Buxarest, 13 noyabr, AZƏRTAC Azərbaycanın Avropa ilə münasibətlərində enerji əməkdaşlığı xüsusi yer tutur. Noyabrın 12-də Dublində keçirilən “Avropa Siyasi Birliyi”nin 9-cu Zirvə toplantısı bu reallığın növbəti təzahürü oldu. Prezident İlham Əliyevin sammitdə iştirakı, Avropa dövlətlərinin və hökumətlərinin başçıları ilə keçirdiyi görüşlər, enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat bağlantıları və Cənubi Qafqazda sülh məsələləri ətrafında aparılan müzakirələr Azərbaycanın Avropa ilə münasibətlərinin geniş siyasi və iqtisadi məzmuna malik olduğunu bir daha göstərdi.Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə həyata keçirilən və Xəzər hövzəsini Avropa bazarları ilə birləşdirən iri infrastruktur layihələri təşkil edir. Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri, Cənubi Qafqaz Boru Kəməri, Trans-Anadolu və Trans-Adriatik qaz kəmərləri Azərbaycanın beynəlxalq enerji bazarlarında mövqeyini müəyyən edən mühüm layihələrdir. Xüsusilə Cənub Qaz Dəhlizinin istifadəyə verilməsi Avropanın təbii qaz təchizatının şaxələndirilməsinə yeni imkanlar yaradıb.2022-ci il iyulun 18-də Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında enerji sahəsində strateji tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumunun imzalanması bu əməkdaşlığın siyasi və iqtisadi əsaslarını daha da möhkəmləndirdi.Azərbaycan qazının ixrac coğrafiyasının genişlənməsi həmin siyasətin konkret nəticələrindəndir. 2026-cı ildə Azərbaycan qazının tədarük edildiyi ölkələrin sayının 16-ya, o cümlədən Avropa İttifaqının üzvü olan dövlətlərin sayının 10-a çatması ölkənin Avropanın enerji bazarında iştirakının miqyasını göstərir.Lakin bu rəqəmlərin əhəmiyyəti yalnız ixrac coğrafiyasının genişlənməsi ilə məhdudlaşmır. Müasir enerji təhlükəsizliyi şəraitində alternativ mənbələrə və marşrutlara çıxış imkanları dövlətlərin iqtisadi dayanıqlılığı üçün mühüm amilə çevrilib. Azərbaycan isə fəaliyyətdə olan boru kəmərləri, uzunmüddətli müqavilələr və beynəlxalq tərəfdaşlıqlar vasitəsilə bu prosesdə iştirak edir. Balkan regionunun enerji şəbəkələri Avropanın enerji xəritəsində Azərbaycanın rolunu daha aydın göstərən nümunələrə nəzər saldıqda Rumıniya, Bolqarıstan və Yunanıstanla əməkdaşlıq xüsusi diqqət çəkir.Bolqarıstanın “BTA” milli xəbər agentliyinin 2026-cı ilin martında yaydığı məlumatda ölkənin qaz istehlakının təxminən 40 faizinin Azərbaycanla uzunmüddətli müqavilə çərçivəsində təmin edildiyi bildirilirdi. Bu fakt Azərbaycan-Bolqarıstan münasibətlərinin real iqtisadi məzmununu nümayiş etdirir.Yunanıstan–Bolqarıstan qaz interkonnektorunun istifadəyə verilməsi də bu baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Layihə Azərbaycan qazının Bolqarıstan bazarına çatdırılmasını təmin etməklə yanaşı, Balkan regionunun enerji şəbəkələri arasında bağlantıları genişləndirib.Yunanıstan isə Trans-Adriatik qaz kəmərinin keçdiyi əsas ölkələrdən biri olmaqla Cənub Qaz Dəhlizinin Avropa hissəsində mühüm mövqeyə malikdir. Azərbaycan qazının Yunanıstan üzərindən İtaliyaya və digər Avropa bazarlarına çatdırılması bu ölkə ilə əməkdaşlığın strateji xarakterini müəyyən edir.Prezident İlham Əliyevin Dublində Yunanıstanın Baş naziri Kiriakos Miçotakislə görüşündə qaz ixracının artırılması imkanlarının müzakirəsi də bu baxımdan təsadüfi deyil. Mövcud enerji infrastrukturu üzərində yeni iqtisadi imkanların yaradılması hər iki tərəfin maraqlarına cavab verir.Bununla yanaşı, Avropa enerji bazarının gələcək inkişafı yeni investisiyalar, uzunmüddətli müqavilələr və əlavə ötürücülük imkanlarının yaradılmasını tələb edir. Azərbaycanın bu istiqamətdəki imkanlarının reallaşdırılması Avropa tərəfdaşları ilə iqtisadi və siyasi dialoqun davam etdirilməsindən asılı olacaq. Rumıniya və Bolqarıstanla əməkdaşlıq Qara dəniz regionunda yeni imkanlar yaradır Azərbaycanın Avropa ilə münasibətlərində Qara dəniz regionu getdikcə daha mühüm yer tutur. Bu regionun strateji əhəmiyyəti yalnız enerji ehtiyatlarının daşınması ilə deyil, həm də Avropa və Asiya arasında yeni iqtisadi bağlantıların yaradılması ilə bağlıdır.Rumıniya bu prosesdə xüsusi mövqeyə malikdir. Ölkənin Qara dənizə çıxışı, Avropa İttifaqının enerji və nəqliyyat şəbəkələrinə inteqrasiyası Azərbaycanla əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün əlverişli imkanlar yaradır.Rumıniyanın “AGERPRES” milli xəbər agentliyinin Dublin sammiti ilə bağlı materiallarında Qara dəniz regionunun təhlükəsizliyi, Ukrayna və Moldova ilə əlaqələr, Avropanın şərq istiqamətində bağlantıların inkişafı mühüm məsələlər sırasında göstərilib. Agentlik Prezident İlham Əliyevlə Rumıniya Prezidenti Nikuşor Danın sammit çərçivəsində görüşünü də işıqlandırıb.Bu fakt Rumıniya ilə Azərbaycanın regional gündəliyində bir sıra ortaq istiqamətlərin mövcudluğunu göstərir.Həmin istiqamətlərdən biri Qara dənizin dibi ilə elektrik kabelinin çəkilməsi layihəsidir. Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstanın iştirakı ilə inkişaf etdirilən təşəbbüs Xəzər regionunda istehsal olunan yaşıl enerjinin Avropa bazarlarına çatdırılması üçün yeni imkanlar yarada bilər.Layihənin reallaşdırılması Azərbaycanı ənənəvi enerji ixracatçısı olmaqla yanaşı, gələcəkdə bərpaolunan elektrik enerjisinin beynəlxalq tədarük sisteminin iştirakçısına çevirə bilər.Burada Azərbaycanın təbii imkanları xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Xəzər dənizinin külək enerjisi potensialı, ölkədə həyata keçirilən günəş enerjisi layihələri və Mərkəzi Asiya ilə inkişaf etdirilən yaşıl enerji dəhlizləri yeni enerji siyasətinin mühüm istiqamətləridir.Rumıniya üçün isə belə layihələr enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi, yeni infrastrukturun yaradılması və Qara dəniz regionunun Avropa enerji sistemində rolunun artırılması baxımından maraq doğurur.Bolqarıstanla əməkdaşlıqda da oxşar proses müşahidə olunur. BTA agentliyinin materiallarında Azərbaycanla qaz tərəfdaşlığının davam etdirilməsi ilə yanaşı, yeni yaşıl enerji dəhlizlərinin yaradılması məsələləri də diqqət mərkəzindədir.Azərbaycan, Gürcüstan, Türkiyə və Bolqarıstan arasında nəzərdə tutulan yaşıl enerji bağlantısı bu əməkdaşlığın perspektiv istiqamətlərindən biridir.Dublin sammitində Prezident İlham Əliyevlə Bolqarıstanın Baş naziri Rumen Radevin görüşündə enerji və elektrik bağlantılarının müzakirə olunması göstərir ki, iki ölkə arasında münasibətlər mövcud qaz tədarükündən daha geniş iqtisadi gündəliyə doğru inkişaf edir.Bu prosesin siyasi əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyinə yalnız mövcud resursları ilə deyil, gələcək infrastruktur təşəbbüsləri vasitəsilə də töhfə vermək imkanlarını genişləndirir. Yunanıstan və Xorvatiya: Azərbaycanın enerji əməkdaşlığının Aralıq dənizi və Adriatik istiqamətləri Azərbaycanın Avropadakı enerji tərəfdaşlığının coğrafiyası Qara dəniz və Balkanların şərq hissəsi ilə məhdudlaşmır. Yunanıstan və Xorvatiya ilə əlaqələr bu əməkdaşlığın Aralıq dənizi və Adriatik istiqamətlərini də əhatə etdiyini göstərir.Yunanıstan Azərbaycanın enerji diplomatiyasında mühüm tərəfdaş olmaqla yanaşı, Cənub Qaz Dəhlizinin Avropaya çıxışında əsas tranzit ölkələrdən biridir. TAP layihəsi bu münasibətlərin iqtisadi əsasını təşkil edir.Dublin sammitində Azərbaycan və Yunanıstan rəhbərlərinin görüşündə enerji sahəsində əməkdaşlığın perspektivlərinin müzakirə edilməsi mövcud tərəfdaşlığın davam etdirilməsinə siyasi marağı nümayiş etdirir.Xorvatiya isə Azərbaycan qazının Avropada genişlənən ixrac coğrafiyasının iştirakçısıdır. Adriatik regionunda yerləşən bu ölkə Mərkəzi Avropa ilə nəqliyyat və enerji əlaqələri baxımından mühüm imkanlara malikdir.Xorvatiya ilə əməkdaşlığın perspektivləri yalnız qaz tədarükü ilə deyil, həm də regional enerji infrastrukturunun inkişafı ilə bağlıdır. İon–Adriatik boru kəməri kimi təşəbbüslər gələcəkdə Cənub Qaz Dəhlizinin imkanlarının Qərbi Balkanlar və Adriatik regionu ilə əlaqələndirilməsinə xidmət edə bilər.Beləliklə, Rumıniya, Bolqarıstan, Yunanıstan və Xorvatiya ilə əməkdaşlıq Azərbaycanın Avropa enerji sistemində iştirakının müxtəlif istiqamətlərini əks etdirir. Bu ölkələrin hər biri fərqli coğrafi və iqtisadi imkanlara malik olsa da, enerji təhlükəsizliyi və bağlantıların şaxələndirilməsi onların Azərbaycanla münasibətlərində ortaq maraq sahələridir. İqbal Hacıyev AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri Buxarest
