NASA kosmik mühitin insanın beyin hüceyrələrinə təsirini öyrənmək üçün yeni təcrübəyə başlayıb. Laboratoriyada yetişdirilmiş miniatür beyin modelləri beş həftə ərzində Beynəlxalq Kosmik Stansiyada saxlanılacaq.
Xarici mediaya istinadla, “miBrains” adlandırılan üçölçülü modellər insanın sinir toxumalarından hazırlanıb. Onlar beynin bəzi hüceyrə xüsusiyyətlərini təqlid etsə də, bütöv insan beyninin bütün funksiyalarına malik deyil.
Alimlər nəyi araşdıracaqlar?
Təcrübə zamanı mikroqravitasiyanın və kosmik radiasiyanın beyin hüceyrələrinə təsiri öyrəniləcək. Tədqiqatçılar hüceyrələrin quruluşunda, fəaliyyətində və genlərin işləməsində yarana biləcək dəyişiklikləri müəyyənləşdirməyə çalışacaqlar.
Kosmosda saxlanılan nümunələr Yerdə eyni məqsədlə hazırlanmış modellərlə müqayisə ediləcək. Bu, müşahidə olunan fərqlərin kosmik şəraitlə əlaqəsini qiymətləndirməyə imkan verəcək.
Yaşlanma prosesini anlamağa kömək edə bilər
Araşdırmanın əhəmiyyəti yalnız astronavtların sağlamlığı ilə məhdudlaşmır. Alimlər nəticələrdən yaşlanma və nevroloji xəstəliklərlə bağlı hüceyrə proseslərini daha yaxşı anlamaq üçün də istifadə etməyi planlaşdırırlar.
Beyin hüceyrələrinin fərqli mühitə reaksiyasının öyrənilməsi bu xəstəliklərin inkişaf mexanizmləri barədə əlavə məlumat verə bilər.
Ay və Mars missiyaları üçün vacibdir
Uzunmüddətli kosmik səfərlər insan orqanizmində müxtəlif dəyişikliklər yarada bilir. Astronavtlarda əzələ itkisi, sümük sıxlığının azalması, görmə problemləri və bədən mayelərinin paylanmasında dəyişikliklər müşahidə olunur.
Beyin hüceyrələrinə təsirin daha yaxşı anlaşılması isə gələcək Ay və Mars missiyalarında astronavtların sağlamlığını qorumaq üçün yeni üsulların hazırlanmasına kömək edə bilər.
Bitkilər üzərində də təcrübələr aparılacaq
Məlumata görə, SpaceX-in CRS-35 yükdaşıma missiyası çərçivəsində bitki xəstəlikləri də araşdırılacaq. Alimlər mikroqravitasiyanın bu xəstəliklərin inkişafına necə təsir etdiyini öyrənəcəklər.
Kosmosda yetişdirilən bitkilər həm qida mənbəyi, həm də oksigen istehsalına töhfə verən vasitə kimi uzunmüddətli missiyalar üçün əhəmiyyətlidir. Araşdırmanın xəstəliklərə daha davamlı bitkilərin yetişdirilməsinə kömək edəcəyi gözlənilir.
Nümunələr Yerə qaytarılacaq
Təcrübə nümunələrinin noyabrın ortalarında “Dragon” kapsulu ilə Yerə gətirilməsi planlaşdırılır. Bundan sonra alimlər onları laboratoriyada ətraflı təhlil edərək kosmik mühitdə baş verən dəyişiklikləri qiymətləndirəcəklər.