Android əməliyyat sistemi ilə işləyən smartfonlarda bir sistem icazəsi şəxsi məlumatların təhlükəsizliyini risk altına sala bilər. İstifadəçilər bəzən fərqinə varmadan tətbiqlərə fotoşəkillərə, sənədlərə və digər şəxsi fayllara geniş giriş imkanı verirlər. Bu isə bəzi proqramların telefonda saxlanılan məlumatları oxumasına, dəyişdirməsinə və hətta silməsinə şərait yaradır.
Xarici mediaya istinadla, smartfon təhlükəsizliyi üzrə mütəxəssis Mayk yanlış istifadə edildikdə məxfiliyə ciddi təhlükə yarada bilən sistem funksiyasına diqqət çəkib.
Söhbət Android telefonlarında mövcud olan “Bütün fayllara giriş” adlı xüsusi icazədən gedir. Bu funksiya tətbiqin yalnız seçilmiş foto və videolara giriş əldə etməsindən fərqlənir.
Genişləndirilmiş icazəyə malik proqram smartfonun ümumi yaddaşında yerləşən faylların əhəmiyyətli hissəsi ilə işləyə bilir. Buraya fotoşəkillər, yüklənmiş sənədlər və Android fayl sistemi vasitəsilə əlçatan olan digər məlumatlar daxildir.
Belə bir icazənin zərərli və ya etibarsız tətbiqə verilməsi xüsusilə təhlükəlidir. Bu halda şəxsi məlumatların icazəsiz köçürülməsi, sənədlərin dəyişdirilməsi və vacib faylların silinməsi riski yaranır.
Lakin bu icazə tətbiqin telefondakı bütün məlumatlara məhdudiyyətsiz giriş əldə etməsi demək deyil. Android-in müasir versiyalarında qorunan sistem qovluqları və digər tətbiqlərin məxfi məlumatları üçün əlavə təhlükəsizlik məhdudiyyətləri mövcuddur.
Hansı telefonlarda bu təhlükə var?
Problem Samsung, Xiaomi, Motorola, Google Pixel və Android sistemi ilə işləyən digər smartfonların istifadəçilərinə aid ola bilər.
Müvafiq ayarın adı və yerləşdiyi bölmə telefonun istehsalçısından və əməliyyat sisteminin versiyasından asılı olaraq dəyişə bilər.
Mütəxəssislər xüsusilə kənar mənbələrdən yüklənmiş proqramlara diqqət yetirməyi tövsiyə edirlər. Bununla yanaşı, rəsmi Google Play mağazasından quraşdırılmış tətbiqləri də yoxlamaq lazımdır. Çünki bəzi proqramlar əsas funksiyalarını yerinə yetirmək üçün lazım olduğundan daha çox icazə tələb edə bilər.
Yoxlanılması tövsiyə olunan tətbiqlər arasında sosial şəbəkələr, mesajlaşma proqramları və telefon yaddaşını təmizləmək üçün nəzərdə tutulmuş vasitələr var.
Bu proqramların əksəriyyətinin istifadəçinin bütün fayllarına daimi və genişləndirilmiş giriş əldə etməsinə ehtiyac yoxdur.
Məsələn, mesajlaşma tətbiqində fotoşəkil göndərmək üçün adətən sistem menyusundan konkret şəkli seçmək kifayətdir. Bunun üçün proqramın digər faylları dəyişdirmək və ya silmək səlahiyyətinə malik olması vacib deyil.
Telefonunuzda təhlükəli icazəni necə yoxlamaq olar?
Genişləndirilmiş giriş icazəsi olan tətbiqlərin siyahısını birbaşa telefonun ayarlar bölməsindən yoxlamaq mümkündür. Bunun üçün əlavə proqram quraşdırmağa ehtiyac yoxdur.
Əvvəlcə Android telefonunuzun “Ayarlar” bölməsini açın. Axtarış hissəsinə “Xüsusi giriş” və ya “Bütün fayllara giriş” yazın.
Daha sonra tətbiq icazələrinin idarə olunduğu müvafiq bölməyə keçin. Burada bütün fayllarla işləmək icazəsi verilmiş proqramların siyahısı görünəcək.
Siyahını diqqətlə nəzərdən keçirin. Tanımadığınız və ya bu cür icazəyə ehtiyacı olmayan tətbiqləri seçərək onların genişləndirilmiş girişini deaktiv edə bilərsiniz.
Bəzi smartfonlarda bu bölmə “Tətbiqlər” menyusunun daxilində, “Xüsusi giriş” hissəsində yerləşir. Android-in müəyyən versiyalarında isə həmin bölməyə keçmək üçün əlavə menyudan istifadə etmək tələb oluna bilər.
Hansı proqramlara daha çox diqqət yetirilməlidir?
Əsas funksiyası faylların idarə olunması ilə əlaqəli olmayan tətbiqlər xüsusilə diqqətlə yoxlanılmalıdır.
Adi sosial şəbəkə tətbiqi, sadə oyun və ya naməlum köməkçi proqram bütün fayllara giriş icazəsinə malikdirsə, bunun nə üçün tələb olunduğunu araşdırmaq məsləhətdir.
Bununla belə, bütün tətbiqlərin icazələrini düşünmədən ləğv etmək düzgün deyil.
Fayl menecerləri, ehtiyat nüsxələmə proqramları və bəzi sistem vasitələri normal işləmək üçün genişləndirilmiş girişə ehtiyac duya bilər.
Belə proqramların zəruri icazələrinin ləğv edilməsi onların müəyyən funksiyalarının işləməməsinə səbəb ola bilər. Buna görə ayarları dəyişməzdən əvvəl tətbiqin həmin icazəyə həqiqətən ehtiyacının olub-olmadığını müəyyənləşdirmək lazımdır.
Telefon yeniləndikdən sonra da yoxlama aparın
Sistem yeniləmələrindən və ya yeni proqramların quraşdırılmasından sonra telefonda yaranan tətbiqlərə də xüsusi diqqət yetirilməlidir.
İstifadəçilər bəzən quraşdırılmış proqramların siyahısında və əvvəllər verilmiş icazələrdə baş verən dəyişiklikləri görmürlər.
Ayarların müntəzəm yoxlanılması şübhəli tətbiqlərin müəyyən edilməsinə və onların imkanlarının məhdudlaşdırılmasına kömək edir. Xüsusilə naməlum mənbələrdən proqram yüklədikdən sonra belə yoxlama aparmaq faydalıdır.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, tətbiqin “Bütün fayllara giriş” icazəsinə malik olması onun mütləq istifadəçini izlədiyini və ya məlumatları üçüncü şəxslərə ötürdüyünü göstərmir. Bu icazə sadəcə proqrama əlavə texniki imkanlar verir. Lakin etibarsız proqram tərtibatçıları həmin imkanlardan sui-istifadə edə bilərlər.