Xolesterinin yüksək olduğunu göstərən 5 əlamət: Bəziləri göz ətrafında, bəziləri isə dəridə üzə çıxır – KARDİOLOQ DANIŞDI

Qanda xolesterinin yüksək olması uzun müddət heç bir aşkar əlamət vermədən davam edə bilər. Bu səbəbdən bir çox insan orqanizmində lipid mübadiləsinin pozulduğundan xəbərsiz olur və problemi yalnız ürək-damar xəstəliyi yarandıqdan sonra aşkar edir. Halbuki bəzi xarici əlamətlər yüksək xolesterin və onunla əlaqəli metabolik pozğunluqlar barədə ilkin xəbərdarlıq edə bilər. Xüsusilə göz ətrafında yaranan sarımtıl törəmələr, dəridə müəyyən nahiyələrdə əmələ gələn düyünlər, gözün rəngli hissəsinin ətrafında boz-ağ halqa və qarın çevrəsinin böyüməsi diqqətdən kənarda qalmamalıdır.

Mövzu ilə bağlı Oxu24.com-a açıqlama verən terapevt-kardioloq Aytən Yüzbaşıyeva bildirib ki, yüksək xolesterin ürək-damar xəstəliklərinin əsas risk faktorlarından biridir. Onun sözlərinə görə, bu göstəricinin yüksəlməsi damar divarlarında aterosklerotik dəyişikliklərin yaranmasına, zaman keçdikcə damarların daralmasına və ürəyin qanla təminatının pozulmasına səbəb ola bilər. Buna görə də xolesterin səviyyəsini yalnız laborator analizlər vasitəsilə deyil, risk faktorlarını və orqanizmdə meydana çıxan bəzi xarici dəyişiklikləri nəzərə alaraq da qiymətləndirmək lazımdır.

Kardioloq yüksək xolesterinlə əlaqəli ola biləcək beş əlamətə diqqət çəkib.

Həkimin qeyd etdiyi ilk əlamət göz ətrafında yaranan sarımtıl törəmələrdir. Tibbdə ksantelazma adlandırılan bu dəri dəyişiklikləri əsasən göz qapaqlarında və gözün daxili künclərinə yaxın nahiyələrdə müşahidə olunur. Onlar dərinin altında toplanan lipidlər nəticəsində yaranan yumşaq, sarımtıl ləkə və ya qabarcıqlar şəklində özünü göstərə bilər. Ksantelazma bəzi hallarda qanda xolesterinin və digər lipidlərin yüksək olması ilə əlaqələndirilir. Xüsusilə nisbətən gənc yaşlarda meydana çıxdıqda lipid mübadiləsinin yoxlanılması məqsədəuyğundur. Bununla belə, ksantelazmanın olması hər zaman xolesterinin yüksək olduğu anlamına gəlmir. Belə törəmələr normal lipid göstəriciləri olan insanlarda da yarana bilər.

İkinci əlamət dirsəklərdə, dizlərdə, əllərdə və vətərlərin yerləşdiyi nahiyələrdə əmələ gələn kiçik, sarımtıl düyünlərdir. Bu törəmələr ksantomalar adlanır. Onlar dərinin altında lipidlərin toplanması nəticəsində formalaşır və bəzi hallarda xolesterinin, xüsusilə də aşağı sıxlıqlı lipoproteinlərin yüksək olması ilə əlaqəli ola bilər. Ksantomaların müəyyən növləri irsi lipid mübadiləsi pozğunluqlarının, o cümlədən ailəvi hiperkolesterolemiyanın göstəricisi ola bilər. Belə törəmələr müşahidə edildikdə yalnız dermatoloji problem kimi qiymətləndirilməməli, qanda lipid göstəriciləri də araşdırılmalıdır.

Üçüncü əlamət gözün rəngli hissəsinin, yəni qüzehli qişanın ətrafında yaranan ağ-bozumtul halqadır. Tibbdə bu vəziyyət buynuz qişa qövsü və ya arkuş senilis adlandırılır. Halqa buynuz qişanın kənarında lipidlərin toplanması nəticəsində əmələ gəlir. Yaşlı insanlarda bu dəyişiklik daha çox yaşla əlaqəli ola bilər və mütləq yüksək xolesterin demək deyil. Lakin gənc və orta yaşlı şəxslərdə belə halqanın yaranması, xüsusilə ailədə erkən yaşlarda ürək-damar xəstəlikləri və yüksək xolesterin halları varsa, diqqətlə araşdırılmalıdır. Bu əlamət lipid mübadiləsinin pozulması ehtimalını qiymətləndirmək üçün səbəb ola bilər.

Aytən Yüzbaşıyevanın diqqət çəkdiyi dördüncü məqam qarın çevrəsinin böyüməsidir. Qarın nahiyəsində piylənmə, xüsusilə daxili orqanların ətrafında yağ toxumasının artması insulin dirənci, yüksək triqliseridlər, aşağı HDL xolesterin və digər metabolik pozğunluqlarla əlaqəli ola bilər. Kişilərdə qarın çevrəsinin 94 santimetrdən, qadınlarda isə 80 santimetrdən artıq olması metabolik riskin qiymətləndirilməsində istifadə edilən göstəricilərdən biridir. Bu ölçülər mütləq xəstəlik diaqnozu qoyulması demək deyil, lakin şəxsin metabolik sağlamlığına diqqət yetirməli olduğunu göstərir.

Qarın piylənməsi zamanı piy toxuması yalnız enerji ehtiyatı kimi fəaliyyət göstərmir, eyni zamanda maddələr mübadiləsinə təsir edən bioloji aktiv maddələr ifraz edir. Bu proses insulinə həssaslığın azalmasına, qanda şəkərin yüksəlməsinə və lipid balansının pozulmasına şərait yarada bilər. Nəticədə triqliseridlərin artması və faydalı hesab edilən yüksək sıxlıqlı lipoproteinlərin azalması müşahidə oluna bilər. Bu dəyişikliklər isə ürək-damar xəstəlikləri riskini yüksəldən amillər sırasındadır.

Kardioloqun diqqət çəkdiyi beşinci əlamət isə boyun və qoltuqaltı nahiyələrdə dərinin tündləşməsi və qalınlaşmasıdır. Tibbdə akantoz nigrikans adlandırılan bu vəziyyət dərinin müəyyən sahələrində qaralma, məxməri görünüş və qalınlaşma ilə xarakterizə olunur. Ən çox boyun, qoltuqaltı və bəzən qasıq nahiyəsində müşahidə edilir. Bu dəyişikliklər insulin dirənci ilə sıx əlaqəli ola bilər. İnsulin dirənci zamanı hüceyrələrin insulin hormonuna həssaslığı azalır və orqanizm bunu kompensasiya etmək üçün daha çox insulin ifraz edə bilər.

Həkim bildirib ki, insulin dirənci təkcə qanda şəkərin yüksəlməsi ilə bağlı deyil, lipid mübadiləsinə də təsir göstərir. Bu vəziyyət triqliseridlərin artmasına, HDL xolesterinin azalmasına və digər metabolik dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Beləliklə, boyun və qoltuqaltı nahiyələrdə dərinin qaralması birbaşa yüksək xolesterinin əlaməti olmasa da, insulin dirəncinin və metabolik sindromun mümkün göstəricisi kimi qiymətləndirilməlidir. Bu səbəbdən həmin dəri dəyişiklikləri müşahidə edildikdə qanda şəkər və lipid göstəricilərinin yoxlanılması vacibdir.

Aytən Yüzbaşıyeva vurğulayıb ki, sadalanan əlamətlərdən birinin və ya bir neçəsinin olması şəxsdə mütləq yüksək xolesterin olduğu anlamına gəlmir. Eyni zamanda, bu əlamətlərin heç birinin olmaması da xolesterin səviyyəsinin normal olduğunu sübut etmir. Çünki hiperkolesterinemiya əksər hallarda uzun müddət simptomsuz keçir. İnsan özünü tam sağlam hiss edə bilər, lakin qanda aşağı sıxlıqlı lipoproteinlərin səviyyəsi yüksək olaraq qala və damar divarlarında aterosklerotik proseslər davam edə bilər.

Kardioloqun sözlərinə görə, xolesterin səviyyəsini dəqiq müəyyənləşdirməyin əsas yolu laborator müayinələrdir. Bunun üçün lipid profili yoxlanılmalı, ümumi xolesterinlə yanaşı LDL, HDL və triqliserid göstəriciləri qiymətləndirilməlidir. Risk faktorları olan şəxslərdə həkim əlavə olaraq qanda qlükoza, HbA1c və digər metabolik göstəricilərin yoxlanılmasını da tövsiyə edə bilər. Müayinələrin nəticələri insanın yaşı, arterial təzyiqi, siqaret istifadəsi, şəkərli diabetin mövcudluğu və ailə tarixçəsi ilə birlikdə dəyərləndirilməlidir.

Həkim əlavə edib ki, xolesterinin yüksək olması aşkarlandıqda müalicə hər kəs üçün eyni qaydada aparılmır. Müalicə strategiyası şəxsin ümumi ürək-damar riskindən, LDL xolesterinin səviyyəsindən, yanaşı xəstəliklərindən və digər göstəricilərindən asılı olaraq müəyyən edilir. Bəzi insanlarda qidalanmanın və həyat tərzinin dəyişdirilməsi kifayət edə bilər, yüksək riskli xəstələrdə isə dərman müalicəsinə ehtiyac yaranır. Xolesterin dərmanlarını özbaşına qəbul etmək və ya həkim təyin etdiyi müalicəni dayandırmaq düzgün deyil.

Aytən Yüzbaşıyeva sonda bildirib ki, yüksək xolesterinlə mübarizədə əsas məqsəd yalnız laborator göstəriciləri aşağı salmaq deyil, gələcəkdə infarkt, insult və digər ürək-damar xəstəliklərinin qarşısını almaqdır. Bunun üçün balanslı qidalanmaq, doymuş və trans yağların qəbulunu məhdudlaşdırmaq, fiziki aktivliyi artırmaq, artıq çəkidən uzaq durmaq və mütəmadi tibbi müayinələrdən keçmək vacibdir. Xüsusilə ailəsində erkən yaşlarda ürək-damar xəstəliyi və yüksək xolesterin halları olan şəxslər risklərini vaxtında qiymətləndirməlidirlər.

Beləliklə, göz ətrafında sarımtıl törəmələr, dirsək və dizlərdə düyünlər, gözün rəngli hissəsinin ətrafında halqa, qarın piylənməsi və boyun-qoltuqaltı nahiyələrdə dərinin qaralması orqanizmdə müəyyən metabolik problemlərin mövcudluğuna işarə edə bilər. Lakin yüksək xolesterinin olub-olmadığını yalnız analizlə müəyyən etmək mümkündür. Əlamətləri gözləmədən lipid profilini yoxlatdırmaq və ürək-damar riskini vaxtında qiymətləndirmək sağlamlığın qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.