Etna vulkanı püskürür: Turistlər xəbərdarlıqlara məhəl qoymadan bölgəyə axışırlar - VİDEO














Alimlərin yeni araşdırması Yer kürəsində həyatın mənşəyi ilə bağlı mövcud təsəvvürləri yenidən gündəmə gətirib. Tədqiqatçılar bakteriyalar və arxeyaların tam funksional, sərbəst yaşayan hüceyrələrə çevrilmək üçün bir-birindən fərqli təkamül yolları keçdiyini müəyyən ediblər.
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "Popular Mechanics" yazıb.
Araşdırmaya görə, bütün canlılar eyni genetik kodu paylaşsa da, bakteriya və arxeyalar həyati əhəmiyyətli kimyəvi reaksiyaları həyata keçirmək üçün fərqli mexanizmlər inkişaf etdiriblər. Bu isə həyatın sərbəst yaşayan hüceyrə formasına keçidinin iki müstəqil istiqamətdə baş vermiş ola biləcəyini göstərir.
Tədqiqatın baş müəllifi, bioloq Uilyam Martin hesab edir ki, əldə olunan məlumatlar “genetik kodun tək mənşəyi, lakin həyatın iki mənşəyi” ehtimalını ortaya qoyur.
İlk həyatın “mühərriki” metallar ola bilər
Alimlər amin turşuları, vitaminlər və RNT əsaslarının sintezi ilə bağlı 420 əsas kimyəvi reaksiyanı təhlil ediblər. Nəticələr göstərib ki, Son Universal Ortaq Əcdadın (LUCA) bu reaksiyaların yalnız bir hissəsində fermentlərdən istifadə etdiyi ehtimal olunur.
Digər reaksiyalarda isə okeanların hidrotermal dəlikləri ətrafında bol olan təbii metallar mühüm rol oynaya bilərdi.
Tədqiqatın həmmüəllifi, qeyri-üzvi kimyaçı Harun Tuysuzun sözlərinə görə, hidrotermal dəliklərdən çıxan təbii metallar bəzi metabolik proseslərdə çoxsaylı fermentləri əvəz edə bilər.
Alimlər həmçinin fosfit və palladium arasındakı reaksiyaların ilkin mərhələdə ATP və bəzi bioloji fermentlərin funksiyasını əvəz edərək ilk metabolik zəncirlərin fəaliyyətə başlamasına kömək etmiş ola biləcəyini ehtimal edirlər.
Həyatın inkişafında üç əsas mərhələ
Tədqiqat müəllifləri erkən həyatın inkişafını üç mərhələyə ayırırlar:
Metal mərhələsi – maddələr mübadiləsi əsasən təbii qeyri-üzvi katalizatorlardan asılı idi.
Hibrid mərhələ – ilk fermentlər yaranaraq metalların fəaliyyəti ilə birlikdə işləməyə başladı.
Divergent mərhələ – bakteriya və arxeyaların əcdadları ayrılaraq müstəqil təkamül yollarına keçdilər.
Tədqiqatçıların fikrincə, ən diqqətçəkən məqam bakteriya və arxeyaların eyni kimyəvi reaksiyaları həyata keçirmək üçün tamamilə fərqli fermentlərdən istifadə etməsidir.
Bu nəticələr təbiətin eyni biokimyəvi problemləri həll etməyin yollarını iki dəfə və müstəqil şəkildə “kəşf etmiş” ola biləcəyini göstərir.
![]()
Hər il akkumulyator qurğularına dair minlərlə ekspert rəyi dərc olunur. Bu sürətli artıma baxmayaraq, bu nəşrlərdə olan məlumatlar tez-tez müxtəlif formatlarda və müxtəlif detal və əlçatanlıq səviyyələrində bildirilir. Nəticədə ortaya çıxan məlumat yamaq işi alimlərin, mühəndislərin, sənaye tərəfdaşlarının və siyasətçilərin dərc edilmiş tədqiqatlardan tam istifadə etmələrini və innovasiya imkanlarını müəyyən etmələrini çətinləşdirir.
İndi, Merilend Universitetinin kimya və biomolekulyar mühəndislik üzrə dosenti və Merilend Enerji İnnovasiya İnstitutunun direktor müavini Paul Albertusun rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu elan etdi. nəşr in Joule batareya elmindəki bu davamlı problemin öhdəsindən gələn qabaqcıl bir araşdırma.
Komandanın batareya verilənlər bazası və məlumat dəstlərinə, əhatə edən materiallara, komponentlərə, istehsala, cihazın sınaqdan keçirilməsinə və performansına yanaşması batareya hesabatında kritik boşluqları aradan qaldırır və təkmilləşdirilmiş təhlil, vizuallaşdırma, eksperiment dizaynı və süni intellektə (AI) əsaslanan tədqiqat üçün zəmin yaradır.
Nəşr batareya tədqiqat cəmiyyətinə üç əsas üstünlük verir:
Tədqiqat təqdim edir ontoloji məlumat bazası 245 batareya qeydi, 167 strukturlaşdırılmış dəyişən və 40.000-dən çox məlumat nöqtəsi olan tədqiqat səviyyəli bərk-dövlət batareyaları. Çərçivə Tapılan, Əlçatan, Birgə işləyə bilən və Yenidən istifadə edilə bilən (FAIR) məlumat təcrübələrini, qabaqcıl analitika, vizuallaşdırma, eksperiment dizaynı və AI tətbiqlərini dəstəkləyərkən batareya cihazlarını tam təsvir etmək üçün lazım olan materialları, komponentləri, istehsal üsullarını və sınaq şərtlərini əhatə edir.
M. Florencia Petracci et al, Vizuallaşdırma, axtarış, təhlil və süni intellekt məlumatlarının çıxarılmasını inkişaf etdirmək üçün açıq girişli bərk vəziyyətdə olan batareya hüceyrəsi verilənlər bazası, Joule (2026). DOI: 10.1016/j.joule.2026.102595
Jurnal məlumatı: Joule
Bu hekayənin arxasında kim dayanır?
İngilis dilində magistr, 2021-ci ildən ali təhsil və səhiyyə sahəsində təcrübəyə malik surət redaktoru. Etibarlı elm xəbərlərinə həsr olunub. Tam profil →
Riyazi biologiya üzrə bakalavr, yaradıcı yazı üzrə magistr. Elm və dil üzrə unikal perspektivlərlə yaxşı səyahət etdi. Tam profil →
Sitat: Standartlaşdırılmış batareya verilənlər bazası süni intellektlə idarə olunan bərk cisim batareya dizaynını təkmilləşdirə bilər (2026, 29 iyul) 30 iyul 2026-cı ildə https://techxplore.com/news/2026-07-standardized-battery-database-ai-solid.html saytından əldə edilib.
Bu sənəd müəllif hüquqlarına tabedir. Şəxsi araşdırma və ya tədqiqat məqsədi ilə hər hansı ədalətli sövdələşmədən başqa, heç bir hissəsi yazılı icazə olmadan çoxaldıla bilməz. Məzmun yalnız məlumat məqsədləri üçün verilir.



©


©


©


©


©


















Yaxın Şərq regionundan Hörmüz boğazı vasitəsilə hər gün təxminən 7 milyon barel neft və yanacaq daşınır.
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə ABŞ-nin energetika naziri Kris Rayt bildirib.
Nazirin sözlərinə görə, ABŞ Hörmüz boğazında azad gəmiçiliyə İranla sülh yolu ilə əldə olunan razılaşma çərçivəsində nail olmağa üstünlük verir, lakin razılaşma olmasa belə, gəmilərin bu strateji su yolundan keçidini təmin etməkdə qərarlıdır.
"ABŞ Prezidenti Donald Tramp məsələni sülh yolu ilə həll etmək istəyir, lakin bunun üçün qarşı tərəfin də iştirakı lazımdır. Əgər onlar buna hazırdırsa, hər şey razılıqla başa çatar. Əks təqdirdə, İranın əməkdaşlığı olmadan da Hörmüz boğazından keçidi təmin etməyə davam edəcəyik", - deyə o, "ABC News" telekanalına müsahibəsində bildirib.
ABŞ Energetika Nazirliyinin rəhbəri qeyd edib ki, Yaxın Şərq regionundan gündəlik neft tədarükü 14 milyon bareldən bir qədər aşağıdır. Bunun 7 milyon bareli Hörmüz boğazı vasitəsilə gəmilərlə, qalan hissəsi isə neft kəmərləri ilə ötürülür. Müqayisə üçün bildirək ki, fevral ayının sonunda münaqişənin əvvəlində boğazın faktiki olaraq bağlanması səbəbindən təxminən 20 milyon barel həcmində gündəlik tədarük çətinləşmişdi.
Xatırladaq ki, ABŞ və İsrail 2026-cı il fevralın 28-də İrana qarşı birgə hərbi əməliyyatlara başlayıb. İyun ayında Vaşinqton və Tehran arasında bütün cəbhələrdə, o cümlədən Livanda döyüşlərin dayandırılmasını nəzərdə tutan anlaşma memorandumu imzalansa da, iyulun əvvəlində tərəflər arasında gərginlik yenidən artıb. ABŞ İranı razılaşma şərtlərini pozmaqda ittiham edərək, Hörmüz boğazı istiqamətindəki hədəflərə qarşı zərbələri yenidən aktivləşdirib.
(oxu.az)
Süni intellekt sürətlə inkişaf etsə də, onun yaratdığı infrastruktur getdikcə daha ciddi ekoloji problemlərə səbəb olur.
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "futurism.com" nəşri yazıb.
Nəşr yazır ki, müasir süni intellekt sistemlərinin işləməsi üçün tikilən məlumat emalı mərkəzləri (data mərkəzləri) böyük həcmdə elektrik enerjisi tələb edir və bu, istixana qazlarının emissiyasını sürətlə artırır. Kornell Universitetinin alimlərinin hesablamalarına görə, hazırkı inkişaf tempi davam edərsə, 2030-cu ilə qədər data mərkəzləri hər il 24-44 milyon ton karbon qazı buraxa bilər. Bu, ABŞ yollarına əlavə 5-10 milyon minik avtomobilinin çıxması ilə müqayisə olunur.
Texas nümunəsi narahatlıq yaradır
Araşdırmalara görə, ABŞ-də yeni data mərkəzlərinin əsas hissəsi Texas ştatında tikilir. Bəzi şirkətlər serverlərin fasiləsiz işləməsi üçün həmin obyektlərin yanında qazla işləyən elektrik stansiyaları da inşa edirlər. Bundan əlavə, bəzi operatorların ekoloji tələbləri sadələşdirilmiş prosedurlarla keçərək sonradan mərkəzləri genişləndirdiyi bildirilir.
Ekspertlər qeyd edir ki, bu obyektlər karbon qazı ilə yanaşı, havanın keyfiyyətini pisləşdirən azot oksidlərinin də emissiyasını artırır. Data mərkəzlərinin fəaliyyəti həmçinin serverlərin soyudulması üçün böyük həcmdə su sərf olunmasına və enerji sistemlərinə əlavə yük düşməsinə səbəb olur.
Həll yolu nədir?
Mütəxəssislər hesab edir ki, süni intellekt elmi və iqtisadi inkişaf üçün böyük imkanlar yaratsa da, onun infrastrukturunun genişlənməsi bərpa olunan enerji mənbələrinin tətbiqi, daha səmərəli texnologiyalar və sərtləşdirilmiş ekoloji standartlarla müşayiət olunmalıdır. Əks halda, süni intellektin sürətli inkişafı gələcəkdə ciddi ekoloji problemlər yarada bilər.
Süni intellekt kino sənayesinə də daxil olur
Süni intellektin təsiri yalnız məlumat mərkəzlərinin sürətlə artması ilə məhdudlaşmır. Bu texnologiya artıq əyləncə sənayesinə də daxil olur. Bu günlərdə ilk dəfə süni intellekt əsasında yaradılmış virtual aktrisanın tammetrajlı filmdə baş rolu canlandıracağı açıqlanıb. Layihə ətrafında mübahisələr də yaranıb. Tənqidçilər hesab edir ki, belə texnologiyalar gələcəkdə canlı aktyorların peşəsinə ciddi təsir göstərə bilər.
NASA Ay missiyasının həlledici mərhələsinə hazırlaşır
NASA-nın insanı yenidən Ay səthinə endirmək planında növbəti mühüm mərhələ 2027-ci ildə həyata keçiriləcək "Artemida III" missiyası olacaq.
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "NASA" agentliyi məlumat yayıb.
Agentliyin məlumatına görə, bu uçuşun əsas məqsədi "Orion" kosmik gəmisinin Ay eniş modulları ilə təhlükəsiz birləşmə və qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarını sınaqdan keçirməkdir. Uğurlu nəticə 2028-ci ildə planlaşdırılan pilotlu Ay enişi üçün əsas rol oynayacaq.
"SpaceX" və "Blue Origin" texnologiyaları sınaqdan keçiriləcək
Missiya çərçivəsində həm "SpaceX", həm də "Blue Origin" şirkətlərinin hazırladığı eniş modulları yoxlanılacaq.
"Blue Origin" astronavtların "Orion" gəmisindən birbaşa keçəcəyi sınaq modulundan istifadə edəcək. Modul real həyat təminatı sistemi və ekipajın təhlükəsizliyini qiymətləndirəcək xüsusi skafandr simulyatoru ilə təchiz olunacaq.
"SpaceX" isə "Starship Version 3" gəmisini təqdim edəcək. Bu mərhələdə astronavtlar gəmiyə keçməyəcək, əsas diqqət birləşmə sistemi, rabitə və idarəetmə texnologiyalarının işləkliyinin yoxlanılmasına yönələcək.
Missiya üç raketin buraxılışını nəzərdə tutur
"Artemida III" zamanı əvvəlcə "Blue Moon" sınaq modulu orbitə çıxarılacaq. Daha sonra SLS raketi ilə ekipajlı "Orion" kosmik gəmisi buraxılacaq və modul ilə birləşmə sınaqları aparılacaq. Son mərhələdə isə Starship "Orion"a yaxınlaşaraq öz texnologiyalarını nümayiş etdirəcək. Bütün bu əməliyyatlar Yer ətrafı orbitdə həyata keçiriləcək. Bu, riskləri minimuma endirməyə və sistemləri Ay şəraitinə maksimal yaxın mühitdə sınaqdan keçirməyə imkan verəcək.
2028-ci il Ay missiyasının taleyi bu sınaqlardan asılıdır
NASA hesab edir ki, "Artemida III" zamanı toplanacaq məlumatlar gələcək Ay enişlərinin təhlükəsizliyi üçün həlledici əhəmiyyət daşıyacaq. Birləşmə sistemlərinin, proqram təminatının və həyat təminatı avadanlıqlarının etibarlılığı yoxlanıldıqdan sonra agentlik 2028-ci ildə astronavtları yenidən Ay səthinə göndərməyi planlaşdırır. Bu missiya bəşəriyyətin Aya qayıdışı yolunda ən vacib sınaqlardan biri hesab olunur.
İranın cənub-qərbində tikilməkdə olan "Darxoveyn" Atom Elektrik Stansiyası (AES) iyulun 19-na keçən gecə ABŞ Silahlı Qüvvələrinin zərbələrinə məruz qalıb.
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə İranın Atom Enerjisi Təşkilatı məlumat yayıb.
Bildirilir ki, ABŞ bazar günü yerli vaxtla saat 03:39-da (Bakı vaxtı ilə 04:09 - red.) tikilməkdə olan "Darxoveyn" Atom Elektrik Stansiyasının ərazisinə bir neçə mərmi ilə zərbə endirib.
İran tərəfi hadisə ilə bağlı əlavə təfərrüat açıqlamayıb.
Xatırladaq ki, ABŞ-İran münaqişəsində növbəti eskalasiya iyulun 8-də başlayıb.
(oxu.az)
ABŞ-nin "L7" rok qrupunun vokalçısı və bas-gitaraçısı Cennifer Finç uzun sürən xəstəlikdən sonra 59 yaşında vəfat edib.
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "L7" qrupunun saytında yerləşdirilən bəyanatda bildirilir.
"O, uzun müddət və cəsarətlə beyin xərçəngi ilə mübarizə apardı. Cennifer bir çox gözəl dostları, sənət yoldaşları və bütün dünyadakı pərəstişkarları tərəfindən çox sevilirdi", - deyə məlumatda bildirilir.
Finç 1986-cı ildə "L7" qrupuna qoşulub və qrupun ən məşhur albomlarının: "L7" (1988), "Smell the Magic" (1990), "Bricks Are Heavy" (1992) və "Hungry for Stink" (1994) albomlarının ərsəyə gəlməsində iştirak edib. 1996-cı ildə vokalçı "L7" qrupunu tərk edib və sonradan səhhətindəki problemləri gedişinin əsas səbəblərindən biri kimi göstərib.


©
















