sahələrindədir:

"Bu risklərə aşağıdakılar daxildir:

Dolayı qarşıdurma məkanları:
Suriya ərazisi
Şərqi Aralıq dənizi
Kəşfiyyat əməliyyatları
Asimmetrik gərginlik elementləri:
kiber hücumlar
enerji xətləri və logistika üzərində təzyiqlər
üçüncü ölkələr üzərindən rəqabət
Strateji qiymətləndirmə

Sonda Yücel Karauz qeyd etdi ki,Türkiyə birbaşa müharibəyə daxil olmayacaq, lakin təsir dairəsini genişləndirməyə davam edəcək. İsrail Türkiyə ilə açıq qarşıdurmadan çəkinəcək, amma örtülü rəqabəti davam etdirəcək. Bu ritorika iki ölkə arasında açıq müharibə ehtimalından daha çox, regional nüfuz uğrunda mübarizənin daha mürəkkəb və dolayı sahələrdə davam edəcəyinə işarə edir".

Pərvin Şakirqızı

“Sərçələr ən çox insan məskənlərində yaşayırlar. Sərçələrə paytaxtda demək olar ki, rast gəlinmir. Yem bazası olan bitkilərin az olması onların yaşamına ciddi təsir edib. Sərçələrin Abşeronda, xüsusilə Bakı şəhərində qeyb olmasının bir səbəbi var. Əvvəllər qarğa dediyimiz quşlar Bakı mühitində, Bakı hüdudunda çox az sayda idi. Onlar əsasən yemlənmək üçün Bakı ətrafındaki zibilliklərdə tullantılarla qidalanırdılar. Belə ərazilərdə qidalanmaq üçün toplanırdılar. Şəhərin içərisində az rast gəlinirdi. Amma indi o yerlər ləğv olunub deyə qarğa quşlarına yalnız şəhər hüdudunda rast gəlinir. Bu da sərçələr üçün bir təhlükədir. Qarğa çox olan yerdə sərçələr olmur. Bir növ qarğaların şəhərin içərisində var olması, sayca artması sərçələri şəhərin içərisindən kənara sıxışdırıb çıxarıb”

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA) Zoologiya İnstitutunun biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Təvəkkül İsgəndərov deyib. O daha sonra əlavə edib:

“Yenilənmə ilə bağlı əlverişli mühit qarğalar üçün daha yaxşı olub. Bakı şəhəri artıq meqapolisdir. Hündürmərtəbəli binalar tikilir, köhnə tikililər sökülür. Bu sərçələr üçün əlbəttə ki, xoşagəlməz bir mühitdir. Əgər əvvəlki kimi qarğaların sayı azalsa, təhlükəsiz şərait formalaşsa sərçələr şəhərə qayıda bilərlər. Siz şəhərin mərkəzində də, günün istənilən saatlarında da çoxlu sayda qarğa görə bilərsiz. Sərçələr üçün daha münasib iqlim şəraiti və qida ehtiyatı lazımdır ki, yenidən artıb törəsinlər. Bakı şəhərindəki sərçələr əkin sahələri bol olan, paytaxtdan kənar bölgələrə köç edirlər” deyə zooloq bildirib.

Uşağlığı 90-cı illərə təsadüfən edən şəxslər onu yaxşı tanıyır. Söhbət hər bir azyaşlının sevimlisi olan məşhur sehrbaz, illüzionist Tofiq əmidən gedir. Yəni Tofiq İsgəndərlidən. Onun səhnədə etdiyi fokus sadəcə bir bir oyun deyil, həm də sənətinə olan sevginin göstəricisidir.

Moderator.az-a açıqlama verən sehrbaz Tofiq İsgəndərli özünün hazırladığı bir neçə fokusuna patent aldığını bildirib:

“1985-ci ildən rəsmi illüzionosit kimi peşəkar səhnədəyəm, Mənim özümün 6 patent almış nömrəm var. Dövlətin verdiyi şəhadətnamə var ki, bu nömrənin müəllifi bu insandır. Bu kəşf deyil, böyük ixtira da deyil. Sadəcə bu sahədə yeni bir nömrədir. Daha doğrusu effektdir. Başqa bir nəfər bu nömrəni götürüb, orada balaca bir dəyişiklik etməklə bu mənim müəlliflik hüququmdan çıxa bilər. Ona görə mən çalışmışam və xahiş etmişəm ki, bunun sirrini gizli saxlayın. Patent aldığım yerdən dedilər ki, bu bomba deyil, raket deyil ki, bunu gizli saxlayım. Dedilər ki, buranın qayda-qanunu var. Pul ödəyirsən, rüsum ödəyirsən, 10 il qüvvədə qalır. 10 il sonra bunu istənilən adam götürüb istifadə edə bilər. Əlbəttə ki, 10 il sonra da bunu kimsə götürüb istifadə edirsə, əgər o adam özünə hörmət edirsə, bunun icazəsini almalıdır” deyə aktyor bildirib. 

Tofiq İsgəndərli deyir ki, fokuslarının ideyasını xarici ölkədə olan sehrbaz həmkarlarına satıb:

“Mənim bir illüziyam var. Adam 3 yerə bölünür. Fərqli bir varinatdır. Mən onun çertyojunu xaricə satmışam. Sonra mənim bir sehrim var, onun rekvizitini düzəldib satmışam. Düzdür bir az ağır idi, çətin olub ora göndərmək. İzləyirlər, feysbukda. Biri yazıb ki, bunu necə göstərmək olar? Mən ona quruluş vermişəm, izah etmişəm. O danışdığımız qiymətdən də əlavə mənə pul verib. Bu işlərin hamısı pul müqabilində olur. Heç bir illüzionist, fokusçu heç kimə pulsuz heç nə hədiyyə etmir. İranda Tora adlı bir nəfər var. O məhz belə şeylər düzəldib satır. O gəlib məndən bir sehrimi istədi. Dedim yaxşı razılaşarıq.  Dedi istəyirsən bunu ver mənə, müqavilə bağlayaq, mən nə qədər satsam onun müəyyən faizini sənə ödəyim. Fikirləşdim ki, bu mənə hesabat verməyəcək ki, 10 dənə satdım yaxud da 5 dənə satdım. Dedim nəğd ver. Nəğd qiymətə də o razılaşmadı. Ona görə satmadım. Yaxşı ki, satmadım. O elə bir fokusdur ki, dünyada məndən başqa heç kim göstərmir” deyə aktyor bildirib.

Məlum olduğu ki, İran müharibəsinin gedişatında təyyarəsi vurulan və bu səbəbdən də katapult etmək məcburiyyətində qalan iki pilotun xilasına ABŞ yüzlərlə şəxsi heyət, bir neçə təyyarə və təxminən 300 milyon dollar vəsait xərcləyib.

Moderator.az ABŞ hərbi nəşrinə istinadən xəbər verir ki, bugenlərdə pilotların xilası üçün böyük pulların sərf edilməsi və ciddi risklərin hansı səbəbdən gözə alınması məlum olub. Nə qədər inanılmaz görünsə də, bu qədər bahalı və təhlükəli əməliyyat digər hərbçilərin dövlətə və orduya olan inamını qorumaq üçün gerçəkləşib:

“Vurulan şəxsi heyətin xilas edilməsi sadəcə bir missiya deyil; bu, bir inancdır. Hərbi qulluqçular ilk gündən təlim keçirlər ki, əgər onlar təcrid olunmuş, yaralanmış və ya düşmən xətlərinin arxasında qalsalar, kimsə onların arxasınca gələcək.

Bu inanc davranışı dəyişdirir. Bu, pilotların mübahisəli hava məkanına necə uçduğunu formalaşdırır. Bu, kiçik bölmələrin atəş altında necə fəaliyyət göstərməsinə təsir göstərir. Bu, tərəddüdün həyatlarına başa gələ biləcəyi anlarda verilən qərarlara təsir göstərir.

Hərbi qulluqçular tərk edilməyəcəklərinə inandıqda, bu, etimadı gücləndirir, qərar qəbuletməni kəskinləşdirir və ən vacib olanda hərəkət etmək iradəsini gücləndirir”.

Seymur ƏLİYEV

Cənubi Qafqazda son dövrlər müşahidə olunan geosiyasi dinamika regionun gələcək inkişaf taleyini müəyyənləşdirən əsas faktorlar sırasında ön plana çıxır. Xüsusilə dövlətlərarası münasibətlərdə iqtisadi əməkdaşlıq, enerji təhlükəsizliyi və nəqliyyat-logistika imkanlarının genişləndirilməsi kimi istiqamətlər artıq təkcə regional deyil, qlobal miqyasda strateji əhəmiyyət kəsb edir.

Bu kontekstdə Azərbaycan və Gürcüstan arasında formalaşmış tərəfdaşlıq modeli yalnız iki ölkə üçün deyil, bütövlükdə Avropa ilə Asiyanı birləşdirən geniş coğrafiya üçün sabitlik və inkişaf platforması rolunu oynayır. Mövcud reallıqlar əsasında regionda sülh təşəbbüsləri, yeni əməkdaşlıq formatları və qarşılıqlı əməkdaşlıq üzərində qurulan münasibətlər sistemi xüsusi diqqətlə izlənir.

Moderator.az-a ölkə rəhbərimizin Gürcüstan səfəri ilə bağlı Milli Məclisin deputatı, siyasi elmlər doktoru Rizvan Nəbiyev açıqlama verdi.

Deputat qeyd etdi ki, dünən Gürcüstanda iki ölkə rəhbərinin mətbuat qarşısındakı çıxışları bir daha göstərdi ki, Azərbaycan və Gürcüstan arasında münasibətlər yalnız siyasi və iqtisadi əməkdaşlıqla məhdudlaşmır, eyni zamanda dərin tarixi və mənəvi təməllərə söykənir:

"Çıxışlarda xalqlarımızın əsrlər boyu formalaşmış dinc qonşuluq ənənələrinin bu gün də dövlətlərarası əlaqələrin əsas sütunlarından biri kimi çıxış etdiyi xüsusi vurğulandı. Bu modelin təkcə ikitərəfli münasibətlər üçün deyil, bütövlükdə region üçün nümunəvi xarakter daşıdığı diqqətə çatdırıldı. 

Hazırda Qafqazda sabitliyin iki əsas sütunu mövcuddur – Azərbaycan və Gürcüstan. Lakin artıq bu modelin üçüncü komponentlə tamamlanması istiqamətində real addımlar atılır. Regionun üç dövlətdən ibarət olması fonunda Ermənistanın da bu yeni reallığı dərk etməsi və xüsusilə Vaşinqton sülh sazişindən sonra prosesdə yer almağa çalışması diqqət çəkir. Azərbaycan Prezidentinin Gürcüstana səfərindən bir neçə həftə əvvəl Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın da bu ölkəyə səfəri və hökumətlərarası komissiyanın iclasında regional sülh məsələlərinin müzakirəsi bu baxımdan təsadüfi deyil".

Millət vəkili bildirdi ki, sabitliyin davamlılığını təmin edən əsas amillərə gəldikdə isə Prezident İlham Əliyev çıxışında xüsusilə iqtisadi və ticari layihələrin rolunu ön plana çəkdi. Burada “ticarət” anlayışı yalnız iqtisadi münasibətləri deyil, eyni zamanda nəqliyyat, tranzit və logistika sahələrini də əhatə edən geniş bir platforma kimi təqdim olunur:

"Dövlət başçısı qeyd etdi ki, Azərbaycan qazı hazırda dünyanın 16 ölkəsinə ixrac edilir və bu ixracın ilk ünvanı məhz Gürcüstandır. Bu amil Gürcüstanın həm siyasi təhlükəsizliyi, həm də iqtisadi dayanıqlığı baxımından Azərbaycan üçün əhəmiyyətini daha da artırır. Cənubi Qafqaz ölkələri arasında yalnız Gürcüstanın açıq dənizə çıxışının olması, eləcə də Azərbaycanın strateji resurslarının – istər boru kəmərləri, istərsə də Qara dəniz limanları vasitəsilə məhz bu ölkə üzərindən dünya bazarına çıxarılması iki ölkə arasındakı əlaqələrin strateji xarakterini daha da gücləndirir.

Eyni zamanda Rəqəmsal İpək yolu layihəsi, data mərkəzlərinin yaradılması və yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlıq kimi yeni istiqamətlər də Azərbaycan-Gürcüstan tandeminin genişlənən imkanlarını ortaya qoyur. Bu təşəbbüslər göstərir ki, iki ölkə yalnız mövcud resurslara əsaslanmır, həm də gələcəyin texnoloji və enerji gündəliyini birlikdə formalaşdırmağa çalışır.

Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycan və Gürcüstan Qara dənizlə Mərkəzi Asiya arasında, daha geniş mənada isə Avropa ilə Asiyanı birləşdirən strateji körpü rolunu oynayır. Bu körpü yalnız coğrafi deyil, həm də iqtisadi və siyasi məzmun daşıyır və tərəflərin bir-birini tamamlayan imkanları üzərində qurulub.
Bu münasibətlər çərçivəsində müəyyən strateji bağlılıq, hətta qarşılıqlı asılılıq da formalaşıb. Lakin bu asılılıq mənfi deyil, əksinə, sabitliyin və inkişafın təminatçısı kimi çıxış edir. Məhz bu amil mümkün avantürist cəhdlərin qarşısını alan əsas faktorlardan biri kimi qiymətləndirilə bilər".

Rizvan Nəbiyev vurğuladı ki, Azərbaycanın Gürcüstanın strateji mövqeyinə verdiyi dəyər və bu platforma üzərindən öz ixrac və siyasətini qurması, eyni zamanda Gürcüstanın da Azərbaycan üzərindən regiondakı mövqeyini gücləndirməsi qarşılıqlı fayda prinsipinə əsaslanan əməkdaşlığın bariz nümunəsidir:

"Bu çərçivədə Azərbaycan Gürcüstana ən çox investisiya yatıran ilk beş ölkə sırasında yer alır və yatırımların ümumi həcmi artıq 4 milyard ABŞ dollarına yaxınlaşır. Gürcüstanın enerji təminatında Azərbaycanın rolu da olduqca böyükdür. Ölkə ildə ixrac etdiyi 25 milyard kubmetr qazın təxminən 10 faizini Gürcüstana yönəldir. Bundan əlavə, tranzit mexanizmləri çərçivəsində Gürcüstan Azərbaycandan əldə etdiyi qazı beynəlxalq bazar qiymətləri ilə sataraq əlavə gəlir əldə edir ki, bu da onun iqtisadi inkişafına mühüm töhfə verir.

Bu reallıq bir daha təsdiqləyir ki, Azərbaycanın Gürcüstanın enerji təhlükəsizliyinə verdiyi töhfə, eyni zamanda bu ölkənin ümumi təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. İkitərəfli münasibətlərin siyasi əsasları da kifayət qədər möhkəmdir. Gürcüstanın baş naziri İrakli Kobaxidze çıxışında Azərbaycanın milli maraqlarını daim dəstəklədiklərini, ölkəmizin ərazi bütövlüyü və suverenliyinə hörmətlə yanaşdıqlarını vurğulayıb. Bu mövqe Prezident İlham Əliyev tərəfindən də qarşılıqlı şəkildə təsdiqlənib. Dövlət başçısı bildirib ki, Azərbaycan da Gürcüstanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini qətiyyətlə dəstəkləyir və bu prinsip dəyişməz olaraq qalır. Bu yanaşma Gürcüstanın siyasi dairələri və vətəndaş cəmiyyəti tərəfindən də yüksək qiymətləndirilir".

Sonda deputat onu da qeyd etdi ki, ötən il Gürcüstanda keçirilmiş parlament seçkilərindən sonra baş verən proseslər və Azərbaycanın bu fonda dövlətçilik maraqlarına əsaslanan mövqeyi xüsusi diqqət çəkib:

"Gürcüstan Prezidentinin ilk xarici səfərini məhz Bakıya etməsi isə münasibətlərin yüksək səviyyəsinin bariz göstəricisidir. Həmin səfər zamanı keçirilən mətbuat konfransında Gürcüstan tərəfinin Prezident İlham Əliyevə ünvanladığı fikirlər də diqqətdən kənarda qalmayıb: 

Baş nazir Kobaxidzenin 2025-ci ilin yanvarında ölkəmizə etdiyi səfər zamanı keçirilən birgə mətbuat konfransında Prezident İlham Əliyevə ünvanına söylədiyi fikirlər də xüsusilə təqdirəlayiqdir:

 “Siz fərqli lidersiniz. Siz bizim üçün nümunəsiniz. Çünki siz ölkənizi dövlətin maraqlarını üstün tutaraq idarə edirsiniz".

Bu ifadə yalnız şəxsi münasibətlərin deyil, eyni zamanda strateji baxışlara, dövlət idarəçiliyi modelinə və qarşılıqlı əməkdaşlığa verilən yüksək dəyərin göstəricisidir. O cümlədən oxşar fikirlərin Serbiya və Mərkəzi Asiya dövlətlərninin başçıları tərəfindən də səsləndirilməsi Azərbaycanın regiondakı rolunun daha geniş coğrafiyada qəbul edildiyini göstərir".

Pərvin Şakirqızı

İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu ölkəsinin İrandakı mühüm nəqliyyat infrastrukturuna qarşı həyata keçirdiyi hava hücumlarını təsdiqləyib. Baş nazir qeyd edib ki, İran ərazisində strateji əhəmiyyətli 8 körpü vurulub. Məlumata görə, bu zərbələr “SEPAH-ın regiondakı hərbi hərəkətliliyini məhdudlaşdırmaq və təchizat zəncirini qırmaq məqsədi daşıyıb”.

Maraqlıdır, bəs beynəlxalq hüquq və konvensiyalar mülki infrastruktur olan körpülərin məhvinə icazə verirmi?

Moderator.az xəbər verir ki, 1949-cu ilin Cenevrə Konvensiyası mülki obyektlərin dağıdılmasını qadağan edir. Körpülər yalnız o zaman hədəfə çevrilə bilər ki, ondan hərbi logistika, habelə, ordunun hərəkəti üçün istifadə edilsin. Yəni əsas məsələ körpülərin kateqoriyası deyil, funksional istifadəsidir.

Beynəlxalq hüquq məhz hərbi məqsədlərlə istifadəsi təsdiq edilən, dəqiq isbatlanan körpülərin hədəfə çevrilməsinə icazə verir. İsrailin İranda sıradan çıxardığı körpülərin hərbi məqsədlərlə istifadə edilib-edilmədiyi isə beynəlxalq ictimaiyyət üçün dəqiq məlum deyil.

Seymur ƏLİYEV

“İranın Hörmüz boğazını bağlaması dünyada neftin qiymətinin əhəmiyyətli dərəcədə bahlaşdırıb. Bu isə bütün dünyada anti-Amerika əhval-ruhiyyısinin genişlənməsinə səbəb olub”.

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında politoloq Zərdüşt Əlizadə bildirib. Ekspert qeyd edib ki, bu, Amerikaya təzyiq üçün unikal vasitələrdən biridir:

“Şübhəsiz, neftin qiymətinin bahalşması bundan əziyyət çəkən ölkələrdə Amerikaya qarşı narazılıq və etirazlarla nəticələnir. İranın da istədiyi məhz budur. İran çalışır ki, neftin bahalaşmasından əziyyət çəkən ölkələr müharibənin səbəbkarı kimi Ameikaya öz etirazlarını bildirsinlər, müharibənin daha tez başa çatması üçün Vaşinqtona təzyiq göstərsinlər.

İran həm də Amerikanın Yaxın Şərq ölkələrindəki hərbi bazalarına zərbələr endirir. Bununla bildirir ki, Amerika bu coğrafiyanı tərk etməli, Yaxın Şərqdən getməlidir”.

Seymur ƏLİYEV

ABŞ-İsrail koalisiyasının İrana qarşı müharibəsi davam edir.

Maraqlıdır, hazırda qələbəyə daha yaxın olan tərəf hansıdır? Proseslərin gedişatı tərəflərdən hansının marağında daha çox uyğundur?

Mövzu ilə bağlı Moderator.az-a açıqlama verən politoloq Zərdşt Əlizadə İranın təşəbbüsü ələ aldığını bildirib:

“ABŞ və İsrailin iqtisadi-hərbi gücü İranın hərbi-iqtisadi gücündən qat-qat çoxdur. Lakin müharibənin müqəddəratını yalnız bu amillər həll etmir. Xalqın əzmi, müharibənin təşkili, əhalinin fədakarlığı, ölümə hazırlıq səviyyəsi də qələbənin əldə edilməsində mühüm rol oynayır.

İran xalqı sübut etdi ki, vətəni müdafiə məsələsində bir addım da olsun geri çəkilmək niyyətində deyil. Bir aydır davam edən döyüşlər onu deməyə əsas verir ki, İran böyük maddi itkilərə məruz qalsa da, təşəbbüs və üstünlük İranın tərəfindədir. İran bərabərhüquqlu danışıqlar tələb edir və öz iradəsini Amerikaya diktə edir. Bu, İran müharibəsinin reallığıdır və hər kəs bu reallıqla barışmalı olacaq”.

Seymur ƏLİYEV

Qarabağ bu gün təkcə coğrafi məkan kimi deyil, həm də milli iradənin, siyasi qətiyyətin və böyük qayıdış idealının canlı təcəssümü kimi yenidən qurulur. Uzun illərin dağıntılarından sonra bölgədə aparılan bərpa və yenidənqurma işləri artıq yeni keyfiyyət mərhələsinə keçərək yalnız infrastrukturun bərpasını deyil, bütövlükdə sosial-iqtisadi həyatın dirçəldilməsini hədəfləyir. Müasir şəhər və kənd modellərinin formalaşdırılması, dayanıqlı iqtisadi fəaliyyətin təşkili və ən əsası, insanların doğma torpaqlarına təhlükəsiz və ləyaqətli dönüşünün təmin olunması bu prosesin əsas mahiyyətini təşkil edir.

Məhz mövcud vəziyyətin və perspektivlərin daha ətraflı dəyərləndirilməsi məqsədilə Moderator.az bir sıra mühüm suallarla Milli Məclisin deputatı Vüqar Bayramova müraciət edib.

Deputat Qarabağda həyata keçirilən bərpa və yenidənqurma prosesinin hazırkı mərhələsindən, Eyni zamanda, qarşıda duran əsas çağırışlar və prioritet barədə məlumat verib.

Vüqar Bayramov bildirib ki,  Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpa və yenidənqurması eyni zamanda intensiv məskunlaşma Azərbaycanda həyata keçirilən siyasətin ana xətlərindəndir:

"Böyük zəfərdən sonra Qarabağ və Zəngəzurun bərpasına 22 milyard manatdan çox vəsait yönəldilib və artıq işğaldan azad olunmuş ərazilərimizdə 75 mindən çox vətəndaşımız yaşayır və işləyir. Eyni zamanda 30 mindən artıq vətəndaşımız daimi olaraq məskunlaşıb və ilin sonuna qədər işğaldan azad olunmuş ərazilərimizdə yaşayan vətəndaşlarımızın sayının 150 mindən çox olacağı gözlənilir. Bu isə göstərir ki, intensiv məskunlaşma siyasəti daha çox vətəndaşlarımızın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda işlə təmin olunmasına, təhsil almasına və daimi məskunlaşmasına imkan yaradır.
Uzun müddət Ermənistan işğalı altında qalan və tamamilə dağıdılan Qarabağ və Şərqi Zəngəzur artıq yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub".

Deputat həmçinin Qarabağın iqtisadi potensialına da toxunub:

"İlkin qiymətləndirmələr göstərir ki, buranın iqtisadi potensialı, yəni yarada biləcəyi yeni dəyər 15 milyard manatdan çoxdur. Bu o deməkdir ki, yaxın dövrlərdə Qarabağ Azərbaycan iqtisadiyyatına 15 milyard manatdan artıq yeni dəyərin əlavə olunması gətirib çıxaracaq.
Bu kontekstdə, təbii ki, məskunlaşma və quruculuqla yanaşı, Qarabağ iqtisadiyyatının ölkənin ümumi iqtisadi inkişafında əsas rol oynayan bölgələrdən birinə çevrildiyini müşahidə edirik".

Qarabağda bərpa və quruculuq işləri təkcə keçmişi bərpa etmir, həm də gələcəyin təməlini qoyur. Bölgədə yeni məktəblər, xəstəxanalar və sosial infrastruktur layihələri sakinlərin həyat keyfiyyətini yüksəldir, iqtisadi canlanmanı təmin edir. Hazırda minatəmizləmə işləri ilə təhlükəsiz ərazilər yaradılır və Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində daha çox ailənin öz doğma yurduna dönməsi planlaşdırılır.
Eyni zamanda, tarixi və mədəni irsin bərpası Qarabağın yalnız fiziki yox, mənəvi dirçəlişini də simvolizə edir. Yerli əhalinin və dövlətin birgə səyi nəticəsində bölgə iqtisadi, sosial və mədəni baxımdan yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur. Bu proses, eyni zamanda, Azərbaycanın quruculuq siyasətinin uğurlu nümunəsi kimi dünyaya mesaj verir. Hər qarış torpaq, evlər və abidələr gələcəyin əbədi zəmanətidir.

Pərvin Şakirqızı

Qeyd: Məqalə Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə və müsabiqə şərtlərinə uyğun olaraq "İşğaldan azad olunmuş ərazilərə “Böyük Qayıdış” mövzusunda hazırlanıb.

Xəbər verildiyi kimi, ABŞ-İsrail cütlüyünün başında teokratik bir rejimin durduğu İrana qarşı artıq bir aya yaxın müddətdə apardığı hərbi əməliyyatlar nəticəsində ölkənin paytaxtı Tehran da daxil olmaqla, müxtəlif bölgələrində, o cümlədən Güney Azərbaycan ərazisindəki- Təbriz və Urmiyadakı soydaşlarımıza ciddi zərərlər dəyir. Evlər, mənzillər dağıdılır, onlarla ölən və yaralananlar var.

Moderator.az-ın "Azad İran" telegram-kanalına istinadla verdiyi xəbərdə Təbrizin bir məhəlləsinin gecə saat 02:00 radələrində bombalanmadan sonrakı görüntüləri yer alıb.

Sakinlərin sözlərindən bəlli olur ki, raket, bomba zərbələrinin dəydiyi ərazidə heç bir hərbi obyekt yoxdur. Yalnız yaşayış binaları, məcidlər, mədrəsələr, ərzaq və kitab mağazaları dağıntı və zərərlərə məruz qalıb.

ABŞ İranla müharibənin aktiv mərhələsinə start verdiyi bir zamanda sürətli silahlanmanın yeni mərhələsini elan edib.

Moderator.az ABŞ hərbi nəşrinə istinadən xəbər verir ki, “fabrikdən cəhə xəttinə” devizi ilə aparılan yeni silahlanma siyasəti ön xəttin lazımi silah-sursatla ən qısa zamanda təmin olunmasına xidmət edir.

Yeni silahlanma siyasəti silahların daşınması və ön xəttə göndərilməsi məsələsində bürokratik əngəlləri ortadan qaldırmağa və eləcə də, silah istehsalı və çatdırılmasında döyüş meydanındakı rəylərin əsas götürülməsinə xidmət edir. Hərbi ekspertlər hesab edir ki, bir çox hallarda məhz bürokratik əngəllər silahların son təyinat nöqtəsinə lazımi vaxtda çatdırılmasını əngəlləyir, bu məsələdə süni problemlərə yol açır. Bu səbəbdən də hərbi texnika və silahların zavoddan birbaşa ön xətdə çatdırılması müasir müharibələrin əsas tələblərindən biri kimi qiymətləndirilir.

Bundan başqa, mütəxəssislər hesab edir ki, istənilən silah və texnikanın həm müsbət, həm də mənfi cəhətləri ondan istifadə edən, onu real döyüş şəraitində yoxlayan hərbçilər tərəfindən daha düzgün və dolğun müəyyən edilir. Bu baxımdan da silah-sursatla bağlı cəbhə xəttindəki rəylərin onların istehsalı zamanı əsas şərt kimi nəzərə alınması vacib hesab olunur.

Seymur ƏLİYEV

Ukrayna dron texnologiyası ilə yanaşı, anti-dron texnologiyası ilə də dünyanı heyrətləndirməkdə davam edir.

Moderator.az ABŞ hərbi nəşrinə istinadən xəbər verir ki, Rusiyanın artan dron hücumları qarşısında effektiv müdafiəni təmin etmək üçün anti-dron texnologiyasının inkişafına xüsusi diqqət yetirən Ukrayna ciddi yeniliyə imza atıb. Belə ki, Ukrayna birdəfəlik istifadə üçün nəzərdə tutulan və ələ keçirilməsi demək olar ki, mümkünsüz olan dronları neytrallaşdırmağı və təhlükəsiz şəkildə yeri endirməyi bacarıb.

Ukraynanın bu uğuru dünya hərb tarixində ilk hadisə hesab edilir. Çünki bugünə qədər bu kateqoriyadan olan dronlar vurulması mümkün olan, fəqət ələkeçməz hesab olunurdu.

Birdəfəlik istifadə üçün nəzərdə tutulan dronlrın ələ keçirilərək yerə endirilməsinin bir neçə üstünlüyü mövcuddur. Belə ki, bu dronların yerə endirilməsi onların vurulması üçün sursat sərfinin qarşısını alır, büdcəyə qənaəti təmin edir.

Bundan başqa, bir çox hallarda vurulan dronun yerə düşən qalıqları dağıntılara səbəb olur ki, dronun yerə endirilməsi bu təhlükəni də ortadan qaldırır.

Üçüncüsü, Ukraynalı mütəxəssislər birdəfəlik dronları da yenidən proqramlaşdıraraq istifadəyə cəlb edir ki, bu da düşmənin öz silahından özünə qarşı istifadə etmək deməkdir.

Seymur ƏLİYEV

“Səhhətim şükür Allaha yaxın keçmişə baxanda indi demək olar ki, yaxşıdır. Bir il səkkiz aydır müalicələrim bitib. Həkim nəzarətindəyəm, yazdığı elə dərmanlar var ömrümün axırına qədər içməliyəm ki, ağrılarım olmasın”.

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında tanınmış meyxanaçı, qəzəlxan Mahir Cürət deyib.

O daha sonra sənətdə həvəsdən düşmədiyini bildirib:

“Mən qətiyyən həvəsdən düşməmişəm. Həvəsdən düşmək nə deməkdir? Mənə Allah kiminsə, nəyinsə xatirinə istedad verməyib ki, həvəsdən düşüm. Doğulandan ölənə kimi bu vəzifəni mənə Allah verib ki, onun quran ayə və surələrini öyrənib, şeirlərlə insanlara öyrədim. Bu bir həqiqətdir. Əlbəttə həllini tapmayan müəyyən çətinliklər var. Onlar da zaman-zama düzələcək. Adam var qabında heç nə yoxdur. Adam da var ki, heç qabı da yoxdur. Çox çətin olduğuna görə istər gənc, istər ahıl insanlar əruzu, yazılı ədəbiyyatı tam mənimsəməmək iqtidarında deyil” deyə qəzəlxan bildirib.

Mahir Cürət bildirib ki, meyxana sənət deyil, peşədir:

“Heç vaxt meyxana deməyimlə öyünməmişəm. Yazılı ədəbiyyat başqadır. Meyxana müvəqqəti əyləncədir. Özü də meyxana sənət deyil, peşədir” deyə Mahir Cürət bildirib.

“İranla ABŞ-İsrail koalisiyası arasındakı müharibənin bütün optimist proqnozlara rəğmən cari ilin mart ayının sonuna kimi davam etməsi ehtimalı daha böyükdür”.

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında politoloq Tofiq Abbasov bildirib.  Politoloq qeyd edib ki, müharibənin indiki mərhələdə başa çatmasını şərtləndirəcək heç bir ciddi əsas yoxdur:

“ABŞ və İsrailin İrana qarşı apardıqları birgə müharibənin yaxın günlərdə başa çatması inandırıcı görünmür. İndiki halda bunu şərtləndirəcək ciddi əsaslar mövcud deyil. Hesab edirəm ki, müharibə hələ bir müddət davam edəcək.

Şübhəsiz, İranda müharibənin davam etməsi heç kimin, eləcə də region dövlətlərinin marağına uyğun deyil. Buna görə də müharibə edən tərəflərlə yanaşı, region dövlətlri, o cümlədən, Türkiyə və Azərbaycan diplomatik müstəvidə aktivlik sərgiləməli, müharibənin tezliklə baaş çatması üçün bütün dövlətlər əllərindən gələni əsirgəməməlidirlər. Azərbaycan bu istiqamətdə ilk gündən öz sülhpərvər mövqeyini ortaya qoyub və bundan sonra da öz ilkin mövqeyinə sadiqlik nümayiş etdirəcək”.

Seymur ƏLİYEV

Məlum olduğu kimi, martın 12-də Bakıda, “Gülüstan” sarayında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin himayəsi altında və Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin təşkilatçılığı ilə “Keçid dövründə olan dünyada fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması” mövzusunda XIII Qlobal Bakı Forumu işə başlayıb. Forumda çıxış edən Azərbaycan Respublikasının Prezident İlham Əliyev yalnız Cənubi Qafqazda deyil, bütün dünyada sülhün və ədalətin bərpasının vacibliyinə toxunub. Dövlət başçısı bildirib ki, sülh və ədalətin təmini üçün dövltlərin üç mühüm şərtə əməl etməsi zəruridir: Bunlar, siyasi iradə, cəsarət və sadiqlikdir:

“Regional təhlükəsizlik Azərbaycan üçün hər zaman bir nömrəli məsələ olub. Çünki mən Bakıda bir çox forumlardakı çıxışlarımda qeyd etmişəm ki, işğal dövründə bizim üçün sülh və suverenliyimizin bərpası hər zaman gündəliyimizin əsas prioriteti olub. Xoşbəxtlikdən, biz artıq sülh şəraitində yaşayırıq, hələlik cəmi yeddi aydır. Bu, bir daha göstərir ki, sülh və ədalət uğrunda güclü siyasi iradə, cəsarət və sadiqlik nümayiş etdirmək kifayətdir ki, məqsədə nail olunsun”.

Azərbaycan Prezidentinin dünyada sülh və ədalətin təmini üçün irəli sürdüyü üç şərti əslində İlham Əliyevin “sülh resepti” adlandırmaq olar. Sadə və bir o qədər də effektiv olan bu resept artıq Azərbaycan və Ermənistanın timsalında Cənubi Qafqazda möcüzə yaradıb və bu möcüzə bütün dünyada təqdirlə qarşılanmaqdadır.

Göründüyü kimi, İlham Əliyev sülh və ədalətə nail olmaq üçün siyasi iradənin vacib olduğunu bildirib. Hansı ki, artıq bəşəriyyət bu iradəyə Azərbaycanın timsalında şahid olub. Xatırladaq ki,  Azərbaycan işğal dönəmində olduğu kimi, 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra da Ermənistanı sülhə məcbur etmək üçün ciddi səy göstərib, İrəvandakı revanşist qüvvələrin, eləcə də ermənipərəst beynəlxalq güclərin təxribatlarını təmkinlə dəf edib.

Ölkəmiz sülh prosesində həm də çox böyük cəsarət sərgiləyib. Uzunmüddətli müharibə və qarşıdurmalardan, soyqırımı və faciələrdən sonra yenidən qarşı tərəflə eyni masa arxasında əyləşmək, düşmınçiliyə son qoymaq və qonşuluq münasibətlərinin bərpası haqqında dialoq aparmaq sadəcə siyasi deyil, mənəvi-psixoloji baxımdan da böyük cəsarət və fədakarlıq tələb edirdi. Azərbaycan bu fədakarlığı sərgilədi və nəticədə sülhü de-fakto təmin etdi.

Prezident İlham Əliyevin sülh və ədalətin təmini üçün zəruri hesab etdiyi üçüncü amil isə sadiqlikdir. Sadiqlik dedikdə sülh və ədalətin bərpası prosesində davamlı olmaq, nəyin bahasına olursa-olsun bu yanaşmadan imtina etməmək nəzərdə tutulur. Bu faktor da Azərbaycanın sülh siyasətində hər zaman özünü aydın şəkildə büruzə verib və bu gün də verməkdədir.

Ümid edirik ki, 60-dan çox müharibə və münaqişənin mövcud olduğu dünyamız Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan nümunəsi əsasında təqdim etdiyi “sülh resepti”ndən faydalanacaq və biz Cənubi Qafqazda olduğu kimi digər coğrafiyalarda da əsgər çəkmələrinin sədasını deyil, sülh göyərçinlərinin nəğməsini eşidəcəyilk.

Seymur ƏLİYEV

Məlum olduğu kimi, Prezident İlham Əliyevin tapşırığına uyğun olaraq bu gün Azərbaycan dövləti İrana qida və dərmandan ibarət 30 ton həcmində humanitar yardım göndərib.

Mövzu ilə bağlı Moderator.az-a açıqlama verən millət vəkili Nəsib Məhəməliyev, bunu Azərbaycan dövlətinin ənənəvi humanist siyasətinin tərkib hissəsi kimi dəyərləndirib:

“İran tarixinin ən çətin, mürəkkəb dövrünü yaşayır. İslam inqilabından sonra, molla rejiminin apardığı ziddiyətli siyasət nəticəsində, bu ölkə siyasi, iqtisadi, humanitar, mədəni, təhlükəsizlik cəhətdən dalana dirənib. Bütün qonşuları ilə, beynəlxalq ictimaiyyətlə düşmənçilik münasibətindədir. Ən çox əziyyət çəkən də öz xalqıdır.

Müharibə gedən ölkədə qida məhsullarına, dərman vasitələrinə ehtiyac var. Cənab Prezidentin tapşırığına əsasən, 30 ton humanitar yardımın İrana göndərilməsi, Azərbaycanın dostluq, qonşuluq prinsiplərinə sədaqətinin göstəricisidir.

Biz dəfələrlə müharibə aparan ölkələrə, təbii və yaxud texnogen hadisələrdən əziyyət çəkən bölgələrə yardımlar göndərmişik. Bu bir insanlıq borcudur. Çətin zamanlarda göstərilən yardımlar, unudulmur. Baxmayaraq ki, cənub qonşumuz Azərbaycanın uzun illər ərzində nümayiş etdirdiyi dostluq jestlərini lazımınca qiymətləndirməmiş, əksinə qərəzli davranmışdır. Bu yaxınlarda Naxçıvan hava limanının, orta məktəbin dron hücumuna məruz qalması, ölkələrimiz arasında ciddi narazılığa səbəb olmuşdur”.

Millət vəkili İranla bağlı gözləntilərini dilə gətirib:

“Humanitar aksiyadan sonra, İranın təxribatlardan əl çəkəcəyinə, səmimi davranacağına heç kim qarant dura bilməz. Mən şəxsən buna inanmıram. Ən azından ona görə ki, İranda hakimiyyət monoton deyil. Xalq tərəfindən seçilmiş qanuni hakimiyyətin proseslərə təsir imkanları son dərəcə məhduddur. Prezident Pezeşkian televiziya kameraları qarşısında çıxış edib, atəşə məruz qoyduqları dövlətlərdən üzür istəyir. Bir neçə saat sonra isə, SEPAH Pezeşkianı təkzib edərək bildirir ki, prezidentin müharibə vaxtı dediklərinin əsası yoxdur. Bu o deməkdir ki, real hakimiyyət SEPAH-ın əlindədir. SEPAH isə bir sıra ölkələr və beynəlxalq təşkilat tərəfindən terror təşkilatı olaraq tanınır. Normal dövlətlərdə belə şeylər olmur. Arzu edək ki, İran Azərbaycan dövlətinin uzatdığı növbəti dostluq əlini layiqincə qiymətləndirəcəkdir”.

Seymur ƏLİYEV

 Azərbaycanda pensiya yaşına yaxın olan vətəndaşların əmək bazarında qorunması məsələsi son dövrlər yenidən gündəmə gəlib. Bu kateqoriyaya aid şəxslərin iş yerlərinin saxlanılması, eləcə də onların sosial təminatının daha etibarlı şəkildə qorunması ilə bağlı müxtəlif təkliflər irəli sürülür və məsələ Milli Məclisdə müzakirə predmetinə çevrilir.
 Xüsusilə pensiya yaşına az qalan şəxslərin işdən azad olunmasının qarşısının alınması üçün hansı hüquqi mexanizmlərin tətbiq oluna biləcəyi və bu istiqamətdə qanunvericilikdə mümkün dəyişikliklərin nədən ibarət ola biləcəyi diqqət mərkəzindədir.

Mövzu ilə bağlı Moderator.az-a fikirlərini bölüşən millət vəkili Vüqar Bayramov bildirib ki, pensiya yaşına az qalan vətəndaşların məşğulluğunun qorunması sosial baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Deputat qeyd edib ki, yaşı 60-dən çox olan vətəndaşlarımızın əmək müqaviləsinə xitam verilməməsi ilə bağlı təklif Ombudsmanın 2025-ci il üçün illik məruzəsində öz əksini tapıb:

 "Məruzə Milli Məclisdə ötən həftə təqdim olundu və təqdimat zamanı, təbii ki, Ombudsman tərəfindən bu məsələyə də toxunuldu.
Biz daha öncə də, xüsusən pensiya yaşına az qalmış vətəndaşlarımızın işdən azad edilməməsinin tərəfdarı olmuşuq və bununla bağlı qanunvericiliyə dəyişikliklər də təklif etmişik. Eyni zamanda bir sıra ölkələrdə, xüsusən də qardaş Qazaxıstanda, pensiya yaşına az qalmış vətəndaşların – xüsusən də pensiya yaşına iki il qalmış şəxslərin – əmək müqaviləsinə xitam verilməsi qadağan edilir. Yalnız istisna hallarda əmək müqavilələrinə xitam verilməsi nəzərdə tutula bilər.
Biz də oxşar praktikanın Azərbaycanda tətbiq edilməsinin tərəfdarıyıq. Çünki nəzərə alsaq ki, pensiya yaşına az qalmış şəxslərin əmək müqaviləsinə xitam verilən zaman onların işlə təminatında çətinliklər yaranır. Bu isə, təbii ki, onların pensiya yaşına qədər yeni iş tapmasında müəyyən problemlərlə üzləşməsinə səbəb olur.

Ona görə də bizim təklifimiz ondan ibarətdir ki, bu kateqoriyadan olan vətəndaşlarımızın əmək müqaviləsinə xitam verilməsi qadağan edilsin.

 Çünki onlar pensiya yaşına qədər işləməklə, yəni əmək müqaviləsinə sahib olmaqla praktiki olaraq sosial təminatlardan istifadə edə bilərlər.
Məsələn, 62–63 yaşında əmək müqaviləsinə xitam verilən vətəndaşın yenidən işlə təmin olunmasında əksər hallarda çətinliklər yaranır. O, iş tapa bilmədiyi üçün, təbii ki, onun sosial təminatı da çətinləşir. İş tapmaqda çətinlik isə onun sosial vəziyyətinə və maliyyə durumuna mənfi təsir göstərir.
Bu baxımdan təbii ki, bu, müsbət təklifdir. Bu istiqamətdə müzakirələr artıq bir ildən çoxdur aparılır və düşünürəm ki, maliyyə imkanlarımız da nəzərə alınmaqla bu təklifin qəbul olunması məqsədəuyğundur. Çünki nəticə etibarilə bu addım pensiya yaşına az qalmış vətəndaşlarımızın sosial təminatının daha yaxından qorunmasına və güclənməsinə xidmət etmiş olar".

Yuxarıda Vüqar Bayramovun vurğuladığı kimi, pensiya yaşına yaxınlaşan vətəndaşlarımızın iş yerlərinin qorunması sosial təminat baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan mövzunu iqtisadçı perspektivi ilə də təhlil etmək zərurəti yaranır. Məsələ ilə bağlı Moderator.az iqtisadçı-ekspert Xalid Kərimlinin də fikirlərini öyrənib.

İqtisadçı bildirib ki, işəgötürənlər çox vaxt gənc və çevik işçi qüvvəsinə üstünlük verirlər:

“Çünki gənclərin sağlamlığı nisbətən yaxşıdır, yaşlılarla müqayisədə problemləri azdır, çevikliyi daha yüksəkdir və iş tələblərini yerinə yetirməkdə daha rahatdırlar. Bu baxımdan, yaşlı işçilərin əmək bazarında qarşılaşdıqları çətinlikləri yüngülləşdirmək və onların məşğulluğunu təmin etmək üçün müxtəlif modellərə baxmaq faydalıdır. Məsələn, Avropada yaşlı işçilərin hüquqlarının qorunması və məşğulluğunun təmin edilməsi üçün bir sıra mexanizmlər tətbiq olunur.

Düzdür, bu təcrübə iqtisadiyyatı güclü və işçi bazarı stabil olan ölkələrdə daha effektivdir. Orada yaşlı işçilərin əmək bazarında qalması üçün işə qəbul və məşğulluğu təşviq edən proqramlar fəaliyyət göstərir. Əhəmiyyətli olan budur ki, yaşlı işçilər bazarın tələblərinə uyğun biliklər əldə etsin, təlimlərdə iştirak etsin və yeni bacarıqlar vasitəsilə iş tapmaq imkanlarını artırsınlar.

Azərbaycanda da bu istiqamətdə addımlar atılıb. Məsafədən iş qanunu qəbul olunub, bu da yaşlı təbəqə üçün faydalıdır və daha da yaxşılaşdırıla bilər. Eyni zamanda, rəqəmsal bacarıqların artırılması istiqamətində addımlar atılmalı və yaşlı işçilərin rəqəmsal bilikləri gücləndirilməlidir. Çünki onlar yeni texnologiyalar və rəqəmsal bacarıqlar sahəsində gənclərlə müqayisədə bir qədər geridədirlər.

Bu boşluqlar aradan qaldırıldıqda isə onların əmək bazarında iştirak imkanları daha da genişlənə bilər.
Bundan əlavə, demoqrafik tendensiyalara da diqqət yetirmək vacibdir. Əhalinin yaşlanması və yeni doğulan uşaqların sayının azalması səbəbindən 15–20 ildən sonra əmək bazarında gənc işçi çatışmazlığı problemi ortaya çıxa bilər. Bu baxımdan, yaşlı təbəqənin bazarda uyğun və layiqli iş imkanlarına çıxışının təmin edilməsi istiqamətində müxtəlif tədbirlərin təşkili vacib hesab olunur".

Pərvin Şakirqızı

Qeyd: Məqalə Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə və müsabiqə şərtlərinə uyğun olaraq "Əhalinin sosial müdafiəsi, məşğulluğun artırılması və sosial rifahın yüksəldilməsi" mövzusunda hazırlanıb.

“İrana qida və dərman yardımı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin humanist siyasətinin növbəti təzahürüdür”.

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri polkovnik Cəlil Xəlilov bildirib. Polkovnik qeyd edib ki, bu, Azərbaycanın qonşu dövlət olan İrana ənənəvi dostluq münasibətinin göstəricisidir:

“Azərbaycan hər zaman bütün qonşu dövlətlərə, eləcə də İrana dostluq münasibəti bəsləyib, mehriban qonşuluq siyasəti yürüdüb. ABŞ-İsrail koalisiyası ilə müharibədə olan İrana Azərbaycanın göstərdiyi humanitar yardım, dövlətimizin dostluq siyasətinin əməli davamıdır. Bu addım bir daha sübut edir ki, Azərbaycan heç bir halda qonşu dövlətlərdə yaşanan humanitar fəlakətlərə biganə qalmır, onları daim diqqət mərkəzində saxlayır. Bu baxımdan, dövlətimizin İrana 30 tona yaxın humanitar yardım göstərməsi bəşəri-insani dəyərlər baxımından da təqdirəlayiqdir”.

Polkovnik qeyd edib ki, İran Azərbaycanın humanist münasibətinə eyni səmimiyyətlə cavab verməli, ölkəmizə qarşı təxribatlara son qoymalıdır:

“Azərbaycan bu addımı ilə bir daha sübut etdi ki, onun İrana olan münasibəti səmimidir və beynəlxalq hüquqa, mehriban qonşuluq siyasətinə, dostluq münasibətlərinə söykənir. Odur ki, İranın da Azərbaycanın səmimi münasibətinə eyni səmimiyyətlə cavab verməsi, ölkəmizə yönəlik təxribatlara son qoyması zəruridir. Yalnız bu halda ikitərəfli münasibətləri dostluq və mehriban qonşuluq siyasəti çərçivəsində davam etdirmək mümkündür.

İnanırıq ki, İran Azərbaycan dövlətinin, Azərbaycan Prezidentinin bu davranışından lazımi nəticə çıxaracaq və biz yaxın gələcəkdə İranın ölkəmizə münasibətində lazımi həssaslığa şahid olacağıq”.

Seymur ƏLİYEV

“Bizim üçün vacib odur ki,  Naxçıvanla sərbəst gediş-gəlişimizə şərait yaransın və oradan da Türkiyə vasitəsilə Avropaya çıxa bilək. Heç güman etmirəm ki, Azərbaycan, yaxud Türkiyə  Rusiyanın bu layihədə iştirakına etiraz etsin...”

“Gücü olmayan dəyərlər artıq təhlükəsizliyi təmin etmir”. Bu fikir Davos forumunda Kanadanın baş naziri Mark Karninin parlaq çıxışında səslənib. Ümumiyyətlə, köhnə nizamın geri dönməyəcəyini vurğulayan və gələcək təhlükəsizliyin istiqamətlərini əks etdirən bu çıxış Davos görüşünə damğa vuran hadisələrdən biridir. Aydın olur ki, əsasən Qərb dünyası kimi adlanan ölkələri birləşdirən demokratik dəyərlər bu gün formalaşmaqda olan “güclü haqlıdır” reallığı qarşısında təhlükəli duruma düşüb. ABŞ prezidenti Donald Tramp bu bəşəri dəyərləri bir-birin ardınca dəfn edir və bunu açıq şəkildə, fəxrlə vurğulayır.

Bir ildir ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp Putinlə eyni siyasət apararaq dünyanı öz aralarında bölmək istiqamətində bir-birinə dayaq durmaqdadır. Trampın hər çıxışından sonra Rusiya təbliğat mediası ABŞ ilə, konkret olaraq Ağ Ev sahibi ilə Avropa müttəfiqləri arasında münasibətlərin soyumasından fərəhlə, zövqlə xəbərlər paylaşır və manşetlərə çıxararaq qeyd edirlər ki, "Avropanın tamamilə çaşqın vəziyyətdə olduğunu görmək rahatlıqdır".

Rusiyanı ən çox sevindirən isə Qrenlandiya ətrafında Trampın iddialarıdır. Tramp və Qrenlandiya ətrafındakı vəziyyət Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsini arxa plana keçirib. Onsuz da vəziyyəti ağır olan Ukrayna üçün Qrenlandiya, bir politoloqun dediyi kimi, “tabutuna son mismar ola bilər”. Həm də yalnız Qrenlandiya deyil, Davosda yaratdığı Qəzza üçün “sülh şurası” da Ukrayna müharibəsinə diqqətin tamamilə dünya gündəmindən çıxarılmasına xidmət edir. Bu gün dünya ölkələrini “Ukrayna üçün sülh şurası” adı altında birləşdirib təcavüzkar Rusiyaya qarşı birləşdirmək əvəzinə, diqqəti onsuz da sakit mərhələyə daxil olmuş Qəzzaya yönəltməklə,Tramp Rusiya üçün müharibəni davam etdirməyə rahat şərait yaratmış oldu. Rusiyanın yaranmış “sülh şurası”na dəvət edilməsi isə tam bir sarkazmdır. Təcavüzkarı sülh yaratmağa çağırmaq...

Avropa isə Davosda o qədər kölgədə qaldı ki, hətta Trampın 40 dəqiqəlik yalnız özünü tərifləmə, Avropanı isə aşağılamaq çıxışından sonra qoca qitədən yalnız zəif reaksiyalar eşidilməyə başladı. Görünür, tərəddüdlü siyasət apardığına görə Zelenski də Trampla görüşdən sonra Avropanı qətiyyətsizlikdə tənqid edərək sərt çıxış etdi.  Zelenskinin çıxışından bir daha aydın oldu ki, Ukraynaya dəstək həmrəylik yox, strateji zərurətdir. Ukraynanın məğlubiyyəti yalnız Avropanın da deyil, bütün orta səviyyəli dövlətlərin zəifləməsi və qlobal güclər tərəfindən hədəfə çevrilməsidir. Artıq ideoloji prinsiplər əsasında birləşməklə təhlükəsizliyi təmin etmək yetərli deyil. Düzgün hesablamalar əsasında koalisiyalar qurmaq, birləşmək təhlükəsizliyin zəmanətidir.

Avropa ölkələri, Kanada, Avstraliya, Yeni Zelandiya, Yaponiya, Cənubi Koreya başda olmaqla Cənubi Amerikanın , bəzi Asiya ölkələrinin də iştirakı ilə bloklar yaratmaq strateji təhlükəsizlik üçün vacibdir. NATO Tramp siyasətinin nəticəsində artıq Rusiya ekspansiyasının qarşısını almaqda acizdir. ABŞ-dan asılılığı birdəfəlik aradan qaldırmaq üçün Avropanın “strateji təhlükəsizlik muxtariyyəti” yaranmalıdır.

Avropanın siyasi, hərbi, iqtisadi təhlükəsizliyinin başında Ukraynanı daha ciddi şəkildə dəstəkləməsi dayanır. Rusiya iddiasından geri çəkilmir və işğal edə bilmədiyi Donbas ərazisinin güzəşt edilməsini tələb edir. Bu, Ukrayna üçün qəbuledilməz şərtdir. Buna görə də Abu-Dabi görüşündə də real sülhün əldə ediləcəyi imkansız görünür. ABŞ burada da Rusiyanın mövqeyini müdafiə edib, Ukraynanın güzəştə getməsini tələb edir.

Baş verənlərdən gec də olsa Avropa ölkələri dərs çıxarmağa başlayıblar. Hər zaman ABŞ ilə ticarət münasibətlərini ön planda tutmağı əsas götürən Avropa ölkələrinin əksəriyyəti də “Trampa qarşı qisas almağa” hazır olduqlarını bildiriblər. Avropa diplomatları artıq ABŞ-a  etibar etmək niyyətində olmadıqlarını, yeni bir dövrə qədəm qoyduqlarını etiraf edirlər. Almaniya kimi güclü iqtisadiyatı olan ölkə isə ABŞ-a qarşı sərt ticarət cavabı verə bilər. Təsadüfi deyil ki, kansler Mertz bütün Avropanın belə bir addımının önündə getməyə hazır olduğuna işarə edib. Qrenlandiya böhranı  Avropa üçün, hətta dünya üçün bir sınaq olmalıdır. Ən azı, Trampın vəzifədə olacağı üç il ərzində. Bu üç ildə Tramp tərəfindən qəbul etdirilən və yaradılan strukturların ömrü elə üç il çəkə bilər. Elə  hazırlıq görülməlidir ki, qarşıdakı üç ildə strateji məğlubiyyətlər kök salmasın, geridönməz xarakter almasın.

Moderator.az

Artıq dördüncü ildir ki, bir tərəfdən Rusiya ilə döyüşən, digər tərəfdən qışın dondurucu soyuğu ilə mübarizə aparan Ukraynanın sözün həqiqi mənasında ölüm-dirim savaşı verdiyi, öz tarixini və taleyini yenidən yazdığı birmənalıdır. Məhz belə bir kritik məqamda Azərbaycanın Ukraynaya humanitar yardımlar göndərməsi davam edir ki, bu yardımlar qəhrəman Ukrayna xalqı üçün həyati önəm kəsb edir. Hansı ki, bu həqiqət  rəsmi Kiyev tərəfindən dəfələrlə etiraf edilməkdə, təqdirlə vurğulanmaqdadır.

Xatırladaq ki, elə bu gün Ukrayna səfiri Yuri Husyev jurnalistlərə açıqlamasında Azərbaycanın ölkəsinə göstərdiyi humanitar yardımı yüksək qiymətləndirərək deyib:

“Biz xüsusilə bu gün Azərbaycan tərəfindən göstərilən dəstəyi yüksək qiymətləndiririk. Bu gün biz daha bir humanitar yardım paketini qəbul edirik ki, bu da qış dövründə, Rusiya tərəfindən elektrik infrastrukturumuza edilən terror hücumlarından sonra bizim üçün son dərəcə vacibdir”.

Azərbaycanın 20 yanvar tarixində  Ukraynaya göndərdiyi elektrik avadanlıqlarından ibarət növbəti humanitar yardımında 12 ədəd alçaq gərginlik paneli, 11 ədəd generator, 5 ədəd transformator və 27,000 metr kabel və naqil yer alıb ki, bu da enerji infrastrukturu mütəmadi şəkildə Rusiyanın raket və dron zərbələrinə məruz qalan, əhalinin böyük əksəriyyətini elektrik enerjisi və istiliklə təmin etməkdə çətinlik çəkən Ukrayna üçün sözün həqiqi mənasında xilas kəməridir. Çünki elektrik stransiyaları Rusiyanın zərbələri nəticəsində tez-tez sıradan çıxdığı üçün Ukraynada əhalinin elektrik enerjisi ilə təchizatında əsas yük generatorların üzərinə düşür. Böyük gücə malik generatorlar bütöv bir binanın elektrik enerjisi ilə təchizatını təmin edə, onlarla ailə üçün ümid və xilas vasitəsinə çevrilə bilir.

Azərbaycanın Ukraynaya göndərdiyi elektrik avadanlıqları minlərlə mülki ukraynalının –qadınların, qocaların, uşaqların həyatının xilas edilməsində, onların qışın dondurucu soyuğundan qorunmasında mühüm rol oynayır. Bu fakt bir daha sübut edir ki, Azərbaycan harada baş verəməsindən asılı olmayaraq, heç bir humanitar fəlakətə biganə qala bilmir, bu fəlakətin nəticələrinin ortadan qaldırılması, insanların xilas edilməsi üçün əlindən gələni edir. Bu, Azərbaycan xalqının, Azərbaycan dövlətinin, bu dövlətin Müzəffər Ali Baş Komandanı olan İlham Əliyevin böyüklüyündən, mətinliyindən, humanizmindən və insan həyatına verdiyi yüksək dəyərdən xəbər verir.

Şübhəsiz, bütün müharibələr kimi bir gün Rusiya-Ukrayna müharibəsi də başa çatacaq, zaman müharibənin yaralarını tədricən saracaq, müharibənin dəhşətlərinə son qoyacaq. Lakin  Azərbaycanın dar gündə Ukraryan xalqına verdiyi dəstək, göstərdiyi köməklik hər zaman Ukrayna xalqı tərəfindən yad ediləcək, əbədi minnətdarlıq hissi ilə xatırlanacaq.

Seymur ƏLİYEV

Mütəxəssis xəbərdarlıq edir

“2020-ci ildə baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan Silahlı Qüvvəllərinin yalnız qəhrəmanlığını deyil, həm də humanizmini nümayiş etdirdi”.

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri polkovnik Cəlil Xəlilov bildirib. Polkovnik qeyd edib ki, müharibə zamanı Azərbaycan Ordusu öz qəhrəmanlığı ilə yanaşı, həm də humanizmi, yüksək hərbi mədəniyyəti ilə bütün dünyanı heyrətdə qoydu:

“Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycan Silahlı Qüvvələri 44 günlük Vətən müharibəsində dünyanın ən güclü ordularında belə heyrət doğuran misilsiz qəhrəmanlıqlara, bənzərsiz igidliklərə imza atdı. Şuşa şəhərinin yalın əl və yüngül atıcı silahlarla azad edilməsi, minalanmış, müxtəlif əngəllər və çoxsaylı istehkamlarla möhkəmləndirilmiş müdafiə zolaqlarının ildırım sürəti ilə yarılması və s. Azərbaycan əsgərinin qarşısıalınmaz olduğunu göstərdi. Bununla yanaşı, müharibə sübut etdi ki, Azərbaycan Ordusu qəhrəman olduğu qədər də humanistdir. O, lüzumsuz zorakılığa, gərəksiz şiddətə yol vermir. Qəhrəmanlıqla yanaşı, mərhəmət göstərməyi, rəhm etməyi də bacarır. Məhz buna görə də Ordumuz müharibə dönəmində bir nəfər də olsun mülki ermənini hədəf almadı.

Xatırladım ki, 5 yanvar 2026-cı il tarixində dövlət başçısı yerli telekanallara müsahibəsində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Vətən müharibəsindəki humanizminə diqqət çəkdi. Müzəffər Ali Baş Komandan bildirdi ki, istər 2020-ci, istərsə də 2023-cü ildə Azərbaycan Ermənistan şəhərlərini Ağdamın vəziyyətinə qoya bilərdi. Lakin dövlət başçısı qeyd etdi ki, Azərbaycan bunu nahaq iş hesab etdiyi, habelə, sülh istədiyi, müharibəni dayandırmaq niyyətində olduğu üçün bunu etmədi.

Bu fakt bir daha Azərbaycan Ordusunun, onun Müzəffər Ali Baş Komandanının nə qədər humanist olduğunu, müharibə zamanı belə sülhə xidmət etdiyini göstərir. Və bu fakt onu deməyə əsas verir ki, dünya Azərbaycan Ordusunun müharibə təcrübəsi ilə yanaşı, həm də humanizmini öyrənməli, bundan özü üçün lazımi nəticələr çıxarmalıdır”.

Seymur ƏLİYEV

5 yanvar 2026-cı il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin yerli televiziya kanallarına verdiyi müsahibə bütün dünyada böyük marağa səbəb olub. Dövlət başçısı müsahibəsində Azərbaycanın beynəlxalq müstəvidə həyata keçirdiyi nəhəng əməkdaşlıq layihələri ilə yanaşı, 44 günlük Vətən müharibəsi və bu müharibənin Azərbaycan tərəfindən hansı məntiq və şəraitdə dayandırılmasına da diqqət çəkin.

Dövlət başçısı bildirib ki, Azərbaycan 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı işğaldakı torpaqlarını azad etməklə yanaşı, Ermənistanın cəzalandırılması istiqamətində də  ciddi addımlar ata, onların şəhərlərini “Ağdamın vəziyyətinə” qoya bilərdi. Lakin Azərbaycan bu məsələdə beynəlxalq hüquq və humanizm prinsipinə əsaslanan qərar verdi və müharibəni Ermənistan ərazisinə keçirmədi:

“Bizim böyüklüyümüz və müdrikliyimiz, eyni zamanda, məsuliyyətimiz göz önündədir. Biz həm 2020-ci ildə, həm 2023-cü ildə, həm də bu illər arasındakı olan hadisələr zamanı güc tətbiq edərək Ermənistana, yəni onlara layiq olan cavabı verə bilərdik. Necə ki, bizim xalqımız əzab-əziyyət içində yaşayıb, necə ki, bizim ərazilərimiz viran olunub, necə ki, bizə qarşı hərbi cinayətlər törədilib, biz də onların şəhərlərini Ağdamın vəziyyətinə qoya bilərdik. Tam rahatlıqla və əminliklə deyə bilərəm ki, heç kim bizi dayandıra bilməzdi. Biz bunu etmədik. Çünki birincisi, bu, nahaq iş olardı. İkincisi, mən tam əmin idim və bilirdim ki, gec-tez müharibə, hərbi qarşıdurma dayanmalıdır və bunu biz dayandırmasaq, bu dayanmayacaq”.

İlham Əliyevin məlum müsahibəsində diqqət çəkən məqamlardan biri də müharibənin dayandırılması ilə bağlıdır. Ölkə başçısı açıq şəkildə bildirdi ki, Azərbaycan 44 günlük müharibədə aşkar və şəriksiz üstünlüyə malik olsa da, bu üstünlükdən sui-istifadə etmədi. Dövlətimiz bu gücdən müharibəni dayandırmaq, bölgədə sülh üçün əlverişli zəmin formalaşdırmaq, insanların əzablarına son qoymaq üçün istifadə etdi:

“Bunu güclü tərəf dayandırmalıydı və hətta bu artıq mətbuata da getmişdir, Prezident Trampın müşaviri cənab Vitkof müsahibəsinin birində demişdi ki, Ağ Evdə Prezident Tramp da məndən də soruşdu “Niyə siz dayandınız? Siz güclüydünüz”. Mənim cavabımı da yəqin ki, eşitmisiniz. Ona görə, buna baxmayaraq, hərbi gücün olmalıdır ki, heç kim sənə xor baxmasın, heç kim sənə ziyan vurmasın. Hətta heç kim düşünməsin ki, sənə ziyan vura bilər və bunun cavabını ödəməyəcək”.

Prezidentin müsahibəsində “ruhlar şəhəri” kimi xarakterizə edilən Ağdamı xatırlatması, ermənilərin işğaldakı torpaqlarımızda yaratdığı cəhənnəmə diqqət çəkməsi erməni faşizminin xalqımıza qarşı amansızlığını, beynəlxalq hüquqa olan hörmətsizliyini, təbiətindəki vəhşiliyi bir kəs daha gözlər önünə sərmiş oldu.

Prezident müsahibəsində Vətən müharibəsindən sonra işğaldan azad edilən ərazilərimizdə görülən işləri də yada saldı ki, bu da xalqımızın nə qədər müdrik və qurucu olduğunu göstərir. Müharibədən sonra ötən 5 il ərzində Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin bilavasitə rəhbərliyi və qayğısı altında işğaldan azad edilən torpaqlarda görülən işlər, yaradılan cənnət hər xalqın öz ruhuna və təbiətinə uyğun şəkildə davrandığını, dünya sivilizasiyasına da məhz bu şəkildə töhfə verdiyini göstərir.

Bəli, bu gün işğaldan azad edilən ərazilərdə görülən işlər bütün dünyada böyük heyranlıqla qarşılanmaqda, təqdir edilməkdədir. Heç kim şübhə etmir ki, yaxın gələcəkdə bu torpaqlarda yaradılan cənnət öz gözəlliyini daha da artıracaq, bütün region üçün həm iqtisadi, həm də turizm baxımından mühüm mərkəz rolunu oynayacaq.

Seymur ƏLİYEV

22 dekabr 2025-ci il tarixində əfsanəvi kəşfiyyatçı Mehdi Hüseynzadənin doğum günü münasibətilə Novxanıda təntənəli tədbir keçirilib. İş adamı Cəlil Nağıyevin dəstəyi, kənd ağsaqqalı Nuhbala Ağayevin təşkilatçılığı ilə keçirilən tədbirdə Mehdi Hüseynzadənin  Novxanıdakı abidəsi ziyarət olunub, abidə önünə gül dəstələri qoyulub.

Tədbirdə çıxış edən şəxslər böyük kəşfiyyatçının qəhrəmanlıq yoluna nəzər salıb, onun bəşəriyyəti faşizmdən xilas etmək üçün göstərdiyi fədakarlıqları yüksək qiymətləndiriblər.

Mövzu ilə bağlı Moderator.az-a açıqlama verən millət vəkili Məşhur Məmmədov bu cür tədbirlərin mühüm əhəmiyyətə malik olduğunu bildirib:

“Şübhəsiz ki, Azərbaycanın hərb tarixində özünəməxsus yeri və rolu olan Mehdi Hüseynzadə kimi böyük bir qəhrəmanın ad günündə yad edilməsi, onun abidəsinin ziyarət olunması  olduqca tədirəlayiq bir hadisədir. Bu, hər şeydən öncə vətən üçün həyatını fəda edən qəhrəmanların qarşısında vəfa borcumuzun, mənəvi borcumuzun yerinə yetirilməsi deməkdir.

Bununla yanaşı, qəhrəmanlarımızın mütəmadi şəkildə yad olunması həm də gənclərə, yeniyetmələrə ünvanlanan bir mesajdır. Bu cür tədbirlərə şahid olan, bu tədbirlərdə iştirak erdən gənclər başa düşürlər ki, xalqımızın tarixi qəhrəmanlıqlarla zəngindir. Gənclər anlayırlar ki, bu gün azad, asudə yaşamağımızın səbəbkarı məhz bu qəhrəmanlar, onların göstərdiyi fədakarlıqlardır. Bu mənada belə tədbirlər vətənpərvərlik tərbiyəsinin təbliği baxımından da həyati önəm kəsb edir.

Ümumiyyətlə, qəhrəmanlarımıza, onların xatitrəsinə göstərilən ehtiram tariximizin, milli kimliyimizin təbliği deməkdir. Bu cür tədbirlər bizə, xüsusilə də gənc nəslə kim olduğumuzu bir kəs daha xatırladır, bizi xalqımızın keçib gəldiyi yola boylanmağa, o yoldan nəticə çıxarmağa vadar edir.

Mən bu gözəl təşəbbüsə görə tədbir təşkilatçılarına təşəkkür edir, onlara gələcək fəaliyyətlərində uğurlar arzulayıram. Əminəm ki, bu ənənə gələcək nəsilər tərəfindən də uğurla davam etdiriləcək, qəhrəmanlarmız hər zaman xalqımız tərəfindən sevə-sevə yad ediləcək, ehtiram hissi ilə xatırlanacaq”.

Seymur ƏLİYEV

“Mən teatrda elə bil ki, evimizdə idim. O vaxt teatr ailə kimi idi. İndi teatrlarda vəziyyət dəyişib. Anam o vaxtı məni teatrdakı aktrisaların evində qoyub qastrol səfərlərinə gedirdi. Nəcibə Məlikova, Leyla Bədirbəyli ilə anamın əla münasibəti var idi. Mehdi Məmmədovun bir neçə tamaşasında mən də oynamışam. Hətta maaş da alırdım. Anamla bir neçə tamaşada tərəf müqabili də olmuşuq. İnstituta gec daxil olmuşdum. Anam dedi ki. “mən sənin indiki yaşında artıq tanınmış aktrisa idim, sən bu yaşda teatra getsən bundan sonra neyləyəcəksən?”. Teatra getməyimi məsləhət görməyəndən sonra məcbur qalıb 1962-ci ildə televiziyaya getdim. Arif Babayev kimi rejissorun asistenti idim. 2006-cı ilə qədər televiziyada çalışmışam”.

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında ilk qadın televiziya rejissoru Solmaz Həmzəyeva deyib.

O daha sonra anası, görkəmli aktrisa Barat Şəkinskayadan danışıb:

 “Anamı rejissorlar çox gec filmlərə çəkməyə başladılar. Deyirdilər ki, onun azərbaycanlı tipajı yoxdur. Filmlərdə artıq çəkilsəydi bu gün daha çox filmi yadigar qalardı. Anam ömrünü teatra həsr etmişdi. Həm Gəncə teatrında, həm də Akademik Milli Dram teatrında çalışıb. Onu xatırlayıram ki, “O olmasın, bu olsun” filmi Bakıda çəkilirdi. Həm İçərişəhərdə, həm də ev səhnələri kinostudiyada lentə alınırdı. Anama yemək aparanda çəkilişləri görürdüm. Bilirsiniz bir film üstündə nə qədər kollektiv çalışırdı? Bazar səhnəsi də studiyanın həyətində çəkilirdi. Dəstə qız idim, mənə çox maraqlı gəlirdi” deyə o bildirib.

Solmaz xanım anasının başına gələn bədbəxt hadisəni də bizimlə bölüşüb:

“Teatrda belə idi ki, premyera qabağı fotoqraf gəlib tamaşadan səhnələr çəkirdi, nələrsə qeyd edirdilər. Elə olub ki, fotoqraf naşi olub. Bir fotonu bir neçə dəfə çəkib. Fotoqraf civə ilə yanan lampanı bağlamaq əvəzinə açıq qoyub. İşıq anamın gözünü zədələmişdi. Anamın bir gözünü çıxarıb, yerinə şüşə göz qoydular. Cavan və naşi bir fotoqrafın səhvi ucbatından anam gözündən oldu. Hətta ömrünün son illərində onu evə çəkməyə gələn jurnalistlərə deyirdi ki, “gözlə, qoy gözümü taxım gəlirəm”. Bir gözünü itirdiyi üçün ömrünün son illərini heç yerə çıxmırdı. Elə evdə vaxt keçirirdi. Yaşı 80-ni atlamışdı. Evdə də canını tapşırmışdı” deyə sənətkarın övladı bildirib.

“Mən 7-ci sinifdən bu günə qədər şaxta baba obrazını sevə-sevə oynayıram. Şaxta baba paltarım da var. Aztv-də və digər verilişlərdə şaxta baba kimi çağırılanda iştirak edirəm. Bu il də yeni il verilişlərində olacağam. Məktəblərdə yeni il şənlikləri keçirilmədiyi üçün ora getmirəm. Sözün düzü harada pul yığılırsa, ora getmirəm. Baxçalarda tədbirlər olur. Orada pul yığılır, vicdanım buna yol vermir. 30 nəfər uşaq varsa 15-i pul verir, yarısı pul verə bilmir. Çağıranda da getmirəm. Sadəcə şəkil çəkdirmək üçün getmişəm. Fotoqraf mənə 40 manat verib. Uşaqlar da sevinib, mən də. Məktəblərdə valideyn komitəsinin sədri uşaqlardan pul yığır, valideynlər də elə bilir ki, o pulların hamısı şaxta babaya çatır. Alınan hədiyyələr də o qiymətə dəymir. Ah, qarğış, nifrət hamısı düşür şaxta babanın üstünə. O qarğışı, ahı qəbul etmədiyim üçün istəmirəm. O pullar şaxta babaya çatmır. İstəyirəm valideynlər bunu bilsin. Əgər o şaxta baba, kosa üçün yığılan pullardan mənə nəsə çatsaydı bu dəqiqə Müşfiqabadda yox, şəhərin mərkəzində iki otaqlı evdə yaşayırdım, sürməyə maşınım da vardı”.

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında aktyor Adışirin Bağırov deyib.

O daha sonra əlavə edib:

“Evlərə də dəvət edəndə heç kimi qəlbini qırmıram. Deyirəm ki, nə olar min bərəkət. Ən çox aldığım məbləğ 30 manat olur.  20 manat da olub. Görmüşəm ki, valideyn meyvə-tərəvəzdə işləyir, amma uşaqlarını sevindirmək istəyir. Çıxarıb 10 manat verib, demişəm ki, min bərəkət. Hədiyyələri də valideynlər verirlər. Şaxta baba uşaqları sevindirməlidir. Hələ ki, evlərə çağırmayıblar. Çağırsalar bilirlər ki, Adışirin 20-30 manat alır. 2-3 il bundan əvvəl mənim iki şaxta baba tədbirim üst-üstə düşmüşdü. Qonşuluqda olan sənət yoldaşımdan xahiş etdim ki, yerimə getsin. Dedim uzağı sənə 50 manat verə bilərlər. Dedi ki, “nə danışırsan, mən 100 manatdan aşağı getmirəm”.Varlı adamlar məni çağırmır. Çünki onların şaxta babası restoranda olur” deyə aktyor bildirib.

Adışirin Bağırov bildirib ki, bu işlə peşəkarlar məşğul olmalıdırlar:

“Şəhərdəki şaxta babalar lisenziya ilə çalışırlar. Onlar da pul ödəyirlər. Hər gün də qazancları olur. Şəkili də pulla çəkdirirlər. O tədbirlərdə mən olmamışam. Ali səviyyəli yerlərdə olmaq istəyirəm. Çöldə yolkanın ətrafında duran şaxta babadan nə performans gözləyə bilərsən? Hünərin varsa get evə, 5-6 uşağı əyləndir. Bu istedad, aktyorluq tələb edir. O həm oynamlıdır, həm uşaqları sevindirməlidir. Proqramı maraqlı etməlidir. Valideynlər də şaxta babanı sevirlər. İldə bir dəfə şaxta baba tədbiri keçirilir. Şəhərdə şaxta baba maketləri qoyurlar. Uşaqlarda yalançı şaxta baba mövhumu onlardan yaranır. Uşaqlar axı şaxta babaya hələ də inanırlar! Onların inamını itirmək olmaz” deyə aktyor bildirib.

“Bəxt üzüyü 2” filmini çəkəndə gəlib məndən icazə aldılar. Əslində onlara qədər bir çoxları müraciət etmişdi, mən razılıq vermirdim. Filmin rejissorları gələndə yanlarında Valeh Kərimovu gətirmişdilər. Afaq xanım da onlardan əvvəl mənə zəng etmişdi. Məni düzgün başa düşün! Onlar Valeh Kərimovla muzeyə gəldilər. Valeh müəllimin gözlərinə baxanda dedim ki, mən mütləq razılıq verməliyəm. Çünki o da istəyirdi ki, “Bəxt üzüyü 2” çəkilsin. Mən “yox” deyə bilmədim. Bilməzdim də. Beləliklə film ərsəyə gəldi”.

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında “Bəxt üzüyü” povestinin və eyniadlı filmin senari müəllifi Vaqif Səmədoğlunun həyat yoldaşı Nüşabə Babayeva-Vəkilova deyib.

O daha sonra “Film uğurlu alındı?” sualına belə cavab verib:

“Deməzdim ki, film çox uğurlu alındı. Pis film deyildi. Əziyyət çəkmişdilər. Bu əziyyəti açıq-aydın görmək olurdu. Əlbəttə ki, orijinal daha yaxşı idi. Belə də olmalı idi. Hər bir şeyin ilki daha yaxşı olur. Bu haqda çox danışmaq istəmirəm. Mən öncədən yeni yazılan senari ilə də tanış idim. Təqdimatı da oldu, bir çox insan gedib kinoteatrda izlədi də” deyə qısa münasibət bildirib.

Məqsəd sadəcə Ukraynanın işıqsız qoymaq deyilmiş...

Hər il qış yaxınlaşdıqca Rusiyanın Ukraynanın enerji obyektlərinə hücumlarının artması müşahidə edilir. Hərbi ekspertlər hesab edir ki, məqsəd Ukraynanı soyuq qış aylarında işıq və istiliksiz qoymaq, bununla da onu təslim olmağa vadar etməkdir.

Moderator.az ABŞ hərbi nəşrinə istinadən xəbər verir ki, Rusiyanın enerji obyektlərinə etdiyi hücumların daha bir “sirri” üzə çıxıb. Məlum olub ki, Rusiya Ukrtaynanın enerji obyektlərinə zərbə endirməklə həm də Avropanı pulsuz qoymağa çalışır. Belə ki, dağıdılan enerji obyektlərinin bərpası böyük vaxtla yanaşı, həm də böyük maliyyə tələb edir ki, bu da 4 ildir ki, Ukraynaya dəstək verən Qərb üçün ciddi yükdür. Buna görə də Rusiya Avropanı daha böyük maliyyə itkiləri ilə üz-üzə qoymaq, bununla da həmin ölkələrin Ukraynaya dəstəyinin qarşısını almaq üçün bu üsuldan istifadə etməyə çalışır.

S.Əliyev

ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə Ukrayna və Rusiya arasında aparılan sülh danışıqları bütün dünyanın əsas diqqət mərkəzindədir. Mümkün sülh razılaşması ilə bağlı danışıqlar sürətlə getsə də, siyasi ekspertlərin də heç də hamısı bu danışıqların nəticə verəcəyi ilə bağlı optimist deyil. Bir çox ekspert hesab edir ki, Rusiyanın Ukrayna ərazilərini ilhaq istəyindən imtina etməməsi və bunu əsas şərt kimi irəli sürməsi sülhü faktiki olaraq mümkünsüz edir.

Moderator.az ABŞ hərbi nəşrinə istinadən xəbər verir ki, əgər sülh danışıqları nəticə verməsə, o zaman Ukraynanın bir neçə silaha ehtiyacı olacaq ki, bunlardan da ən önəmlisi hava hücumundan müdafiə sistemləridir. Rusiyanın raket və PUA hücumlarını artırması, bu hhücumların az qala hər ötən gün öz dağıdıcı qüvvəsini daha da artırması hava hücumunda  müdafiə sistemlərini Ukrayna üçün ikiqat önəmli edir. Bu baxımdan mütəxəssislər hesab edir ki, Ukraynanın Rusiyaya qarşı mübarizəni davam etdirməsi üçün Kiyevə lazımi sayda hava hücumundan müdafiə sistemlərinin verilməsi şərt olacaq.

Seymur ƏLİYEV

2025-ci il başa çatmaq üzrədir.

Maraqlıdır, cari il Azərbaycanın milli maraqları baxımından ən çox hansı hadisələrlə yadda qaldı?

Moderator.az-a açıqlama verən politoloq Sona Əliyeva mövzu ilə bağlı maraqlı fikirlər səsləndirib:

“2024-cü ilin dekabrın 25-də AZAL-a məxsus təyyarə Rusiya səmasında, Qroznı üzərində vuruldu. Daha dəqiq ifadə etsək, 25 dekabr 2024-cü ildə Azərbaycan Hava Yolları aviaşirkətinin J2–8243 nömrəli Bakı–Qroznı reysini yerinə yetirən "Qusar" "Embraer E190AR" təyyarəsi Qazaxıstanın Aktau şəhərinin 3 km yaxınlığında qəza enişi etdi. Xəzər dənizi üzərində "SOS" siqnalı verdikdən sonra məcburi eniş etmək üçün Qazaxıstana istiqamətlənən təyyarə Aktau aeroportu yaxınlığında qəzaya uğradı. Faktla bağlı Azərbaycan, Qazaxıstan və Rusiyada cinayət işləri başlandı. Hadisə ilə əlaqədar dekabrın 26-da Azərbaycanda, 28-də isə Çeçenistanda matəm elan edildi. Dekabrın 28-də hadisə ilə bağlı Vladimir Putin Prezident İlham Əliyevə zəng edərək hadisənin Rusiyanın hava məkanında baş verməsinə görə üzrxahlıq etdiyi deyildi. Amma ötən bir il ərzində Rusiya bu hadisəyə görə Azərbaycandan rəsmi şəkildə üzr istəməyib. Ötən ilin 25 dekabrında baş verən hadisəyə görə 2025-ci il Rusiya ilə münasibətlər sarıdan olduqca gərgin başladı. Hətta iş o yerə çatdı ki, Azərbaycan prezidenti faşizm üzərində qələbənin 80 illik yubileyi münasibəti ilə Moskvada təşkil olunan parada qatılmaqdan imtina etdi. 29 yanvarda isə Azərbaycan 9 ayda 3-cü ölkədaxili səsverməyə getdi. Ölkə ərazisində bələdiyyə seçkiləri keçirildi.

8 avqust 2025-ci ildə isə Vaşinqtonda Azərbaycan və Ermənistan arasında növbəti diplomatik uğur əldə olundu. İki dövlət arasında gələcəkdə imzalanan sülh müqaviləsi paraflandı. İmzalanan sülh memorandumunda isə gələcəkdə imzalanacaq yekun müqavilənin adı "Azərbaycan Respublikası və Ermənistan Respublikası arasında sülhün və dövlətlərarası münasibətlərin təsis olunması haqqında Saziş" olaraq qeyd edilmişdi. Bu, hər iki ölkə üçün tarixi anlar idi.

Vaşinqtonda imzalanan Birgə Bəyannamə Azərbaycanın praqmatik və strateji diplomatiyasının ən parlaq nümunəsi kimi tarixə düşdü. Prezident İlham Əliyevin qətiyyətli liderliyi və milli maraqları qorumaq istiqamətindəki iradəsi bir daha Azərbaycanın beynəlxalq səhnədəki mövqeyini möhkəmləndirdi. Bu görüş yalnız üç dövlətin rəsmi müzakirələri ilə yekunlaşmadı, həm də Cənubi Qafqazın gələcəyini formalaşdıran əhəmiyyətli bir dönüş nöqtəsinə çevrildi.

2025-ci ildə Cənubi Qafqazın gələcəyini önəmli şəkildə dəyişdirəcək addımlardan biri “Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu” (TRIPP) layihəsinin qəbul edilməsi oldu. Bu marşrut, Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla birləşdirəcək, həm də regionun iqtisadi və logistika baxımından nə qədər strateji əhəmiyyətə sahib olduğunu bir daha vurğulayacaq.

Avtomobil və dəmir yolları ilə yanaşı, enerji ötürmə xətləri və müasir texnologiyalarla təchiz olunmuş bu infrastruktur layihəsi, Cənubi Qafqazın hərtərəfli inkişafını təmin edəcək və Azərbaycanla Naxçıvan arasında maneəsiz əlaqə yaradacaq. Bu layihə yalnız nəqliyyat əlaqələrini təmin etməklə qalmayacaq, həm də uzun müddətdir müzakirə olunan Zəngəzur dəhlizi məsələsinə rəsmi siyasi həll gətirəcək. Həmçinin TRIPP marşrutu Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi reallıqların formalaşmasına şərait yaradacaq, regionda tərəfdaşlar arasında etimadın artmasına və iqtisadi potensialın inkişafına mühüm töhfə verəcək. Təbii ki, ötən il irili-xırdalı çox hadisələrlə yadda qaldı. Amma əsas önəmli anlar yuxarıda sadalananlar idi”.

Seymur ƏLİYEV

Cari ilin 8 avqust tarixində ABŞ-ın paytaxtı Vaşinqtonda Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin paraflanması ilə bu müqavilənin şərtlərinə əsasən “Beynəlxalq sülh və rifah naminə Tramp marşrutu”adlanan Zəngəzur dəhlizinin açılması yolundakı siyasi-diplomatik əngəllər də ortadan qaldırılmış oldu. Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh mətninin paraflanması İlham Əliyevin diplomatik müstəvidə əldə etdiyi tarixi uğur oldu və Zəngəzur dəhlizinin açılması da bu böyük uğurun tərkib hissəsi kimi tarixə əbədi həkk olundu.

Maraqlıdır ki, ABŞ prezidenti Donald Trampın iştirakı ilə Vaşinqton görüşünün keçirilməsi, sülh mətninin Vaşinqtonda paraflanması və Trampın dəstəyi ilə Zəngəzur dəhlizinin açılması məsələsinin qətiləşməsindən sonra, bu dəhlizin açılmasının bəzi qüvvələr tərəfindən bilavasitə ABŞ rəhbərliyinin adı ilə əlaqələndirilməsi cəhdləri müşahidə edilməkdədir. Halbuki, prosesləri bilavasitə Trampın adı ilə bağlamaq, Azərbaycan dövlətinin, Azərbaycan Prezidentinin bu məsələdəki tarixi xidmətlərini kölgədə qoymaq yolverilməzdir. Bu, hər şeydən önzə Azərbaycan diplomatiyasına, milli maraqlarımıza və apardığımız tarixi mübarizə yoluna xəyanət deməkdir.

Zəngəzur dəhlizinin açılmasının səbəbkarı Prezident İlham Əliyev, onun dəmir iradəsidir

Düzdür, Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı müzakirələrin qətiləşməsində, məsələnin konkret formatının razılaşdırılmasında Trampın əməyi olub. Bu gün də ABŞ Zəngəzur dəhlizinin açılması istiqamətində Azərbaycan və Ermənistanın gördüyü işlərlə tanış olur, məlum layihənin qısa zamanda gerçəkləşməsi üçün öz səylərini dvam etdirir. Lakin Zəngəzur dəhlizinin açılmasının səbəbkarı Prezident İlham Əliyev, onun dəmir iradəsidir.

Xatırladaq ki, dövlət başçısı 44 günlük Vətən müharibəsindən qısa müddət sonra Zəngəzur dəhlizinin hökmən və hökmən açılacağını bəyan etmiş, Ermənistanın nə deməyindən asılı olmayaraq, Azərbaycanın bu məqsədə çatacağını inamla vurğulamışdır. Cari ilin 8 avqust tarixndə məlum məsələnin Vaşinqton görüşündə öz qəti həllini tapması Azərbaycan Prezidentinin nə qədər uzaqgörən və qətiyyətli olduğunu bir daha sübut etdi. İlham Əliyev Azərbaycanın milli maraqları baxımından həyati əhəmiyyət kəsb edən bu problemi ABŞ-ın iştirakı və zəmanəti altında qəti şəkildə həll etdi.

Təhlükəsiz dəhliz və DTX-nın tarixi fədakarlığı...

Zəngəzur dəhlizinin açılmasında Azərbaycanın tarixi xidmətlərindən biri də, dəhlizin ölkəmizdən keçən hissəsinin təhlükəsizliyinin bilavasitə Azərbaycandan, ölkəmizin xüsusi xidmət orqanlarının peşəkarlığından asılı olması faktıdır. Qeyd edək ki, 14 noyabr 2025-ci il tarixində Xankəndidə keçirilən “Beynəlxalq nəqliyyat xətlərinin təhlükəsizliyinin təmin olunmasında xüsusi xidmət orqanlarının rolu” mövzusunda Türk Dövlətlərinin Xüsusi Xidmət Orqanları Konfransının XXVII plenar iclasında Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin (DTX) rəisi Əli Nağıyev bununla bağlı maraqlı nüanslara toxunub. Xidmət rəisi bildiirb ki, bəzi destruktiv dairələr Zəngəzur dəhlizinin reallaşmasına mane olmağa çalışır. General Əli Nağıyev beynəlxalq nəqliyyat və kommunikasiya xətlərinin təhlükəsiz fəaliyyətinin təminatında, onların beynəlxalq terrorçuluq, transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq, qaçaqmalçılıq və sair mənfi təzahürlü hallardan qorunmasında xüsusi xidmət orqanlarının rolundan bəhs edib, bu rolun əhəmiyyətinə toxunub.

DTX rəisinin açıqlamasından da göründüyü kimi, Prezident İlham Əliyevin diqqət və qayğısı altında öz gücünü, peşəkarlığını sürətlə artıran Azərbaycanın xüsusi xidmət orqanları təhlükəsizliklə bağlı bütün nüansları diqqətdə saxlamaqda, təhlükəsizlyiyin təminatını yüksək səviyyədə həyata keçirməkdədir. Bu, DTX-nın Azərbaycan xalqı qarşısındakı çoxsaylı tarixi xidmətlkərindən biri kimi təqdirəlayiqdir və cəmiyyət tərəfindən də böyük məmnunluqla qarşılanır.

Bir sözlə, bütün bu mülahizələrin ümumiləşməsi göstərir ki, biz Zəngəzur dəhlizinin açılmasına verdiyi dəstəyə görə Trampa “sağ ol” deməli, amma Prezident İlham Əliyevin mübarizə əzmini, iradəsini, həmçinin, DTX-nın fədakar xidmətini də unutmamalı, bütün varlığımızla alqışlamalıyıq.

Seymur ƏLİYEV

"Süni intellekt insan emosiyalarını və həyat təcrübəsini əvəz edə bilməz. İnsan sevinc, ağrı, itki və sevgi hiss edərək daxili dünyasını formalaşdırır və əsl yaradıcılığı ortaya çıxarır..."

Süni intellekt sürətlə həyatın bütün sahələrinə daxil olur və yaradıcı fəaliyyət istisna deyil.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "Kazinform" agentliyi yazıb.

Qeyd edilir ki, süni intellekt kitab yazmaq, şəkil çəkmək, musiqi bəstələmək qabiliyyətinə malikdir, amma insanı tam əvəz edə biləcəkmi - bu hələ müzakirə mövzusudur.

Süni intellekt və yaradıcı proses

Süni intellekt həyatın bütün sahələrinə daxil olur və yaradıcı fəaliyyətdə də istifadə olunur. Müasir yaradıcılar eskizlər, ideyalar, rəng və musiqi ritmlərini süni intellektlə yaradırlar. Yazıçılar üçün süni intellekt yeni süjet ideyaları mənbəyidir, amma mütəxəssislər vurğulayır ki, hazır ideyaları sadəcə götürmək düzgün deyil - süni intellekt yalnız alət olmalıdır.

“Əgər məlumat axtarıramsa, süni intellektdən soruşuram - hansı müəllif müəyyən mövzuda əsər yazıb", - şair Onayqul Turjan nümunə gətirir. Rəssam Leyla Maxat əlavə edir ki, süni intellekt proporsiya və rəng harmoniyasına kömək edə bilər, amma tam sənət əsəri yaratmaq demək olar ki, mümkün deyil. Musiqiçi Sırım Nabikulov isə qeyd edir ki, süni intellekt səsləri və ritmi düzgün qura bilməyənlər üçün iş prosesini sadələşdirir.

İnsan yaradıcılığı və süni intellektin rolu

Gələcəkdə insanlar və süni intellekt yan-yana işləyəcək. Hibrit layihələr - süni intellektlə romanlar və ssenarilər yaradılması
mümkün olacaq. İnsan tərəfindən yazılmış əsərlər, insan əlləri ilə çəkilmiş rəsmlər daha çox qiymətləndiriləcək və "ekzotika" hesab ediləcək.

Artıq virtual müğənnilər və qrupu "The Velvet Sundown" kimi layihələr populyardır. Lakin dinləyicilər tezliklə başa düşüb ki, bunların arxasında real musiqiçilər yox, süni intellekt dayanır. Musiqiçi Sırım Nabikulov vurğulayır ki, belə sistemlərdə istifadəçilər özlərinin yaratdıqlarını düşünür, amma əsərin müəllifi süni intellekt olur.

Müəllif hüquqları və etik məsələlər

Hazırda süni intellekt və insan iştirakını ayıran uğurlu təcrübə yoxdur. Deputat Yekaterina Smışlyayeva bildirir ki, insan iştirakı olmadan yaradılan məhsullar müəllif hüquqları ilə qorunmur. Süni intellekt mövcud əsərlər üzərində öyrənərək musiqi yaradır, bu zaman müəlliflər həm tanınma, həm də maddi təzminat ala bilmir.

Ekspertlər qeyd edir ki, süni intellekt üslub və intonasiyaları mənimsəyir, amma bu orijinal yaradıcılıq deyil, maskalanmış plagiatdır. Əgər sistem həqiqətən orijinal məhsul yaradıbsa, yeni hüquqi yanaşmalar - "rəqəmsal hüquq" tətbiq olunmalıdır. Sentyabrın 24-də Məcəlis "Süni intellekt haqqında" qanunu qəbul edib, sənət və digər sahələrdə istifadəni tənzimləyir.

İnsan amilinin əvəzsizliyi

Ekspertlər hesab edir ki, süni intellekt insan emosiyalarını və həyat təcrübəsini əvəz edə bilməz. İnsan sevinc, ağrı, itki və sevgi hiss edərək daxili dünyasını formalaşdırır və əsl yaradıcılığı ortaya çıxarır. Musiqiçi Nabikulov bildirir ki, yaradıcılığı maşınlara həvalə etmək mədəni geriləməyə aparar.

Yaradıcı insanın düşüncə prosesi sərbəst, intuisiya və qeyri-müəyyənliklə formalaşır. Onayqul Turjan əlavə edir ki, süni intellekt yalnız öyrənilmiş məlumatı istifadə edir, insan düşüncəsi isə kosmik və unikaldır. Böyük şairlərin təcrübəsi də göstərir ki, insan yaradıcılığı proqnozlaşdırıla bilməz və daima yeni ideyalar doğurur.

"Etirazlar "Milliardçılar ABŞ-ı məhv edir", "Trampın avtoritar siyasətinə yox", "Demokratiya monarxiya deyil", "Faşizmə qarşı dur" şüarları altında keçib..."

Oktyabrın 18-də ABŞ-ın bütün ştatlarında, həmçinin Kanadada, Meksikada və bir sıra Avropa ölkələrində prezident Donald Trampın siyasətinə etiraz edən "No Kings" ("Krallara yox deyək") aksiyaları keçirilib. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "bbc.com" nəşri məlumat yazıb.

Təşkilatçıların məlumatına görə, ABŞ-da təxminən 7 milyon insan bu aksiyalarda iştirak edib. Ən böyük mitinqlər Vaşinqtonda, Nyu-Yorkdakı Times Square-də, Çikaqodakı Grant Park və Boston-Common parkında baş tutub. Aksiyanın "Milliardçılar ABŞ-ı məhv edir", "Trampın avtoritar siyasətinə və sərbəst korrupsiyaya yox", "Demokratiya monarxiya deyil", "Faşizmə qarşı dur" sloqanları altında yüz minlərlə insan yürüş edib.

İştirakçılar milli bayraqlar, plakatlar və hətta karnavallıq kostyumlar, nəhəng kuklalar və satirik karikaturalar vasitəsilə prezidentin xalqdan uzaq siyasətini tənqid edib. Nyu-Yorkda nümayişçilər xoreoqrafik performans hazırlayaraq, çətirlərdən "No Kings" sözlərini formalaşdırıb. Çikaqoda isə plakatlarda Tramp Fransız kraliçası Maria Antuanetta obrazında, arxa fonda Rusiya bayrağı ilə təsvir olunub.

Etirazın səbəbləri və sülhsevər ton

Aksiya ABŞ-da hökumət boşluğu və demokratlarla respublikaçılar arasındakı gərginlik fonunda baş verib. Etirazçılar "avtoritar güc zəbtini" pisləyir, xüsusən də Milli Qvardiyanın qeyri-qanuni miqrantlara qarşı şəhərlərdə həyata keçirdiyi əməliyyatlarını tənqid edib. Rəsmi məlumatlara görə, nümayişlər əsasən sülhsevər formada keçib, yalnız Myrtle Beach-də 59 yaşlı bir qadın silah çıxardığı üçün saxlanılıb.

Trampın cavabı və süni intellekt videoları

Prezident həmin gün Floridada qolf oynayıb və "Fox Business" telekanalına verdiyi müsahibədə "Mən kral deyiləm" deyib. Sonra isə öz sosial şəbəkəsi "Truth Social"-da süni intellektlə yaradılmış video paylaşıb, videoda Tramp təyyarədən etirazçılara tullantı yağdırıb. Bu paylaşım həm siyasi rəqiblər, həm də vətəndaş cəmiyyəti tərəfindən tənqid olunub və prezidentin hərəkətləri "qəbuledilməz və ləyaqətini alçaldan" kimi qiymətləndirilib.

Tarixi fon və davamlılıq

"No Kings" aksiyaları ilk dəfə iyunun 14-də - Trampın ad günündə keçirilib və həmin vaxt 5 milyon insan iştirak edib. Bu dəfə iştirakçıların sayı əvvəlki aksiyadan 2 milyon nəfər çox olub. Tədbir ABŞ-da demokratiya və azad media üçün etirazın simvoluna çevrilir, həmçinin Trampın "kral" obrazı ilə sosial mediada ironik şəkildə qarşılanması ilə yadda qalır.

"Putinin hücum strategiyası tükənib, amma Moskva hələ də dayanmaq fikrində deyil..."

Rusiyanın 2024-2025-ci illərdə başladığı "böyük yay hücumu" demək olar ki, nəticəsiz qalıb. Kreml cəbhədə irəliləmək üçün on minlərlə əsgərini itirib, amma qazandığı ərazi xəritədə belə hiss olunmur.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "The Economist" nəşri yazıb.

Nəşr qeyd edir ki, Qərbdə diqqət əsasən Ukrayna ordusunun canlı qüvvə çatışmazlığına yönəlib, halbuki əsl sual Rusiyanın bu qədər itki fonunda necə bu qədər az nəticə əldə etməsidir. Nəşrin fikrincə, əgər vəziyyət bu templə davam etsə, Vladimir Putin bu müharibəni döyüş meydanında heç vaxt uda bilməyəcək. Buna baxmayaraq, o, yenə hücuma cəhd göstərirsə, deməli Kremlin artıq təqdim edəcək yeni ideyası yoxdur.

Milyondan çox rus hərbçisi sıradan çıxıb

Qərb hökumətlərinin və müstəqil tədqiqatçıların təxminən 200 hesabatı müqayisə olunub. Nəticəyə görə, 2022-ci ilin fevralından 2025-ci ilin yanvarına qədər Rusiya ordusunun ümumi itkisi 640-877 min nəfər arasında dəyişir. Bunun 137-228 mini ölüb. 2025-ci ilin 13 oktyabrına qədər bu rəqəm daha da artaraq 984 min-1 milyon 438 min nəfərə çatıb. Ölənlərin sayı isə 190 mindən 480 minə qədər qiymətləndirilir.

Bu templə davam edərsə, Rusiya Luqansk, Donetsk, Xerson və Zaporojye vilayətlərinin tam işğalına ən tez 2030-cu ildə çata bilər. Bütün Ukraynanı işğal etmək üçün isə daha 103 il lazım gələcək.

Ukraynanın itkiləri daha azdır - hər bir ukraynalıya qarşı beş rus ölümü

Ukrayna tərəfinin itkiləri barədə açıq məlumat azdır, amma "UALosses" saytının topladığı nekroloqlar əsasında 77 403 ölüm və 77 842 itkin qeydə alınıb. Ötən il bu rəqəm xeyli azalıb - cəmi 8 668 nekroloq dərc edilib. Hətta bu rəqəmləri ikiqat artırsaq belə, 2025-ci ildə öldürülən hər bir ukraynalı əsgərə qarşı təxminən beş rus əsgəri ölür.

"The Economist" bildirir ki, belə davam edərsə, insan ehtiyatı problemi Rusiyanı Ukraynadan daha tez məhdudlaşdıracaq. Putinin yayda vəd etdiyi yüksək maaşlı müqavilələr də artıq böyük itkilər fonunda əvvəlki təsirini itirir.

Ukraynanın müdafiəsi çökə bilməz, Rusiya isə bu templə qələbə qazana bilməz

Dronların yaratdığı daimi təhlükə böyük qoşun kütlələrinin bir nöqtədə toplanmasına imkan vermir. Bu isə cəbhədə lokal uğurun strateji qələbəyə çevrilməsini mümkünsüz edir. Nəticə belədir: nə Ukraynanın müdafiəsi birdən-birə çökə bilər, nə də Rusiya bu resurs itkisi ilə qələbə qazana bilər. Müharibə masada deyil, tükənmə tempində həll olunacaq.

"Trampın "sülh planı" Ukraynanı ərazi güzəştlərinə məcbur edir..."

Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski dəfələrlə bəyan edib ki, Vladimir Putini təkcə danışıqlarla dayandırmaq mümkün deyil, yeganə yol təzyiqdir.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə o, özünün "Telegram" kanalında yazıb.

"Ukraynanı yalnız güc xilas edə bilər..."

Onun sözlərinə görə, Kiyev müharibəni başlatmayıb, əksinə, atəşkəsə razılaşıb, sülh variantları axtarıb, amma Moskva prosesi daim pozub: danışıqları uzadıb, şəhərləri vurub, cəbhədə hücumları gücləndirib. Ötən həftə ərzində təkcə 3 mindən çox dron, 1300-ə yaxın idarəolunan bomba və 50 raket Ukrayna ərazisinə atılıb. Buna baxmayaraq, rəsmi Kiyev hava hücumundan müdafiəni gücləndirir, PURL proqramı və Qərblə silah əməkdaşlığı genişlənir.

Zelenski açıq deyir: "Putini danışıqla dayandırmaq olmaz,  yalnız güc işə yarayır. Dünya da bunu görür. Biz terrorçulara mükafat verməyəcəyik. ABŞ, Avropa və G7-lərdən qətiyyət lazımdır". Amma bu çağırışlar fonunda Vaşinqtonda tam fərqli siyasi oyun gedir.

Trampın "sülh planı": "Tomaqawk"lar yox, güzəştlər

"The Times" və "Forbes"-in yazdıqlarına görə, Zelenskinin son ABŞ səfəri nəticəsiz bitib. O, "Tomahawk" qanadlı raketlərini almağa ümid edib, amma Donald Tramp rədd cavabı verib. Əvəzində isə Putinə yaxınlaşıb. Qəzetlər yazır ki, ABŞ lideri Qəzza vasitəçiliyində qazandığı uğurun eyforiyası ilə Ukrayna müharibəsinə də eyni yanaşmanı tətbiq etmək istəyir: "müharibəni dayandırmaq üçün Ukraynanı ərazi güzəştinə məcbur etmək".

Tramp açıq şəkildə bəyan edib ki, Budapeştdə Putinlə görüşə hazırlaşır və "sülh razılaşması" üçün Rusiyanın Ukraynanın təxminən 20 faizinə nəzarətini tanımaq mümkündür. Bu, Kiyev üçün açıq məğlubiyyət deməkdir. Britaniya diplomatlarının sözləri ilə desək, "ruslar bu dəfə Zelenskini qabaqladılar".

Zelenski yenə də taktiki dəyişiklik etməyə çalışıb - "Tomahawk" istəmədiyini deməklə başqa silahlar qoparmaq niyyətində olub. Lakin Kreml dərhal Avropada dron diversiyaları, ehtiyatların səfərbərliyə cəlbi, səfərbərlik kimi eskalasiya mesajları verib.  Eyni zamanda Putin Trampı tərif yağmuruna tutaraq onu psixoloji olaraq "mükafatlandırıb".

Razılaşma, yoxsa tələ?

Görünən odur ki, Moskva ABŞ-la "sülh danışıqları" görüntüsündə vaxt qazanmağa çalışır. Rusiya mənbələri də etiraf edir ki, bu, real barış deyil, siyasi qambitdir. Məqsəd Kiyevi danışıqlardan imtina etməyə məcbur edib, Trampın səbrini Ukraynanın əleyhinə çevirməkdir. Putin hətta telofon danışığında Trampa Donbasın tam verilməsini şərt kimi irəli sürüb, əvəzində Zaporojye və Xersondan qismən imtina imkanını "jest" kimi göstərib.

Lakin "Donbas Qəzza deyil", - Qərb analitikləri xəbərdarlıq edir. Zelenski bu qədər böyük ərazi itkisinin altına imza ata bilməz. Və əgər Ukrayna "Tomahawk"sız qalarsa, "The Times"-ın dediyi kimi, "müharibə və ölümlər daha bir sərt qışa uzanacaq". Nəticə dəyişmir: diplomatiya tükənib. Qərb ya Ukraynaya real güc verəcək, ya da Moskva sülh masasını öz şərtləri ilə quracaq.

“Milli maraqlarımız və kimliyimizlə bağlı məsələlərdə biz təqvimə deyil, tarixə və gələcəyə işləməliyik”.

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında Xalq artisti Nurəddin Mehdixanlı bildirib. Xalq artisti bildirib ki, xalqımızın başına gətirilən müsibətlər, yaşadığımız faciələr və əldə etdiyimiz zəfərlər ilboyu diqqət mərkəzində olmalı, ilin bir neçə günündə deyil, daim xatirlanmalıdır:

“Tarimizdəki faciə və müsibətlər, eləcə də uğur və qələbələr, bu tarixi olayların gənc nəslə tanıdılması istiqamətində dövlətimiz bütün lazımi addımlatı atır. Əlaqədar dövlət qurumları bu tarixi olaylarla bağlı tədbirlər keçirir, onların əbədiəşdirilməsi istiqamətində gərəkli addımlar atır. Bu öz yerində. Lakin təhsil müəssisələrimizdə, mədəniyyət mərkəzlərində, müxtəlif elm ocaqlarında bu kimi tədbirlər mütəmadi şəkildə keçirilməlidir. Alimlərin, sənət adamlarının, yazıçı və şairlərin məktəb və digər müəssisələrdə gənclərlə görüşlərinə şərait yaradılmalı, bu şəxslər gənclərə böyük şəxsiyyətlərimiz, tariximiz, xalqımızın keçdiyimiz yol haqqında ətraflı məlumat verməlidir. Yəni bu işlərlə hər gün məşğul olmaq lazımdır. Biz tariximizə həqiqətən də sahib olmaq, gələcəyimizi həqiqətən də istədiyimiz kimi qurmaq istəyiriksə, fəaliyyətimizi bu şəkildə qurmağımız vacibdir”.

Seymur ƏLİYEV

"Ukraynanın döyüş təcrübəsi Avropanın hava məkanını qorumaqda mühüm rol oynayır..."

Ukraynanın dronlarla aparılan əməliyyat və hücum-təhlükəsizlik təcrübəsi artıq NATO üçün əvəzedilməz dərslər verir.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "Atlantic Council" analitik mərkəz bəyan edib.

Ukrayna NATO-nun ən yaxşı müəllimi oldu

Analitiklər qeyd edir ki, ukraynalı təlimatçıların təcrübəsi üzrə Polşa, Danimarka və digər müttəfiqlər birgə təlimlərə başlayıb, Qərb ölkələri Kiyevdən dronlara qarşı taktika və əməliyyat sirləri götürür. Bu təcrübə Avropada yeni kollektiv müdafiə üsullarının formalaşmasına birbaşa təsir edir.

Avropada dron təhdidləri reallığa çevrilib

Son aylarda naməlum dronların hava məkanına müdaxilələri - hava limanlarında məcburi dayanma hallarından tutmuş hərbi təlim zonalarına çoxsaylı uçuşlara qədər Avropada təhlükəsizlik məsələlərini gündəmə gətirib. NATO da bu hallar barədə açıqlamalar verib və müttəfiqlər arasında hava məkanının qorunmasına dair müzakirələr intensivləşib. 

İsveçin "Kreuger 100" ələkeçirici raketi

Avropanın dronlara cavabı yalnız ənənəvi HHM sistemləri deyil. İsveçin "Nordic Air Defence" startapı tərəfindən hazırlanmış "Kreuger 100" kimi kinetik interceptorlar partlayıcı başlıqsız, yüksək sürətli ələkeçirici dronlar dronu açıq şəkildə vurmaqla endirir. Bu tip həllərin üstünlüyü təhlükəsiz istifadə və nisbətən aşağı qiymətdir. 

"Kreuger"in bir ədədinin təxmin edilən qiyməti təxminən 5 min dollar səviyyəsində göstərilir  bu, ənənəvi aviasiya resursları, o cümlədən F-35/F-15 sinifli qırıcılara nisbətən yüzlərlə və ya minlərlə dəfə daha ucuz alternativ yaradır. "Nordic Air Defence" və medianın yazdıqlarına görə, bu texnologiyalar hava limanları və şəhər infrastrukturu üçün daha təhlükəsiz müdafiə seçimi təqdim edir. 

"Dron divarı" ideyası və məhdudiyyətlər

Bəzi ölkələr uzun şaquli radar və HHM zolaqlarından ibarət, yəni "dron divarı"ndan danışır. Bununla belə ekspertlər xəbərdarlıq edir ki, belə infrastruktur olduqca bahalıdır və yalnız müəyyən ssenarilərdə - yerdən uçuşların qarşısını almaq üçün effektiv olur, məsələ həm də siyasi ixtilaf və texniki inteqrasiya tələb edir. Eyni zamanda ölkələr milli səviyyədə ucuz, çevik həllərə - ələkeçirici raketlər, RF-gücləndiricilər/radioelektron müdaxilə vasitələri, portativ güləş toplusuna üstünlük verirl.

Dronlar tankları zəiflədib, amma NATO tanklardan vaz keçmir

Ukrayna səhnəsində ucuz FPV-dronların zərbələri tank və zirehli texnikanı tez-tez sıradan çıxarır. Buna baxmayaraq NATO müttəfiqləri böyük həcmdə ağır zirehli texnika almağa və modernləşdirməyə davam edir. İsveç, Çexiya, Niderland, Xorvatiya, Polşa və digər ölkələrin son sifarişləri, eləcə də Almaniyanın "Leopard 2A8" proqramları göstərir ki, Alyans tanklara hələ də strateji rol verir.

Lakin bu tanklar dronlara qarşı aktiv qoruma sistemləri, RER (radioelektron rəddetmə) və yeni sensor paketləri ilə təchiz olunur. Ekspertlərin qənaəti belədir: tanklar fərqli müharibə şəraitində hələ də zəruridir - onlar ərazi tutmaq, şok effekti göstərmək və taktiki manevr təmin etmək qabiliyyətini saxlayır, lakin onların istifadəsi dron-təhlükəsinə görə fundamental şəkildə dəyişməlidir. 

Adaptasiya yolu: inteqrasiya olunmuş yanaşma

Nəticə iki məqamda toplanır: birincisi, Ukraynanın dron təcrübəsi NATO üçün canlı laboratoriyadır - taktika, taktiki təlimlər və texnologiya transferi Avropanın müdafiə qabiliyyətini sürətləndirməlidir; ikincisi, ənənəvi silah sistemləri tamamilə ləğv olunmur, əksinə, onlar dron təhlükəsinə qarşı yeni qoruyucu qatlarla yenidən dizayn edilir. Avropa üçün prioritet  ucuz, sürətli və miqyaslana bilən həllərin (ələkeçirici raketlər, RF-gücləndiricilər, kəşfiyyat-şəbəkəsi) və ağır sistemlərin (tanklar, aviasiya, HHM) məntiqi inteqrasiyası olacaq. 

Praktikada nə dəyişir?

- Hərbi təlimlərdə ukraynalı instrukturların iştirakı və birbaşa təcrübə ötürülməsi genişlənir. 

- Hava məkanı monitorinqi, regional HHM koordinasiyası və sürətli cavab qrupları prioritetə çevrilir. 

- Sərhəd və kritik infrastruktur üçün həm ucuz kinetik perexvatçılar, həm də RER və radar qatları planlaşdırılır. 

Ukrayna dron müharibəsinin cəbhəsindən çıxan dərslərlə NATO və Avropaya "hansı tip müharibəyə hazırlaşmalı" sualına konkret cavab verir: müdafiə yalnız böyük sistemlərə güvənməməlidir və ucuz, çevik texnologiyalarla dəstəklənməlidir. Eyni zamanda liderlər anlayır ki, gələcək toqquşmalar müxtəlif sxemlərdə baş verə bilər və buna görə də həm dronlara qarşı yenilikçi həllər, həm də ənənəvi qüvvələrin modernizasiyası paralel aparılmalıdır.

Bu gün Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycanın ikinci böyük şəhəri olan Gəncəyə ballistik raketlərlə hücum etməsindən 5 il ötür. Düz 5 il bundan öncə - 4 oktyabr 2020-ci il tarixində Gəncəni qadağan edilmiş raketlərlə ağır bombardımana məruz qoyan Ermənistan, bununla insanlıq üçün necə böyük təhlükə mənbəyi olduğunu sübut etdi.

Hər şeydən öncə bu bombardıman sübut etdi ki, Ermənistan Azərbaycana açıq hərb meydanında qalib gələ bilməyəcəyinə əmindir və buna görə də mülki insanları atəşə tutmaqla müharibənin gedişatını dəyişməyə, ən azından Azərbaycan Silahlı Qvvələrinin hücumunu dayandırmağa çalışır.

İkincisi, Gəncənin raket atəşinə tutulması göstərdi ki, Ermənistan mövcud status-kvonun dəyişməsini əngəlləmək üçün hər cür əmələ, eləcə də ən ağır hərbi cinayətlərə əl atmağa hazırdır.

Üçüncüsü, baş verənlər göstərdi ki, erməni faşizmi öz xislətini dəyişməyib və Birinci Qarabağ müharibəsində törətdiyi vəhşilikləri eyniylə 44 günlük müharibədə də davam etdirməkdədir.

Və nəhayət, Gəncənin raket zərbələrinə məruz qalması təsdiqlədi ki, erməni faşizmi yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütün bəşəriyyət üçün təhlükəlidir və buna görə də ona qarşı mübarizədə bütün insanlıq həmrəylik sərgiləməlidir.

Məlumdur ki, 8 avqust 2025-ci il Vaşinqton görüşündən sonra Cənubi Qafqazda yeni bir reallıq formalaşıb. Bu, sülh mətninin paraflanmasının özü ilə gətirdiyi reallıqdır. Lakin bu da bir həqiqətdir ki, biz sülhə “hə” demişik, tarixə arxa çevirəcəyik deməmişik.

Azərbaycanın uznmüddətli səyləri nəticəsində Cənubi Qafqazda sülh təmin olunsa da, tarix tarixliyində qalır və biz bu tarixi daim göz önündə tutmağa, onu yada salmağa, ondan öyrənməyə borcluyur. Ən azından gələcəyə necə addımlamalı olduğumuzu bilmək üçün...

Seymur ƏLİYEV

“Aktyorlar bizdə həmişə çox az qonorar alıb. “Nəsimi” filminə görə mən 1500 azn, “Babək” filminə 8 aya 5 min manat qonorar almışam. Aya böləndə 500 manat ancaq düşür. Bununla dolanasan, evin saxlayasan, yoxsa pul yığasan? Əlbəttə ki, bu mümkün deyil. İndi kino da çəkilmir, bahalıq baş alıb gedir. Ulu Öndər Heydər Əliyev incəsənət adamları üçün o vaxt təqaüd fikirləşdi. Bu o vaxt təkcə bizdə idi, sonra Rusiyada da, Sankt-Peterburqda da xalq artistlərinin maaşına 30 min rubl əlavə etdilər. Bu dolanmaq üçün çox yaxşı idi”

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında xalq artisti Rasim Balayev deyib. O daha sonra bildirib ki, yazıçı Anar iki ssenari yazsa da, hələ də ona bu filmləri ərsəyə gətirmək üçün şərait yaratmırlar:

“Anar iki ssenari yazıb. Birindən xəbərim var, birindən yox. Mənə özü dedi. Onun stili bir az fərqlidir. Anarın ssenari müəllifliyini etdiyi bir neçə filmdə baş rolları oynamışam. Bunlara misal olaraq “Dədə Qorqud”, “Sübhün səfiri”, “Cəlil Məmmədquluzadə”, “Cavid ömrü” və s. ekran işlərini göstərə bilərəm. Məsələn, “Sübhün səfiri” filminə baxanda sən sabah gedib asanlıqla dərsdə Mirzə Fətəli Axundovun həyatından danışa bilərsən. Anar Cəfər Cabbarlı haqda da ssenari yazıb, amma ortalığa çıxarmırlar. Daha doğrusu onun qonorarını da veriblər, ssenarini qəbul ediblər, amma istehsalata buraxmayıblar. Qabaq belə idi ki, sənin ssenarini qəbul edəndə də pul verirdilər, sonra çəkilib istehsalata gedəndə də əlavə pul verirdilər. Ümid edirəm ki, tezliklə Anarın filmləri çəkilər” deyə sənətkar bildirib.

“İdmanı normadan çox etmək də ziyandır. Mənə də idman olmaz. İdman yaxşı şeydir, amma heç kim bilmir sabah başına nə gələcək? Mən yaşlı adamam, çox az hərəkətlər edirəm. Daha çox yüngül gimnastika edirəm. Bədəni gücə salmaq olmaz. Bəzən elə evdə oturub istirahət etmək lazımdır. Öz yaşıdlarıma da tövsiyyə edirəm ki, idmanı yaşlarına uyğun etsinlər”

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında xalq artisti Cavan Zeynallı deyib. O daha sonra yaşı ilə bağlı suala əsəbləşib:

“Yaşımı heç kimə demirəm. Sonra başlayırlar danışmağa. Mən yalandan deyirəm ki, 60 yaşım var. İnanırlar da. O gün efirdə mənə dedilər ki, 80 yaşınız var. Canlı efirdə əsəbləşdim. Yaşımı niyə yazırsız, deyirsiz? 80 yaşım var, amma bunu vikipediyada yazmaq doğru deyil. Mənim yaşımı neynirsiz? Mən necə varamsa elə də qalmışam. Gözə gəlməkdən də qorxuram. Mənim adım da Cavandır, özüm də cavanam. Nə olsun yazırlar ki, 80 yaşı var? Ürəyim çox təmizdir. Mən royalın qarşısında oturub 15 dəqiqə ifa edirəm və hiss edirəm ki, daha da cavanlaşıram. Mənə musiqi çox yaxşı təsir edir. Musiqi mənim dərmanımdır və buna görə də məni cavan saxlayır” deyə müğənni bildirib.

Cavan Zeynallı bildirib ki, klassik musiqi efirlərdə az səslənir:

“Musiqimiz uçuruma gedir. Efirlərdə də səviyyəli musiqiyə az rast gəlinir. Haranı açırsan toyxana mahnılarıdır. Amma mən öz işimdəyəm. 2 gün öncə efirdə idim. 3 mahnı ifa etdim. Başqa bir qız da verilişdə idi. O da pis oxumadı” deyə müğənni bildirib.

Müğənni “toya getmisiniz?” sualına belə cavab verib:

“O vaxtlar mən konservatoriyada oxuyurdum. Konservatoriyada kim oxuyurdusa toylara getməyə cürət etmirdi. Çünki Qara Qarayev, Telman Hacıyev, Rüstəm İbrahimbəyov orada çalışırdılar. Necə ola bilərdiki toylara gedərdim və səhəri gün onların gözünə görünərdim?! Biz onları görəndə özümüzü yığışdırırdıq. Sonra Rəşid Behbudov məni teatrına dəvət etdi. Dedi ki, istəyirəm mənimlə işləyəsən. 4 il onunla işlədim. Qastrol səfərlərinə gedirdim, xarici ölkələrdə olurdum. Sonra 3 il Moskvada işlədim. Moskvada elit toylarda çıxış etmişəm. Sonra “Qaya” ansamblında 20 il çalışdım. Ona görə həyat çox maraqlı idi. İndi nə “Qaya” var, nə Rəşid, nə də Müslüm” deyə müğənni bildirib.

"ABŞ-ın dəstəyi ilə Avropa ordularını gücləndirir, Rusiya ilə mümkün toqquşmaya qarşı müdafiə planlarını genişləndirir..."

NATO son illər intensiv təlimlər keçirir, xüsusilə də çoxmillətli kontingentlərin qarşılıqlı döyüş hazırlığına diqqət yetirir. Alyans hesab edir ki, Rusiya hibrid müharibə aparır və real toqquşmaya da hazırlaşır.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "bbc.com" nəşri yazıb.

BBC-nin Rus xidməti Avropada hərbi hazırlığın artması fonunda yaranan sualları toplayıb və onlara cavab axtarıb.

1. Niyə Qərbdə düşünürlər ki, Rusiya NATO-ya hücum edə bilər?

Cavab: Ukraynada müharibə, Rusiyanın NATO-ya düşmən münasibəti və silahlanmanın sürətli artması bu ehtimalı gücləndirir. Aydın işarələr yoxdur, amma ekspertlər hesab edir ki, Moskva bir neçə ilə genişmiqyaslı müharibəyə hazır ola bilər.

2014-cü ildə Krımın ilhaqı və Donbasdakı hibrid müharibə münasibətləri gərginləşdirib. 2022-ci ildə Belarusdakı təlimlər Ukraynaya hücumun başlanğıcına çevrilib. Bundan sonra Finlandiya və İsveç NATO-ya qoşulub, Rusiya isə Alyansın genişlənməsini hər zaman təhlükə kimi qəbul edib.

2. Niyə Baltik ölkələri ehtimal olunan döyüş meydanı hesab olunur?

Cavab: Çünki Rusiya ilə ən uzun quru sərhəd burada yerləşir. Baltikyanı ölkələr NATO-nun müdafiə sistemində coğrafi cəhətdən zəif həlqədir: onların Avropanın qalan hissəsi ilə bağlantısı yalnız dar "Suvalk dəhlizi" vasitəsilə mümkündür. Əgər bu dəhliz kəsilərsə, Litva, Latviya və Estoniya yalnız dəniz və hava yolu ilə təmin edilə bilər.

3. Avropada artıq hibrid müharibə gedirmi?

Cavab: NATO-ya görə - bəli. Hibrid müharibəyə kiberhücumlar, diversiyalar, hava məkanının pozulması daxildir. 2023-2025-ci illərdə Baltik dənizində kabellərin zədələnməsi, Polşaya dronların düşməsi, Estoniya üzərində rus qırıcılarının uçuşu buna nümunədir. NATO "Baltik keşikçisi" və "Şərq keşikçisi" əməliyyatlarını başladaraq cavab tədbirləri görür.

4. Əgər real müharibə olsa, NATO necə döyüşəcək?

Cavab: Alyans Rusiya kimi "dron müharibəsinə" girməyi planlaşdırmır. Onların üstünlüyü yüksək dəqiqlikli raketlər, artilleriya, güclü aviasiya və donanmadır. Dronlar əsasən kəşfiyyat və müşahidə üçün istifadə olunacaq. NATO-nun strategiyası - hücumun ilk mərhələsində vaxt udmaq və tez bir zamanda əsas qüvvələri cəbhəyə çıxarmaqdır.

5. NATO-nun real ordusu varmı?

Cavab: Bir vahid ordu yoxdur, amma ümumi say 3,5 milyon hərbçiyə yaxındır. Avropa ölkələrinin resursu Rusiyanınkı ilə təxminən eynidir, amma onların ümumi əhali və potensial ehtiyat qüvvələri daha çoxdur. Finlandiya və Polşa kimi ölkələr sürətli səfərbərlik sistemi qurur, Baltikyanı ölkələr də hərbi hazırlığı gücləndirir.

6. Tibbi hazırlıq necədir?

Cavab: Müharibənin təcrübəsi göstərir ki, dron hücumları və partlayıcı sursatlar çoxlu ağır yaralı yaradır. Almaniya və digər ölkələr xəstəxanaları kütləvi yaralı qəbulu üçün uyğunlaşdırır, mobil hospital və təxliyə sistemlərini genişləndirir.

7. Nüvə silahı məsələsi

Avropada nüvə arsenalı yalnız Rusiyada deyil, həm də Britaniya və Fransada mövcuddur. ABŞ-ın taktiki nüvə başlıqları bir neçə NATO ölkəsində yerləşdirilib. Ən böyük risk - taktiki nüvə silahının istifadəsinin daha asan görünməsidir. Amma qarşılıqlı çəkindirmə hələ də işləyir.

8. ABŞ-a arxayın olmaq olarmı?

Cavab: Tramp administrasiyası Avropanı öz müdafiəsinə daha çox məsuliyyət daşımağa çağırır. Rəsmi olaraq ABŞ NATO öhdəliklərini saxlayır, amma Avropada skeptisizm artır. Avropa dövlətləri həm NATO, həm də Avropa İttifaqı çərçivəsində müstəqil müdafiə siyasəti qurmağa çalışır.

9. Avropa iqtisadiyyatı müharibəyə hazırdırmı?

Cavab: Hələ yox. Avropa iqtisadiyyatı uzun illər "sülh rejimində" olub və silah sənayesi zəif investisiyalarla işləyib. İndi hərbi xərclər artır: 2025-ci ildə 381 milyard avroya çatacaq, amma NATO-nun 2035 hədəfi olan ÜDM-in 5 faizindən hələ uzaqdır.

10. Avropa müdafiə sənayesi hazırdırmı?

Cavab: Tam deyil. Lakin vəziyyət dəyişir: yeni zavodlar açılır, istehsal artırılır, ABŞ və Asiyadan asılılıq azaldılır. Almaniyanın "Rheinmetall" şirkəti Baltik ölkələrində və özündə iri istehsal müəssisələri tikir, Polşa və Skandinaviya ölkələri də arsenalı genişləndirir.

Beləliklə, Avropa hələ müharibəyə tam hazır deyil, amma sürətlə hərbi, iqtisadi və siyasi baxımdan yenidən silahlanmaya gedir. Hibrid toqquşmalar artıq reallıqdır, böyük müharibə isə ehtimal olaraq yaxın illərin ən böyük sınağına çevrilə bilər.

“Ukraynada müharibənin səngiyəcəyinə, tərəflər arasında sülh əldə ediləcəyinə ümid yoxdur”.

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında politoloq Zərdüşt Əlizadə bildirib. Ekspert qeyd edib ki, buna səbəb tərəflərin mövqeyində hər hansı yaxınlaşmanın mövcud olmamasıdır:

“Aydındır ki, indiki halda söhbət sülh müqaviləsinin imzalanmasından yox, atəşkəsin əldə edilməsindən gedə bilər. Lakin mövcud vəziyyət elədir ki, indiki halda atəşkəsin əldə olunması belə mümkünsüz görünür. Çünki Ukrayna və Rusiyanın mövqeləri bir-birinə daban-dabana ziddir. Hər kəs öz mövqeyindən təkid edir və bu da tərəflər arasında atəşkəslə bağlı anlaşmanın əldə edilməsinə imkan vermir.

Bu səbəbdən də Ukraynada müharibənin qeyri-müəyyən vaxta qədər davam edəcəyi ehtimalı böyükdür”.

Seymur ƏLİYEV

“Ermənistan Qərbi Azərbaycandan olan soydaşlarımızın qayıdışını təmin etməlidir”.

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında millət vəkili Elman Məmmədov bildirib. Millət vəkili qeyd edib ki, Ermənistan Azərbaycanla sülh şəraitində yaşamaq və əməkdaşlıq etmək istəyirsə, o zaman bu prosesə xüsusi diqqət yetirməli, tarixi ədalətin bərpasında iştirak etməlidir:

“Qərbi Azərbaycandan olan soydaşlarımızın geri qayıdışı tarix ədalətin bərpası, eləcə də beynəlxalq hüququn tələblərinin öz yerini alması baxımından vacibdir. Əgər Ermənistan Azərbaycanla həqiqətən də sülhü bərqərar etmək, əməkdaşlıq münasibətləri qurmaq istəyirsə, o zaman bu prosesə daha çox diqqət yetirməlidir.

Bizim heç kimin ərazisinə iddiamız yoxdur. Lakin Qərbi Azərbaycandan olan soydaşlarımızın öz dədə-baba yurdlarından zorakılıqla çıxarıldığı, onlara qarşı böyük vəhşiliklərin tətbiq edildiyi heç kimə sirr deyil. Bizim istəyimiz beynəlxalq hüquqa uyğun olaraq bu insanların pozulan hüquqlarının bərpa edilməsi, onların öz yurdlarına qayıdışının təmin edilməsidir. Bu, soydaşlarımızın təbii-tarixi haqqıdır və bu haqq öz yerini tutmalıdır”.

Seymur ƏLİYEV

Artıq dünyanın ən böyük donanması Çinə məxsusdur.

Moderator.az xəbər verir ki, bu iddia ilə ABŞ hərbi nəşri çıxış edib. Nəşr bildirib ki, Çin yalnız təyyarədaşıyıcılarının sayına görə ABŞ-dan geridədir. Qalan digər parametrlər üzrə isə liderliyi ələ keçirib.

Bundan başqa, hərbi eksertlər hesab edir ki, ABŞ-ın təyyarədaşıyıcılarla bağlı üstünlüyü real hərbi əməliyyatlar zamanı özünü o qədər də böyük fərqlə büruzə verməyə bilər. Buna səbəb

Çinin malik olduğu müasir və dağıdıcı raketlərin təyyarədaşıyıcılar üçün belə ciddi təhlükə mənbəyi olmalıdır. Çinin raket potensialı istənilən təyyarədaşıyıcısını kifayət qədər uzaq məsafədə saxlamağa imkan verir ki, bu da təyyarədaşıyıcılardan lazımi effektlə istifadəni çətinləşdirir.

Seymur ƏLİYEV