Mənzil alarkən alıcıların diqqət yetirməli olduğu mühüm məsələlərdən biri də həmin ünvanda başqa şəxslərin qeydiyyatda olub-olmamasıdır. Bəzən vətəndaş yeni mənzil əldə etsə də, əvvəlki mülkiyyətçinin ailə üzvləri və ya qohumları hələ də həmin ünvanda qeydiyyatda qalırlar. Bu isə yeni sahib üçün müəyyən hüquqi və praktiki çətinliklər yarada bilər. Xüsusilə qeydiyyatda olan şəxs mənzildən çıxmaq istəmədikdə və ya qeydiyyatını başqa ünvana dəyişmədikdə məsələ daha da mürəkkəbləşir.Belə vəziyyətlə qarşılaşan mülkiyyətçilər çox vaxt düşünürlər ki, çıxarış əldə etdikdən sonra həmin şəxsləri avtomatik olaraq qeydiyyatdan çıxara bilərlər. Lakin məsələ bu qədər sadə deyil. Mənzilə mülkiyyət hüququnun əldə edilməsi ilə həmin ünvanda qeydiyyatda olan şəxsin qeydiyyatının ləğvi ayrı-ayrı hüquqi prosedurlardır. Yeni mülkiyyətçi mənzilin sahibi olsa da, başqa şəxsin qeydiyyatını özbaşına və birbaşa sistem üzərindən ləğv etmək səlahiyyətinə malik deyil.Oxu24.com xəbər verir ki, “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Qanunun 5-ci maddəsinə əsasən, yaşayış yerini dəyişən vətəndaşın yeni yaşayış yeri üzrə qeydiyyata alınması ilə bağlı qanunvericilikdə müəyyən edilmiş müddət və qaydalar mövcuddur. Təqdim olunan hüquqi izaha görə, şəxs yeni yaşayış yerinə köçdükdən sonra 10 gün ərzində qeydiyyat məsələsini həll etməlidir. Bu öhdəliyin yerinə yetirilməməsi İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 563-cü maddəsi üzrə inzibati məsuliyyətə səbəb ola bilər. Belə pozuntuya görə 30 manat məbləğində cərimə nəzərdə tutulduğu bildirilir.Ancaq burada mühüm bir məqam var: inzibati cərimənin tətbiq edilməsi həmin şəxsin əvvəlki ünvandan avtomatik qeydiyyatdan çıxarılması demək deyil. Yəni şəxs qeydiyyat qaydalarını pozduğuna görə cərimələnsə belə, bu, yeni mülkiyyətçinin qarşılaşdığı problemin öz-özünə həll olunmasına gətirib çıxarmır.Qanunvericiliyə əsasən, yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan çıxarılma üçün ayrıca hüquqi əsas olmalıdır. “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Qanunun 9-cu maddəsində qeydiyyatdan çıxarılmanın əsasları müəyyən edilib. Bu əsaslardan biri də şəxsin yaşayış sahəsindən çıxarılması və ya həmin sahədən istifadə hüququnu itirməsi ilə bağlı qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qərarıdır. Buna görə də mülkiyyətçi problemin həlli üçün hüquqi prosedura müraciət etməli, konkret vəziyyətdə həmin şəxsin mənzildən istifadə hüququnun olub-olmadığını aydınlaşdırmalıdır.Belə hallarda mülkiyyətçi ilk növbədə aidiyyəti polis orqanına və ya qeydiyyat məsələlərinə baxan müvafiq quruma rəsmi müraciət edə bilər. Müraciətdə mənzilin yeni sahibinin özü olduğunu təsdiqləyən sənədlər təqdim edilməli, əvvəlki sakinin həmin ünvanda qeydiyyatda qalmasının qanuni əsasları araşdırılmalıdır. Əgər qeydiyyat orqanı şəxsin qeydiyyatdan çıxarılmasından imtina edərsə, bu qərarın və ya hərəkətsizliyin qanuniliyinin qiymətləndirilməsi üçün məhkəməyə müraciət etmək mümkün ola bilər.Məhkəmə prosesində əsas məsələ yalnız mənzilin yeni sahibinin kim olması deyil, qeydiyyatda qalan şəxsin həmin yaşayış sahəsindən istifadə hüququnun davam edib-etməməsidir. Çünki yaşayış yeri üzrə qeydiyyat özlüyündə mülkiyyət hüququ yaratmadığı kimi, qeydiyyatda olan hər bir şəxsin hüquqlarının bütün hallarda avtomatik olaraq aradan qalxması da demək deyil. Şəxsin mənzildə yaşamaq və ya ondan istifadə etmək üçün ayrıca hüquqi əsası varsa, bu hal məhkəmə tərəfindən nəzərə alınmalıdır.Məhkəmə işin hallarını, mülkiyyət sənədlərini, əvvəlki razılaşmaları və qeydiyyatda olan şəxsin hüquqi vəziyyətini araşdırdıqdan sonra müvafiq qərar qəbul edə bilər. Qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qərarı qeydiyyat orqanı üçün müvafiq hüquqi əsas yaradır və qərarın məzmunundan asılı olaraq şəxsin həmin ünvandakı qeydiyyatının ləğvi təmin edilə bilər.Bununla yanaşı, mənzil almaq istəyən şəxslərə alqı-satqıdan əvvəl həmin ünvanda qeydiyyatda olan şəxslərin olub-olmadığını dəqiqləşdirmək tövsiyə olunur. Bu məsələni müqavilə bağlanmazdan əvvəl araşdırmaq sonradan yarana biləcək məhkəmə çəkişmələrinin və əlavə xərclərin qarşısını ala bilər.Beləliklə, yeni mənzil alan şəxsin qarşısına əvvəlki sakinin qeydiyyatda qalması problemi çıxarsa, məsələni yalnız inzibati cərimə ilə həll etmək mümkün deyil. Əsas diqqət qeydiyyatda olan şəxsin yaşayış sahəsindən istifadə hüququnun olub-olmamasına yönəldilməli, qeydiyyatın ləğvi isə qanunvericilikdə nəzərdə tutulan əsaslar və müvafiq prosedur çərçivəsində həyata keçirilməlidir.Turan Etibaroğlu