Yeməkdən sonra yuxululuq hansı xəstəliklərin əlaməti ola bilər? Endokrinoloqdan xəbərdarlıqYeməkdən sonra yuxunun gəlməsi, halsızlıq və enerji səviyyəsinin aşağı düşməsi bir çox insanın gündəlik həyatda qarşılaşdığı hallardandır. Xüsusilə, nahar və ya axşam yeməyindən sonra insanın özünü yorğun hiss etməsi, diqqətini toplamaqda çətinlik çəkməsi və uzanmaq istəməsi bəzən normal fizioloji proseslərlə əlaqəli ola bilər. Lakin bu vəziyyət tez-tez təkrarlanırsa, yuxululuq həddindən artıq güclüdürsə və gündəlik fəaliyyətə mane olursa, problemin səbəbini araşdırmaq vacibdir. Çünki yeməkdən sonra yaranan yuxululuq təkcə çox yemək və ya gec yatmaqla deyil, bəzi hallarda qan şəkərindəki dəyişikliklər, qalxanabənzər vəzinin fəaliyyətində pozuntular və yuxu problemləri ilə də əlaqəli ola bilər.Bəzi insanlar yeməkdən sonra yuxululuğu dərhal insulin müqavimətinin və ya şəkərli diabetin əlaməti kimi qəbul edirlər. Halbuki bu simptomun müxtəlif səbəbləri ola bilər və yalnız bir əlamətə əsaslanaraq konkret xəstəlik barədə nəticə çıxarmaq düzgün deyil. Əsas məsələ yuxululuğun nə qədər tez-tez baş verməsi, hansı qidalardan sonra yaranması, başqa əlamətlərlə müşayiət olunması və insanın ümumi sağlamlıq vəziyyətidir.Endokrinoloq Ayşən Eldar Oxu24.com-a açıqlamasında yeməkdən sonra yuxululuğun mümkün səbəblərindən, hansı hallarda müayinəyə ehtiyac yarandığından və bu vəziyyətə necə yanaşılmalı olduğundan danışıb.Həkimin sözlərinə görə, yeməkdən sonra yuxululuq hissinin yaranması hər zaman insulin müqaviməti demək deyil. Bəzən bu hal qəbul edilən qidanın miqdarı, yuxu rejiminin pozulması və orqanizmin təbii bioloji ritmləri ilə əlaqədar olur. Xüsusilə, böyük porsiyalarla qidalanan, gecə kifayət qədər yatmayan və gün ərzində həddindən artıq yorulan insanlarda yeməkdən sonra yuxululuq daha qabarıq hiss edilə bilər.Ayşən Eldar bildirib ki, günün müəyyən saatlarında, xüsusilə günorta saatlarında insanın enerji səviyyəsində təbii azalma baş verə bilər. Bu səbəbdən nahardan sonra yaranan yüngül yuxululuq hər zaman xəstəlik əlaməti kimi qiymətləndirilməməlidir. Lakin insan hər yeməkdən sonra güclü yuxululuq yaşayırsa, gözlərini açıq saxlamaqda çətinlik çəkirsə və bu vəziyyət müntəzəm şəkildə təkrarlanırsa, səbəbin müəyyənləşdirilməsi üçün həkimə müraciət etməsi məqsədəuyğundur.Endokrinoloqun sözlərinə görə, yeməkdən sonra yaranan yuxululuqla yanaşı, titrəmə, tərləmə, ürəkdöyünmə və qəfil güclü aclıq hissi də müşahidə edilirsə, qanda şəkərin səviyyəsi yoxlanılmalıdır. Bu əlamətlər bəzi hallarda hipoqlikemiya, yəni qanda qlükozanın səviyyəsinin normadan aşağı düşməsi ilə əlaqəli ola bilər. Xüsusilə, yeməkdən bir neçə saat sonra yaranan belə şikayətlər diqqətlə araşdırılmalıdır.Həkim qeyd edib ki, reaktiv hipoqlikemiya yeməkdən sonra qanda qlükozanın azalması ilə əlaqəli vəziyyətdir. Lakin yalnız titrəmə, tərləmə və aclıq hissinin olması bu diaqnozu təsdiqləmək üçün kifayət etmir. Qanda qlükozanın həqiqətən aşağı düşüb-düşmədiyi müəyyənləşdirilməli, simptomların həmin dəyişikliklə əlaqəsi qiymətləndirilməlidir. Buna görə də belə əlamətləri olan şəxslərin özbaşına diaqnoz qoymaq və müalicəyə başlamaq əvəzinə tibbi müayinədən keçməsi vacibdir.Ayşən Eldar vurğulayıb ki, yeməkdən sonra yuxululuqla yanaşı, həddindən artıq susama, tez-tez sidiyə çıxma və səbəbsiz çəki dəyişiklikləri də müşahidə olunursa, qan şəkəri ilə bağlı problemlər araşdırılmalıdır. Bu əlamətlər prediabet və ya şəkərli diabet zamanı ortaya çıxa bilər. Prediabet qanda qlükoza səviyyəsinin normadan yüksək, lakin şəkərli diabet diaqnozu üçün müəyyən edilən həddən aşağı olduğu vəziyyətdir. Bu mərhələdə risklərin vaxtında müəyyənləşdirilməsi və həyat tərzində uyğun dəyişikliklərin edilməsi gələcək sağlamlıq problemlərinin qarşısının alınması baxımından əhəmiyyətlidir.Bununla belə, həkimlər yalnız yeməkdən sonra yuxululuq hissinə əsasən insanda insulin müqavimətinin və ya şəkərli diabetin olduğunu söyləyə bilməzlər. Diaqnoz üçün şəxsin şikayətləri, risk faktorları və laborator müayinələrin nəticələri birlikdə qiymətləndirilməlidir. Qanda acqarına qlükoza səviyyəsinin yoxlanılması və qlikohemoqlobin (HbA1c) analizi bəzi hallarda şəkər mübadiləsinin vəziyyətini müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər. Hansı analizlərin lazım olduğunu isə həkim fərdi vəziyyətə əsasən müəyyən edir.Endokrinoloq yeməkdən sonra yuxululuğun başqa bir mümkün səbəbinin yuxu apnesi ola biləcəyini də diqqətə çatdırıb. Yuxu apnesi insan yatarkən tənəffüsün təkrarlanan fasilələrlə pozulması ilə xarakterizə olunan vəziyyətdir. Belə şəxslər gecə ərzində dəfələrlə oyana, lakin səhər bunu xatırlamaya bilərlər. Nəticədə yuxunun keyfiyyəti aşağı düşür və insan kifayət qədər yatmış kimi görünsə də, gün ərzində özünü yorğun və yuxulu hiss edir.Ayşən Eldarın sözlərinə görə, güclü xoruldama, yuxu zamanı nəfəsin dayanmasının müşahidə edilməsi, səhər baş ağrısı və gün ərzində həddindən artıq yuxululuq yuxu apnesinə işarə edə bilən əlamətlərdir. Xüsusilə, bu simptomlar müntəzəm şəkildə təkrarlanırsa, vəziyyətə laqeyd yanaşmaq olmaz. Müalicə olunmayan yuxu apnesi yalnız gündəlik enerjiyə və diqqətə deyil, ümumi sağlamlığa da mənfi təsir göstərə bilər. Belə hallarda müvafiq mütəxəssisə müraciət etmək və ehtiyac olduqda yuxunun qiymətləndirilməsi üçün müayinədən keçmək tövsiyə olunur.Həkim bildirib ki, yeməkdən sonra yuxululuq və halsızlıq qalxanabənzər vəzinin fəaliyyətindəki pozuntularla da əlaqəli ola bilər. Xüsusilə, qalxanabənzər vəzinin hormonlarının az ifraz edildiyi hipotireoz zamanı insan özünü davamlı yorğun hiss edə, soyuğa dözümsüzlük, qəbizlik, dəri quruluğu və çəki artımı ilə qarşılaşa bilər. Bu əlamətlər maddələr mübadiləsinin yavaşlaması ilə əlaqəli ola bilər.Belə şikayətləri olan şəxslərdə qalxanabənzər vəzinin fəaliyyətinin yoxlanılması üçün TSH və zərurət olduqda sərbəst T4 kimi analizlər təyin edilə bilər. Lakin yorğunluğun və yuxululuğun səbəbini yalnız bu əlamətlərə əsasən müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Eyni simptomlar müxtəlif sağlamlıq problemləri zamanı ortaya çıxa bildiyindən müayinələrin nəticələri həkim tərəfindən birlikdə qiymətləndirilməlidir.Ayşən Eldar qeyd edib ki, yeməkdən sonra tez-tez yuxulayan şəxslər ilkin mərhələdə qidalanma və yuxu rejimlərinə də diqqət yetirməlidirlər. Həddindən artıq böyük porsiyalarla qidalanmaq əvəzinə balanslı yemək seçmək, qidalanmada zülal, lif və faydalı yağ mənbələrinə yer vermək, şəkərli içkiləri və yüksək miqdarda rafinə edilmiş karbohidrat ehtiva edən qidaları məhdudlaşdırmaq bəzi insanlarda yeməkdən sonrakı halsızlığın azalmasına kömək edə bilər. Bununla yanaşı, kifayət qədər yatmaq, gün ərzində fiziki aktivliyi qorumaq və müntəzəm qidalanmaq da ümumi enerji səviyyəsinə müsbət təsir göstərə bilər.Bununla belə, həyat tərzində dəyişikliklər etmək davamlı və güclü yuxululuğun səbəbini araşdırmaq ehtiyacını aradan qaldırmır. Əgər insan kifayət qədər yatmasına və qidalanmasına baxmayaraq hər yeməkdən sonra özünü həddindən artıq yorğun hiss edirsə, müayinədən keçməsi məqsədəuyğundur. Həkimin qiymətləndirməsinə əsasən qanda şəkərin səviyyəsi, ümumi qan analizi və qalxanabənzər vəzinin hormonları yoxlanıla bilər. Digər şikayətlər və risk faktorları olduqda əlavə müayinələrə də ehtiyac yarana bilər.Mütəxəssis xüsusilə vurğulayır ki, yeməkdən sonra yuxululuğu avtomatik olaraq insulin müqaviməti ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Bu simptomun arxasında sadə fizioloji səbəblərdən tutmuş, tibbi araşdırma tələb edən vəziyyətlərə qədər müxtəlif amillər dayana bilər. Əsas məqsəd əlaməti müvəqqəti aradan qaldırmaq deyil, onun səbəbini düzgün müəyyənləşdirməkdir.Beləliklə, yeməkdən sonra yuxululuq ara-sıra baş verirsə, bu, hər zaman narahatlıq üçün əsas yaratmaya bilər. Lakin vəziyyət davamlıdırsa, gündəlik həyata mane olursa və titrəmə, tərləmə, ürəkdöyünmə, həddindən artıq susama, tez-tez sidiyə çıxma, güclü xoruldama və ya davamlı halsızlıq kimi digər əlamətlərlə müşayiət olunursa, həkimə müraciət etmək vacibdir. Vaxtında aparılan müayinələr problemin səbəbini müəyyənləşdirməyə və uyğun yanaşmanı seçməyə kömək edə bilər.Nigar