Azərbaycanda bank sektorunun struktur likvidlik profisiti sentyabrın sonunda 6,2 milyard manata çatıb. Göstərici ötən ilin dekabrındakı səviyyədən 2,2 dəfə yüksəkdir.
Bu barədə Azərbaycan Mərkəzi Bankının 29 oktyabr faiz qərarına dair press-relizində bildirilir. Struktur likvidlik profisiti Mərkəzi Bankın banklar qarşısındakı öhdəlikləri ilə banklara verdiyi vəsait arasındakı fərqdir.
Mərkəzi Bank 6,2 milyard manatlıq göstəricini hesablayarkən məcburi ehtiyat kimi saxlanmalı vəsaiti nəzərə almayıb. Məcburi ehtiyat bankın cəlb etdiyi depozitlərə görə Mərkəzi Bankdakı hesabında saxlamalı olduğu minimum vəsaitdir. Məsələn, müəyyən depozitlər üzrə norma 5%-dirsə, bank həmin depozitlərin həcminə uyğun hesablanan ehtiyat tələbini təmin etməlidir.
Lakin, norma bütün banklar üçün eyni deyil. Mərkəzi Bankın 2026-cı il statistik bülletenində əsas səviyyə manatla cəlb edilmiş vəsaitlər üzrə 5%, xarici valyutadakı vəsaitlər üzrə 6% göstərilir. Hüquqi şəxslərin depozitlərinin həcmi, əlaqəli depozitlərin və banka aidiyyəti olan şəxslərin depozitlərinin payı müəyyən hədləri keçdikdə tətbiq edilən normalar daha yüksək olur; cədvəldə 25%-ə qədər dərəcələr var. AMB bu fərqləndirməni likvidliyin ayrı-ayrı banklarda cəmlənməsini azaltmaq üçün tətbiq etdiyini bildirib.
Məcburi ehtiyat tələbi yerinə yetirildikdən sonra da sistemdə artıq manat qalırsa, Mərkəzi Bank onu depozit hərracları və qısamüddətli notlar vasitəsilə müvəqqəti cəlb edə bilir. Yeddi günlük depozit hərracında banklar vəsaiti AMB-də müəyyən müddətə yerləşdirir və müddət bitəndə geri alırlar. Notlar isə Mərkəzi Bankın banklara yerləşdirdiyi qiymətli kağızlardır. Bu əməliyyatların hər ikisi artıq likvidliyin banklararası qısamüddətli faizləri kəskin aşağı çəkməsini məhdudlaşdırmaq üçün istifadə olunur. Əksinə, bankların qısamüddətli vəsaitə ehtiyacı yarandıqda AMB əks-repo əməliyyatları ilə likvidlik verə bilir.
Bu alətlərin hazırkı sistemi mərhələlərlə qurulub. AMB 2022-ci ilin sentyabrından banklararası bazarı fəallaşdırmaq və uçot dərəcəsinin bazar faizlərinə təsirini gücləndirmək üçün yeni əməliyyat çərçivəsi tətbiq etməyə başlayıb. Məcburi ehtiyat normaları sonradan daha ətraflı fərqləndirilib. Hazırda artıq vəsaitin cəlbində əsas alətlərdən olan yeddi günlük depozit əməliyyatı isə 2025-ci ilin iyununda yeddi günlük repo əməliyyatını əvəz edib.
Artıq likvidliyin faiz bazarındakı təsiri AZIR göstəricisində də izlənir. Bankların bir-biri ilə təminatsız qısamüddətli əməliyyatları üzrə istinad faizi avqustda orta hesabla 6,31%, sentyabrda 5,93%, oktyabrın geridə qalan hissəsində isə 5,99% olub. Mərkəzi Bankın açıqlamasına görə, sentyabrın sonunda yeddi günlük depozit əməliyyatları artıq likvidliyin cəlbinə yönəlmiş açıq bazar əməliyyatları portfelinin 66,4%-ni təşkil edib.