Ağacların torpaqdan aldığı suyu gövdələri boyunca yarpaqlarına qədər çatdırması təbiətin ən maraqlı mexanizmlərindən biridir. İlk baxışdan bu proses olduqca sadə görünə bilər: köklər torpaqdan suyu qəbul edir, su gövdə boyunca yuxarı qalxır və yarpaqlara çatır. Lakin burada diqqətçəkən bir sual yaranır: Heç bir nasosu və ya mexaniki qurğusu olmayan ağac suyu necə olur ki, bəzən 100 metrə yaxın hündürlüyə qaldıra bilir?Oxu24.com-un məlumatına görə ,bu prosesin əsas sirri yarpaqlarda baş verən buxarlanma ilə su molekullarının bir-birini özünə çəkmə xüsusiyyətində gizlənir. Alimlər bu mexanizmi transpirasiya dartısı və ya koheziya-gərilmə nəzəriyyəsi ilə izah edirlər. Yəni ağac suyu yuxarı qaldırmaq üçün xüsusi nasosdan istifadə etmir. Yarpaqlardan suyun buxarlanması gövdənin daxilindəki su sütununda dartılma yaradır və bu qüvvə suyun köklərdən yarpaqlara doğru hərəkət etməsinə kömək edir.Bəs proses necə baş verir?İlk növbədə ağacın yarpaqlarına diqqət yetirmək lazımdır. Yarpaqların səthində çox kiçik məsamələr – ağızcıqlar yerləşir. Bu məsamələr stomalar adlanır və bitkinin qaz mübadiləsində, eləcə də suyun buxarlanmasında mühüm rol oynayır. Gün ərzində yarpaqlardakı suyun bir hissəsi bu məsamələr vasitəsilə buxarlanaraq atmosferə qarışır. Bu hadisə transpirasiya adlanır. Yarpaqlardan su buxarlandıqca onların daxilində suyun miqdarı azalır. Bunun nəticəsində yarpaq toxumalarında və su daşıyan hüceyrələrdə mənfi təzyiq, başqa sözlə, dartılma qüvvəsi yaranır. Bu qüvvə yarpaqlardan gövdəyə, oradan isə köklərə qədər uzanan su sütununa ötürülür.Ağacın gövdəsində suyun daşınmasını təmin edən xüsusi keçirici toxumalar mövcuddur. Bunlar ksilem adlanır. Ksilemin daxilindəki boruşəkilli strukturlar və hüceyrələr suyun köklərdən gövdəyə, oradan da budaqlara və yarpaqlara daşınmasını təmin edir. Bu sistem ağacın bütün hündürlüyü boyunca suyun hərəkət etməsinə imkan yaradır. Burada su molekullarının bir-birinə yapışmaq xüsusiyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu hadisə koheziya adlanır. Su molekulları arasında yaranan cazibə qüvvəsi onların bir-birindən ayrılmadan bütöv sütun şəklində qalmasına kömək edir. Eyni zamanda su molekulları ksilem borularının divarlarına da müəyyən dərəcədə yapışır. Bu xüsusiyyət isə adheziya adlanır.Beləliklə, yarpağın səthində su buxarlandıqda yuxarı hissədə yaranan dartılma su sütunu boyunca aşağıya ötürülür. Bir su molekulu buxarlanaraq yarpağı tərk etdikdə onun yerini digər molekullar tutur. Bu proses zəncirvari şəkildə davam edir və suyun köklərdən yarpaqlara doğru hərəkətini təmin edir. Aşağı hissədə isə köklər torpaqdan yeni su qəbul edir. Torpaqdan alınan su kök toxumalarından keçərək ksilem sisteminə daxil olur və yarpaqlarda buxarlanma nəticəsində yaranan dartılma qüvvəsinin təsiri ilə yuxarıya doğru hərəkət edir.Bu mexanizmin ən maraqlı tərəfi odur ki, ağac suyu yuxarı qaldırmaq üçün ayrıca mexaniki nasosa ehtiyac duymur. Əsas hərəkətverici qüvvə yarpaqlardan suyun buxarlanması zamanı yaranır. Günəş enerjisi bu prosesin baş verməsinə şərait yaradır, lakin suyun gövdə boyunca daşınmasını təmin edən əsas mexanizm su molekullarının koheziyası və yarpaqlardakı buxarlanmanın yaratdığı dartılmadır. Bəs ağaclar necə olur ki, 100 metrə yaxın hündürlüyə çatır? Bunun üçün su daşıma sisteminin çox səmərəli işləməsi lazımdır. Dünyanın ən hündür ağacları sırasında yer alan sekvoyalar 100 metrdən də artıq boya çata bilir. Belə ağaclarda suyun köklərdən ən yüksək budaqlara qədər daşınması böyük fiziki çətinlik yaratsa da, ksilem sistemi və yarpaqlardakı transpirasiya prosesi bu hərəkəti mümkün edir.Təbii ki, ağac nə qədər hündür olarsa, suyun yuxarı daşınması da bir o qədər çətinləşir. Hündürlük artdıqca cazibə qüvvəsi və su sütununda yaranan hidravlik müqavimət suyun hərəkətini məhdudlaşdırır. Bundan başqa, yarpaqlarda buxarlanmanın sürəti, havanın rütubəti, temperatur və torpaqdakı suyun miqdarı da prosesə təsir göstərir. Buna görə də ağacların hündürlüyünün müəyyən bioloji və fiziki hədləri mövcuddur.Quraqlıq zamanı isə bu sistem daha böyük sınaqla üzləşir. Torpaqda su azaldıqda yarpaqlardan buxarlanmanın yaratdığı dartılma həddindən artıq güclənə bilər. Nəticədə ksilemdəki su sütununda qırılmalar və hava qabarcıqları yarana bilər. Bu hadisə emboliya adlanır. Belə vəziyyət suyun daşınmasını çətinləşdirir və ağacın qurumasına səbəb ola bilər. Ağaclar su itkisini azaltmaq üçün stomalarını bağlayaraq buxarlanmanı məhdudlaşdıra bilirlər.Beləliklə, ağacların suyu köklərdən yarpaqlara qədər qaldırması təbiətin yaratdığı olduqca mürəkkəb və eyni zamanda səmərəli mexanizmdir. Yarpaqlardan buxarlanan su gövdənin daxilindəki su sütununu yuxarıya doğru dartır, su molekullarının bir-birinə bağlı qalması isə bu hərəkətin davam etməsinə imkan verir. Heç bir mexaniki nasosu olmayan ağac bu yolla torpaqdan aldığı suyu onlarla, hətta yüz metr hündürlüyə çatdıra bilir. Təbiətdə bəzən ən mürəkkəb görünən işlər gözlə görünməyən molekulyar qüvvələrin köməyi ilə həyata keçirilir.Turan Etibaroğlu
Bu gün
3401 xəbər bu gün
Müdafiə naziri general-polkovnik Zakir Həsənovun təsdiq etdiyi 2026-cı ilin hazırlıq planına əsasən, Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidməti ilə birgə tədbirlər çərçivəsində Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin N…
Paytaxtın Səbail rayonunda Badamdar sürüşmə sahəsinə (Badamdar şosesi) Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin və Fövqəladə Hallar Nazirliyinin (FHN) əməkdaşları tərəfindən baxış keçirilib. Növbəti vizual baxış zamanı…
С ребенком уже работают врачи и психологи.
Участники заседания единогласно поддержали кандидатуру председателя Совета Федерации России.
В результате российской атаки беспилотников на Киев обломки дронов упали в нескольких районах города, вызвав пожары в жилых домах и на дорогах. Об этом сообщили...
Заместитель министра иностранных дел России Михаил Галузин провел в Минске переговоры со специальным представителем премьер-министра Грузии по связям с РФ Георгием Зурабашвили в рамках возобновленного...
Армения сделала очередной ненужный шаг в решении проблемы пропавших без вести В Ереване в четверг стартовала международная конференция "Судьба без вести пропавших: гуманитарный диалог и сотрудничество". Мероприятие…
Milli Məclisin sədri Sahibə Qafarova Türkmənistana işgüzar səfəri çərçivəsində Rusiya Federasiyası Federal Məclisi Federasiya Şurasının sədri Valentina Matviyenko ilə görüşüb. Bu barədə Milli Məclisin Mətbuat və…
Rolls-Royce Motor Cars представил Backgammon Set - набор для игры в нарды, созданный отделом персонализации Bespoke Collective в Гудвуде. Разработка заняла больше года: от первых исследований до прототипа.
Рыба, овощи, яйца, орехи и чай могут быть связаны с более медленным ухудшением памяти и других когнитивных способностей после инсульта. К такому выводу пришли ученые из Университета китайской медицины провинции Хубэй…
На Бадамдарском шоссе произошел оползень. Как передает Day.Az, об этом в ответ на запрос АПА сообщили в Министерстве по чрезвычайным ситуациям Азербайджана (МЧС)...
Отец сестер Джиджи и Беллы Хадид, миллионер Мохамед Хадид, сделал предложение руки и сердца манекенщице российского происхождения Кени Сильва. Как передает Day.Az со ссылкой на Gazeta.ru, об этом сообщает издание…
Некоторые раковые клетки после химиотерапии не погибают, а превращаются в гигантские "клетки-зомби". Они перестают делиться, но продолжают выделять воспалительные вещества, которые могут создавать условия для повторного…
В теоретической квантовой модели возможность вернуть распадающиеся атомы к более раннему состоянию ограничивается тем, как долго окружающая среда сохраняет следы их излучения. Такой вывод сделали Якир Ааронов из…
На посадку футболки влияют и состав, и устройство трикотажа, и крой. Как передает Day.Az, об этом "Газете.Ru" рассказала фешн-директор бренда Muted Катерина Акерблом. "Две хлопковые футболки могут выглядеть по-разному…
Для борьбы с угрозами, создаваемыми технологиями дипфейк (deepfake), вместо того чтобы останавливать технологическое развитие, необходимо совершенствовать архитектуру управления контентом, повышать киберинформированность…
Elxan Şahinoğlu
Dövlət Komitəsi
İqor Konaşenkov
Müdafiə Nazirliyi
Badamdarda sürüşmə prosesi aktiv fazadadır.
Monqolustan Dövlət Böyük Xuralı (parlamenti) Prezident Uxnaaqiyn Xurelsuxun istefasını səs çoxluğu ilə təsdiqləyib. Bu barədə Monqolustanın dövlət MONTSAME xəbər agentliyi məlumat...
Milli Məclisin sədri Sahibə Qafarova Türkmənistana işgüzar səfəri çərçivəsində Rusiya Federasiyası Federal Məclisi Federasiya Şurasının sədri Valentina Matviyenko ilə görüşüb. Bu barədə...
“Rusiyanın Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Krım körpüsünə hücumlarına cavabı daha ağrılı olacaq”. Bunu Rusiya Prezidenti Vladimir Putin jurnalistlərə bildirib. “İnanıram ki, bizim...
Hövsan qəsəbəsində su təchizatında yaranan fasilənin aradan qaldırılacağı tarix açıqlanıb.
Müdafiə naziri general-polkovnik Zakir Həsənovun təsdiq etdiyi 2026-cı ilin hazırlıq planına əsasən, Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidməti ilə birgə tədbirlər çərçivəsində Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin N…
Gəncədə yol-nəqliyyat hadisəsi baş verib. Hadisə şəhərin 28 may küçəsində qeydə alınıb. Belə ki, minik avtomobili idarə etmədən çıxaraq ağca çırpılıb. İlkin məlumata görə, qəza zamanı 1991-ci il təvəllüdlü İlham Əliyev…
Avstraliyalı Robbi məhkəmə prosesi zamanı ölkənin ən məşhur seriyalı qatillərindən biri Ayvan Milatla üç ay eyni kamerada qalıb. O, bu müddətdə qatilin davranışları ilə bağlı maraqlı təəssüratlarını bölüşüb. "Cursor"a…
Müdafiə naziri general-polkovnik Zakir Həsənovun təsdiq etdiyi 2026-cı ilin hazırlıq planına əsasən, Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidməti ilə birgə tədbirlər çərçivəsində Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin N…
Müdafiə naziri general-polkovnik Zakir Həsənovun təsdiq etdiyi 2026-cı ilin hazırlıq planına əsasən, Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət...
Müdafiə naziri general-polkovnik Zakir Həsənovun təsdiq etdiyi 2026-cı ilin hazırlıq planına əsasən, Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidməti ilə birgə tədbirlər çərçivəsində Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin N…
Moskva birjasının indeksi Rusiya Prezidenti Vladimir Putin, ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Çin lideri Si Cinpinin Şençjendəki görüşündən sonra 2,6% azalaraq 2400 bəndə yaxınlaşıb. Investorlar tərəflərin Ukraynada…
Bu gün Azərbaycan 1-ci liqasının 8-ci turuna start verilib. Ilk oyun günündə 3 görüş keçirilib. Günün ən maraqla gözlənilən qarşılaşması Xankəndidə olub. "Xankəndi" klubu doğma şəhərindəki ilk oyununda "Karvan-Yevlax"ı…
Badamdarda sürüşmə prosesi aktiv fazadadır. Bu barədə Modern.az-a Fövqəladə Hallar Nazirliyindən (FHN) bildirilib. "Sorğunuza cavab olaraq bildiririk ki, Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Badamdar sürüşmə sahəsinə (Badamdar…