1972-ci ildə hazırlanmış qurğu qəfildən süni intellekt sənayesi üçün həyati əhəmiyyət qazanıb

Onilliklər ərzində onun çalışdığı müəssisə neft emalı zavodlarına və digər sənaye müştərilərinə su şüşəsi ölçüsündə havaçıxarıcı klapanlar satırdı. Adətən sifarişlər bir neçə onlarla məhsuldan ibarət olurdu. Lakin bu ilin əvvəlində birdən-birə mindən çox klapan üçün sifariş daxil oldu. Ardınca daha bir sifariş gəldi. Sonra isə növbəti.

Problem nədə idi? Vittek bu məhsulları kimin kütləvi şəkildə aldığından tamamilə xəbərsiz idi.

Bu müəmmalı vəziyyət Miçiqan ştatında yerləşən, isitmə və soyutma sistemləri üzrə ixtisaslaşmış Armstrong International şirkətində geniş araşdırmaya səbəb oldu.

Riçard Niksonun prezidentliyi dövründə, qələm və kağızla layihələndirilmiş bir qurğu niyə qəfildən qıt məhsula çevrilmişdi? 126 illik tarixə malik şirkət nəhayət müəyyənləşdirdi ki, özü də bilmədən sürətin həlledici rol oynadığı və bütün proseslərin məxfi saxlanıldığı qabaqcıl bazarlardan birinə daxil olub.

Süni intellekt bumu inanılmaz sərvətlər yaradır, ən mürəkkəb riyazi məsələlərin həllinə kömək edir və insan həyatını xilas edən dərmanların yaradılması barədə iddialı bəyanatlara ilham verir. Bununla yanaşı, maşınların nəzarətdən çıxacağı «Terminator» filmini xatırladan qaranlıq gələcək proqnozları da səsləndirilir. Lakin həm utopik, həm də antiutopik ssenarilərin hamısı son dərəcə praktik bir məsələdən – məlumat mərkəzlərinin tikintisindən asılıdır. Bu obyektlərin arxitekturası o qədər sürətlə dəyişir ki, bəzən nə təchizatçılar, nə də podratçılar dəyişikliklərlə ayaqlaşa bilirlər.

Vittek vəziyyəti araşdırmağa başlayanda hansı ekosistemə daxil olduğunu heç təsəvvür etmirdi. Şirkətin Şimali Amerikada xüsusi müştərilərlə iş üzrə satış direktoru ilk iri sifarişləri rəsmiləşdirən distribütorlara zəng etdi. Lakin heç bir nəticə əldə edə bilmədi. Məlum oldu ki, distribütorlar klapanları kütləvi şəkildə alan müştərilərlə məxfilik müqavilələri imzalayıblar.

Həqiqəti üzə çıxarmaq yalnız uzun və dolayı informasiya mübadiləsindən sonra mümkün oldu. Sifarişi verən mühəndis Armstrong-un satış nümayəndəsi ilə əlaqədə olan podratçı ilə işləyirdi.

«Bizə bir ipucu verdilər», – deyə Vittek xatırlayır. «Məlum oldu ki, məhsullar məlumat mərkəzinə göndərilir».

«Bu sənaye belə işləyir», – deyə o əlavə edir. «Onlar obyektlərin harada tikildiyini, nə ilə məşğul olduğunu və necə işlədiyini heç kimin bilməsini istəmirlər».

Vittek əvvəllər planetin ən böyük texnoloji tikinti layihələrinin gündəlik texniki detalları ilə qarşılaşmamışdı. Buna görə də məsələni öyrənməyə bir neçə həftə sərf etdi. Nəticədə məlum oldu ki, məlumat mərkəzlərinə son dərəcə sıx yerləşdirilən bahalı mikrosxemlər o qədər güclü qızır ki, onları sıradan çıxmaqdan yalnız maye soyutma sistemləri qoruya bilir.

Belə sistemlərdə toplanan artıq hava isə mütləq xaric edilməlidir. Bunun üçün Armstrong-un hər birini bir neçə yüz dollara satdığı klapanlara bənzər qurğular tələb olunur.

«Mənim üçün ən böyük kəşf bu oldu. Öz-özümə dedim: “İnanılmazdır, bu nə çılğınlıqdır!”», – deyə Vittek etiraf edir. «Axı havaçıxarıcı klapanlar hər yerdə istehsal olunmur».

Bu cür komponentlərə tələbin kəskin artması əsasən məlumat mərkəzləri tikən şirkətlərin başlıca məqsədi ilə izah olunur: hər bir obyektə mümkün qədər çox hesablama gücü yerləşdirmək.

«Onlar binaya onun tutumundan iki dəfə artıq avadanlıq yerləşdirməyə çalışırlar», – deyə JE Dunn Construction tikinti şirkətinin məlumat mərkəzləri bölməsinin rəhbəri Kris Teddi vəziyyəti təsvir edir. Kanzas-Sitidə yerləşən və yüzillik tarixə malik bu podratçı son vaxtlar belə layihələrlə fəal məşğul olur.

1900-cü ildə yaradılan və hazırda Armstrong International adı ilə tanınan şirkət fəaliyyətinə mexaniki kartofqazan maşınların və dəmir yolu drezinlərinin istehsalı ilə başlayıb. Daha sonra müəssisə kondensatı xaric edən qurğuların istehsalına keçib.

Enerji səmərəliliyinə üstünlük verməsi şirkətin böyüməsinə imkan yaradıb. Hazırda Armstrong-un dünya üzrə 15 istehsal və fəaliyyət məkanında 3000 əməkdaşı çalışır. Bunlara Miçiqan ştatının Tri-Rivers şəhərində yerləşən və 300 nəfərin işlədiyi baş qərargah da daxildir.

Armstrong əvvəllər də məlumat mərkəzləri bazarına daxil olmağa çalışmışdı, lakin son dövrlərə qədər ciddi uğur qazana bilməmişdi. Bununla belə, istehsalçı indi də klapanlarının konkret olaraq hara göndərildiyinə tam əmin deyil.

«İnsanlar müəmmalı şəkildə göz vuraraq yükün Cənubi Karolinaya getdiyini deyirlər», – deyə Vittek bildirir. «Həmin ştatın şəhərlərində tikilən məlumat mərkəzi layihələrini internetdə axtarmaq kifayətdir. Beləliklə, məhsulun son alıcısını 98% əminliklə müəyyənləşdirmək olar».

Armstrong-un Şimali Amerika üzrə satış və marketinq direktoru Kayl Hiqqinbotam qeyd edir ki, müştəriləri tanımadan işləmək şirkət üçün müəyyən çətinliklər yaradır. Çünki müəssisə həm yeni alıcılar tapmağa, həm də avadanlığın konstruksiyasını və texniki xidmətini onların tələblərinə uyğunlaşdırmağa çalışır.

Yüksəkvəzifəli menecer baş verənləri hələ uçuş-enmə zolağında dayanan təyyarəni idarə etməyi öyrənməyə bənzədir.

«Bu miqyasda sifarişlərdən söhbət gedəndə adətən düşünürsən ki, insanlar onların üzərində aylarla işləyiblər», – deyə Hiqqinbotam satışların partlayış xarakterli artımını şərh edir.

Lakin onun sözlərinə görə, reallıq tamamilə fərqlidir: «Birdən əmr gəlir: “Vəsiqə verildi, hər şey təsdiqləndi, məhsulu göndərin”».

Son bir ildə 80% artan və yüksəlməkdə davam edən havaçıxarıcı klapan tələbatını qarşılamaq üçün Armstrong Tri-Riversdəki müəssisəsində ikinci iş növbəsini işə salıb.

«Mən bunu gecikmiş çiçəklənmə adlandırardım», – deyə Armstrong-un təqaüdə çıxmış mühəndisi Çarli Reynolds bildirir. Məhz o, 1972-ci ildə həmin klapanı layihələndirmişdi.

O illərdə Reynolds işsiz idi və yaşayış treylerində qalırdı. Bir gün qəzetdə iş elanı ilə qarşılaşdı. Həmin elan onu yarım əsr sonra süni intellekt infrastrukturu uğrunda gedən yarışın iştirakçısına çevirəcəkdi.

İşə başlayanda 27 yaşlı mütəxəssisin hətta şəxsi kabineti də yox idi. Onun sərəncamında yalnız rəsm lövhəsi və loqarifmik xətkeş vardı.

Lakin yarım əsr sonra həlledici əhəmiyyət qazanacaq həll yolunu tapmaq üçün bunlar kifayət etdi. Reynolds çuqunu paslanmayan poladla əvəz edərək havaçıxarıcı klapanı korroziyadan qorudu.

Mühəndis bu gün də zavodun yaxınlığında yaşayır. ABŞ-nin bir çox digər bölgəsində olduğu kimi, burada da məlumat mərkəzlərinin tikintisinə qarşı narazılıq artmağa başlayıb.

Reynolds özü hesab edir ki, belə layihələr ağıllı və düşünülmüş şəkildə həyata keçirilərsə, onların mövcud olmaq hüququ var.

Lakin o əlavə edir ki, hazırda «burada heç kim belə obyektləri öz qonşuluğunda görmək istəmir».