Son zamanlar yağışdan sonra təkcə həyət-bacada, parklarda, yəni torpaq üstündə deyil, daş döşəmələrin, beton örtüklərin, asfalt yolların üstündə, hətta hovuzların içində də çoxlu soxulcana rast gəlmək olur.
Bəzi insanlar bu mənzərəyə əsaslanaraq belə bir ehtimal irəli sürürlər: soxulcanlar təkcə torpağın altından çıxmır, həm də yağışla birlikdə göydən yerə tökülür. Bu, doğrudurmu? Yağış damcıları ilə birlikdə göydən yerə soxulcan düşə bilərmi? Soxulcanlar torpaqsız, su ilə dolu hovuzlarda necə peyda olur? Soxulcan yağışı mümkündürmü?
Göydən soxulcan yağa bilərmi?
Medianews.az mütəxəssislərə istinadla bildirir ki, göydə, buludlarda soxulcan əmələ gəlmir və adi yağışla onların yerə düşməsi mümkün deyil. Bununla belə, tarixdə “heyvan yağışları” adlandırılan nadir təbiət hadisələri qeydə alınıb. Belə hallarda qurbağaların, balıqların, hətta digər kiçik canlıların göydən yağışla birlikdə yerə düşdüyü müşahidə edilib.
Bu hadisənin mümkün izahlarından biri güclü hava burulğanlarıdır. Tornado və digər intensiv hava axınları kiçik canlıları torpaqdan və ya su hövzələrindən havaya qaldıraraq uzaq məsafələrə daşıya bilər. Hava axınının gücü azaldıqda həmin canlılar yerə düşür və bu, kənardan heyvan yağışını xatırladır.
Soxulcanların da güclü hava burulğanında göydən yerə düşməsi ehtimalı tamamilə istisna olunmur. Ancaq adi yağışdan sonra asfalt və beton üzərində gördüyümüz soxulcanların göydən gəldiyini düşünmək üçün heç bir əsas yoxdur. Onların səthə çıxmasının səbəbi bir qayda olaraq torpağın altında baş verən proseslərlə bağlıdır.
Soxulcanlar niyə məhz yağışdan sonra üzə çıxır?
Soxulcanlar ağciyərlə deyil, dəriləri vasitəsilə nəfəs alır. Bunun üçün dərilərinin daim nəm qalması vacibdir. Quru və isti havada torpağın səthinə çıxan soxulcanın dərisi quruyaraq onun həyatını təhlükəyə ata bilər.
Yağışdan sonra isə torpağın səthi nəmlənir, soxulcanlar daha rahat hərəkət etmək imkanı qazanır. Bəzi növlər bu şəraitdən istifadə edərək daha geniş ərazilərə yayılır, yeni yaşayış yerləri axtarır və cütləşmək üçün hərəkət edir.
Bununla belə, yağış zamanı torpağın həddindən artıq su ilə doyması da mühüm amildir. Belə şəraitdə torpağın məsamələrində oksigen azalır və bəzi soxulcanlar nəfəs almaq üçün səthə çıxmağa məcbur olur.
Bioloqların diqqət çəkdiyi başqa bir maraqlı ehtimal da var. Torpağa düşən yağış damcılarının yaratdığı titrəyişlər soxulcanların əsas düşmənlərindən olan köstəbəklərin torpağı qazarkən yaratdığı titrəyişlərə bənzəyə bilər. Bu nəzəriyyəyə görə, soxulcanlar təhlükədən yayınmaq üçün səthə çıxır. Lakin bunun yağış zamanı kütləvi şəkildə üzə çıxmalarının əsas səbəbi olduğu elmi baxımdan tam sübut edilməyib.
Asfalt, beton və hovuzların sirri nədir?
Bəs torpaqdan uzaq olan asfaltda, beton örtüklərdə və daş döşəmələrdə soxulcanlar necə peyda olur?
Məsələ burasındadır ki, torpağın səthinə çıxan soxulcanlar yağışdan sonra islanmış asfalt və daş döşəmələr üzərində də hərəkət edə bilir. Onların gözləri olmasa da, bədənlərində işığı hiss edən hüceyrələr var. Həmçinin rütubət və digər ətraf mühit siqnalları onların hərəkət istiqamətinə təsir göstərir.
Beləliklə, torpaqdan çıxan soxulcanlar nəm səthlərlə hərəkət edərək həyətlərə, yollara və digər torpaqsız ərazilərə gəlib çıxa bilir. Yağış dayanandan sonra səth qurumağa başlayanda isə onların bir qismi torpağa qayıda bilmir. Nəticədə quruyaraq məhv olur.
Bəs soxulcanlar hovuzlara necə düşür?
Hovuzların ətrafı adətən bağça, qazon, gül ləkləri və ya torpaq sahələri ilə əhatə olunur. Yağış zamanı torpaqdan çıxan soxulcanlar nəm kafel, mərmər və digər səthlər üzərində hərəkət edərək hovuzun kənarına çata bilir. Bəziləri isə yağış sularının axını ilə hovuza düşə bilər.
Hovuza düşən soxulcanlar orada bir müddət yaşaya bilsə də, suyun içində qalmaq onların uzun müddət sağ qalmasına zəmanət vermir. Hovuzun divarlarının quruluşundan və digər şəraitdən asılı olaraq, onların bir qismi sudan çıxa bilmir və dibdə toplanır.
İnsanlar səhər hovuzun dibində çoxlu soxulcan görəndə onların gecə yağışla birlikdə göydən düşdüyünü düşünə bilərlər. Halbuki bunun daha sadə izahı var: soxulcanlar yaxınlıqdakı torpaq sahələrindən hərəkət edərək hovuza düşüblər.
Beləliklə, yağışdan sonra ətrafda gördüyümüz soxulcanlar göydən gələn “qonaqlar” deyil, torpağın altından üzə çıxan canlılardır. Onlar torpağın münbitliyinin qorunmasında, üzvi maddələrin parçalanmasında və torpağın havalanmasında mühüm rol oynayırlar.
Odur ki, yağışdan sonra yollarda, asfaltın üstündə və ya hovuzun içində soxulcanlara rast gəlsəniz onların göydən yağdığını düşünməyə tələsməyin. Onlar sadəcə torpaqdan çıxaraq nəm səthlərdə hərəkət ediblər.