Senata ilk müsəlman üzv seçilə bilər...
ABŞ-da noyabrın 3-də keçirilən aralıq seçkilər Prezident Donald Trampın ikinci prezidentlik müddətinin ən mühüm siyasi sınağıdır. Amerikalılar Nümayəndələr Palatasının bütün 435 üzvünü və Senatın 35 üzvünü seçirlər. Əsas mübarizə respublikaçıların Konqresdəki üstünlüyünü qorumaq, demokratların isə hakimiyyət balansını dəyişmək cəhdi ətrafında gedir. Seçkilərin nəticələri ABŞ-ın İran, İsrail, Ukrayna və bütövlükdə beynəlxalq siyasətinə də təsir göstərə bilər.
Moderator.az aparıcı Amerika və digər beynəlxalq mənbələrə əsasən seçkilər barədə son məlumatların qısa xülasəsini hazırlayıb.
Demokratların Nümayəndələr Palatasına qayıdışı real görünür...
"Reuters" və "Associated Press"-in noyabrın 3-də yaydığı təhlillərə görə, Demokratlar Nümayəndələr Palatasında çoxluğu əldə etməyə respublikaçılardan daha yaxın görünürlər. Senat uğrunda mübarizə isə xeyli çətindir.
Hazırda respublikaçılar Nümayəndələr Palatasında 218-214, Senatda isə 53-47 üstünlüyə malikdirlər. Demokratların hər iki palatada nəzarəti ələ keçirməsi üçün hər birində xalis dörd mandat qazanması lazımdır.
"Reuters"-in qeyd etdiyi kimi, İkinci Dünya müharibəsindən sonra keçirilən aralıq seçkilərin demək olar ki, hamısında hakim prezidentin partiyası Konqresdə mövqelərini itirib. Bu tarixi tendensiya Trampın partiyası üçün əlavə risk yaradır.
Texas, Miçiqan və Men:
Senatın taleyi bu ştatlarda həll oluna bilər
Senat uğrunda mübarizədə Alyaska, Ayova, Kanzas, Men, Miçiqan, Ohayo və Texas xüsusi diqqət çəkir.
Texas:
Demokrat Ceyms Talariko respublikaçı Ken Pakstona qarşı mübarizə aparır. Demokratların bu ştatda qələbəsi tarixi hadisə olardı.
Miçiqan:
Demokrat Abdul El-Sayed və respublikaçı Mayk Rocers arasında yarış diqqət mərkəzindədir. El-Sayed qalib gələrsə, Senata seçilən ilk müsəlman ola bilər.
Men:
Respublikaçı senator Syuzan Kollinsin demokrat Troy Ceksonla mübarizəsi nəticəyə ciddi təsir göstərə bilər.
Alyaska və Ayova:
Respublikaçıların ənənəvi üstünlüyünə baxmayaraq, Demokratlar bu ştatlarda da mübarizə aparırlar.
"Reuters"-in qiymətləndirməsinə görə, Senatın taleyi bir neçə yaxın nəticəli yarışdan asılıdır.
Trampın əsas problemi: İran müharibəsi və bahalaşma...
Seçkilərin ən mühüm mövzusu iqtisadiyyatdır. Yanacağın bahalaşması, inflyasiya, yaşayış xərcləri və İranla müharibənin iqtisadi nəticələri respublikaçılar üçün ciddi problemə çevrilib.
"Reuters" yazır ki, Trampın reytinqinin aşağı düşməsində İran müharibəsi və enerji qiymətlərinin artması mühüm rol oynayır.
Demokratlar seçki kampaniyasında bahalaşmanı və prezidentin xarici siyasətini tənqid edirlər. Respublikaçılar isə təhlükəsizlik, miqrasiya və mühafizəkar sosial dəyərləri önə çəkirlər.
Beləliklə, seçici üçün əsas sual yalnız kimin Konqresə nəzarət edəcəyi deyil, Trampın siyasətinin gündəlik həyatına necə təsir göstərməsidir.
Seçkilərdən sonra İranla müharibə yenidən alovlana bilərmi?..
Bu məsələ Azərbaycan oxucusu üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir.
ABŞ və İsrail mediasının diqqət mərkəzində İranla bağlı mümkün yeni hərbi əməliyyatlar dayanır. "The Jerusalem Post" seçkilərdən sonra Vaşinqton və Təl-Əvivin İran məsələsinə yenidən qayıda biləcəyini müzakirə edir.
"Associated Press"-in yaydığı məlumata görə, İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu İrana qarşı yeni zərbələr endirilməsinə tərəfdardır. Lakin bu, ABŞ və İsrailin yeni hücum barədə yekun qərar qəbul etdiyi demək deyil.
İranla bağlı gərginliyin artması Azərbaycanın yerləşdiyi Cənubi Qafqaz regionu üçün də ciddi risklər yarada bilər. Xüsusilə enerji marşrutları, neft qiymətləri, Xəzər hövzəsinin təhlükəsizliyi və regional sabitlik baxımından ABŞ seçkilərinin nəticələri diqqətlə izlənilməlidir.
İsrail üçün də siyasi əhəmiyyət daşıyan seçkilər...
"The Jerusalem Post" yazır ki, Demokratlar Konqresdə üstünlük əldə edərsə, İsrailə hərbi yardım və silah satışları ilə bağlı daha sərt müzakirələr başlaya bilər.
Demokratlar daxilində İsrailə ənənəvi dəstəyi müdafiə edənlərlə ABŞ yardımına müəyyən şərtlər qoyulmasını istəyən qüvvələr arasında fikir ayrılığı güclənir.
Bu isə Vaşinqton-Təl-Əviv münasibətlərində gələcək illərdə yeni siyasi mübahisələrə yol aça bilər. Bununla belə, Demokratların qələbəsi avtomatik olaraq İsrailə yardımın dayandırılması demək deyil.
Tramp Konqresdə çoxluğu itirsə, nə baş verəcək?..
Demokratlar Nümayəndələr Palatasına nəzarəti ələ keçirərsə, Tramp administrasiyasının fəaliyyəti üzərində parlament nəzarəti güclənəcək.
Bu halda:
Prezident administrasiyasına qarşı araşdırmalar və dinləmələr keçirilə bilər.
İran müharibəsi və İsrailə yardımlar daha ciddi müzakirə olunar.
Trampın qanunvericilik təşəbbüsləri çətinliklərlə üzləşər.
Büdcə və dövlət borcu ilə bağlı siyasi qarşıdurma güclənə bilər.
Demokratlar Senatı da qazanarsa, prezidentin hakim və yüksək vəzifəli şəxslərin təyinatları ilə bağlı imkanları məhdudlaşa bilər.
Lakin Tramp prezident olaraq qalacaq, veto hüququnu və xarici siyasət sahəsində geniş icra səlahiyyətlərini saxlayacaq. Buna görə Demokratların qələbəsi onun bütün siyasətini dərhal dəyişməyəcək.
Azərbaycanın diqqət etməli olduğu əsas məqam
ABŞ-dakı aralıq seçkilər Azərbaycan üçün də mühüm geosiyasi əhəmiyyət daşıyır. Konqresdə qüvvələr nisbətinin dəyişməsi Vaşinqtonun İran siyasətinə, İsraillə münasibətlərinə, enerji təhlükəsizliyinə və Cənubi Qafqaza diqqətinə təsir göstərə bilər.
Ən mühüm sual budur: Tramp qarşıdakı iki ildə Konqresin dəstəyinə malik olacaq, yoxsa Demokratların nəzarətindəki parlamentlə işləməyə məcbur qalacaq?..
Seçkilərin cavabı yalnız Amerikanın deyil, Yaxın Şərq və Cənubi Qafqazın siyasi mənzərəsi üçün də əhəmiyyətli olacaq.
İlkin və rəsmi nəticələr nə vaxt açıqlanacaq?
ABŞ-da seçkilərin ilkin nəticələrinin Bakı vaxtı ilə noyabrın 4-də səhər saatlarından etibarən açıqlanması gözlənilir. İlkin mənzərə səhər saat 06:00–10:00 arasında formalaşa bilər. "Associated Press" (AP) ayrı-ayrı dairələrdə qalibləri səslərin hesablanması nəticəsində üstünlüyün artıq dəyişməyəcəyinə əmin olduqdan sonra elan edəcək.
Lakin ilkin nəticələr rəsmi yekun nəticələr hesab olunmur. ABŞ Seçki Yardımı Komissiyasının (EAC) məlumatına görə, poçtla göndərilən, müvəqqəti və xaricdəki hərbçilərin səsləri də hesablandıqdan, nəticələr yoxlanıldıqdan və təsdiqləndikdən sonra rəsmi yekunlar açıqlanır. Bu proses ştatdan asılı olaraq bir neçə gün, bəzi hallarda isə bir neçə həftə çəkə bilər.
Xüsusilə Kaliforniya, Vaşinqton və Alyaskada səslərin hesablanması daha uzun davam edə bilər. Beləliklə, Konqresdə hansı partiyanın üstünlük qazandığı noyabrın 4-də bəlli ola bilsə də, bütün yarışların rəsmi nəticələrinin təsdiqi daha gec başa çatacaq.