Rusiya Müdafiə Nazirliyinə məxsus "Tu-154M" təyyarəsinin noyabrın 8-də İsrailin Ben Qurion hava limanına enməsi diqqətçəkən diplomatik hadisəyə çevrilib. Təyyarənin Moskva yaxınlığındakı Çkalovski hərbi aerodromundan havaya qalxaraq İsrailə, oradan isə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin paytaxtı Əbu-Dabiyə uçması səfərin məqsədi ilə bağlı suallar yaradıb.
Moderator.az müxtəlif mənbələrə istinadla sözügedən olayın gizlin məqamlarını üzə çıxarmağa çalışıb.
Ukraynanın "Fokus" nəşrinin İsrail mediasına istinadla yaydığı məlumata görə, təyyarənin göyərtəsində Rusiya hərbi kəşfiyyatının – "QRU"-nun rəhbəri, admiral İqor Kostyukov olub.
Türkiyənin "Anadolu" Agentliyi noyabrın 10-da İsrailin "KAN" telekanalına istinadla bildirib ki, Kostyukovun rəhbərlik etdiyi Rusiya nümayəndə heyəti ABŞ-ın xahişi ilə İsrailə gəlib və yüksəkvəzifəli təhlükəsizlik rəsmiləri ilə danışıqlar aparıb.
Təyyarədə kimlər olub?
İqor Kostyukov
Rusiya Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının Baş İdarəsinin rəhbəri, admiral və ölkənin hərbi kəşfiyyatının əsas fiqurlarından biridir. İsrailə gələn nümayəndə heyətinə onun rəhbərlik etdiyi bildirilir.
Kremlin sözçüsü Dmitri Peskovun açıqladığı Əbu-Dabi danışıqları üzrə Rusiya nümayəndə heyətində Kostyukovla yanaşı aşağıdakı şəxslər də var:
Vladimir Medinski – prezidentin köməkçisi və nümayəndə heyətinin rəhbəri;
Sergey Ryabkov – xarici işlər nazirinin müavini;
Mixail Qaluzin – xarici işlər nazirinin müavini;
Yuri Jiqarlovski – Rusiya Baş Qərargahının nümayəndəsi.
Lakin bu siyahı Əbu-Dabi danışıqlarına aiddir. İsrailə uçan təyyarənin bütün sərnişinlərinin adları açıqlanmayıb.
ABŞ niyə bu görüşdə maraqlı olub?..
İsrail mediasının məlumatına görə, Rusiya nümayəndə heyətinin səfəri ABŞ-ın müraciəti əsasında təşkil edilib. Görüşlərin konkret gündəliyi və mümkün razılaşmalar barədə məlumat verilməyib.
Təyyarənin İsraildən sonra Əbu-Dabiyə uçması isə hadisəni daha da maraqlı edir. Çünki noyabrın 10–11-də burada Rusiya, Ukrayna və ABŞ nümayəndələrinin iştirakı ilə danışıqlar keçirilməsi planlaşdırılıb.
Beləliklə, İsrail səfərinin Ukrayna müharibəsinin dayandırılması istiqamətindəki diplomatik proseslə əlaqəli olması ehtimalı gündəmə gəlir. Ancaq bu əlaqə rəsmi şəkildə təsdiqlənməyib.
İran amili və İsrailin təhlükəsizlik maraqları
Hadisənin diqqətçəkən digər tərəfi Rusiya-İran münasibətləridir. İsrail mediasının məlumatına görə, noyabrın 3-də İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Möhsün Rzayi Moskvada Vladimir Putinlə görüşüb. Görüşdə regional təhlükəsizlik məsələləri müzakirə olunub.
Moskva ilə Tehran arasında hərbi əməkdaşlıq, İran ətrafında ABŞ-İsrail gərginliyi və Suriyadakı vəziyyət Rusiya-İsrail təhlükəsizlik təmaslarının mümkün mövzuları hesab edilə bilər.
Bununla belə, İran məsələsinin Kostyukovun İsrailə səfərinin birbaşa səbəbi olduğunu təsdiqləyən məlumat yoxdur.
ABŞ sanksiyaları altında olan təyyarə...
Səfərin digər maraqlı detalı təyyarənin özüdür. "RA-85042" bort nömrəli "Tu-154M" Rusiya Müdafiə Nazirliyinin 223-cü Uçuş Dəstəsinə məxsusdur.
ABŞ 2023-cü ildə bu uçuş strukturuna bağlı təyyarələrə sanksiyalar tətbiq edib. Vaşinqton həmin strukturun Vaqner qrupunun şəxsi heyətini və avadanlıqlarını daşımaqda iştirak etdiyini bildirmişdi.
Əsl məqsəd nə olub?
Mövcud məlumatlardan üç mümkün istiqamət önə çıxır:
Ukrayna danışıqları: ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə Rusiya və Ukrayna arasında aparılan diplomatik proseslə bağlı koordinasiya.
İran məsələsi: Moskva-Tehran münasibətləri və İran ətrafında yaranmış regional təhlükəsizlik vəziyyəti.
Hərbi təhlükəsizlik: İsrail və Rusiyanın Suriya və daha geniş Yaxın Şərqdəki maraqlarının əlaqələndirilməsi.
Yekun:
Rusiya hərbi kəşfiyyatının rəhbəri İqor Kostyukovun ABŞ-ın müraciəti ilə İsrailə gəlməsi və təyyarənin daha sonra Əbu-Dabiyə uçması hadisənin ən diqqətçəkən tərəfləridir. Bu marşrut və səfərlərin zaman baxımından üst-üstə düşməsi diplomatik koordinasiya ehtimalını gücləndirir. Lakin görüşlərin real gündəliyi və əldə edilmiş mümkün razılaşmalar hələ də açıqlanmayıb...
S.Laçın