Fransada təhsil sistemindəki çatışmazlıqlar, yaşayış xərclərinin artması və hökumətin sosial-iqtisadi siyasətindən narazılıq etirazların genişlənməsinə səbəb olub. Aksiyalar zamanı bəzi şəhərlərdə mağazalara və ictimai obyektlərə zərər vurulub, polislə nümayişçilər arasında qarşıdurmalar yaşanıb. Bununla yanaşı, etirazların bütün şəhərlərdə gündəlik həyatı eyni dərəcədə iflic etmədiyi bildirilir.
Fransada yaşayan azərbaycanlı gənclər Modern.az-a açıqlamalarında aksiyaların səbəblərindən, şəhərlərdəki vəziyyətdən və hadisələrin gündəlik həyata təsirindən danışıblar.
Paris şəhərində yaşayan Səidə Namazovanın sözlərinə görə, etirazların arxasında uzun müddətdir davam edən sosial-iqtisadi problemlər və təhsil sistemindəki çatışmazlıqlar dayanır.
O bildirib ki, etirazların başlanğıcı Paris yaxınlığındakı Kretey şəhərində yerləşən Antoine de Saint-Exupéry liseyində müəllim, tibb bacısı və sosial işçi çatışmazlığı ilə bağlı narazılıqlara gedib çıxır. Şagirdlərin dərsləri boykot etməsindən sonra yayılan görüntülər digər məktəblərdə də etirazlara təkan verib.
S.Namazova qeyd edib ki, Fransada müəllim çatışmazlığı, əvəzləyici müəllimlərin vaxtında təyin olunmaması, siniflərdə şagird sayının çoxluğu və məktəb binalarının köhnəlməsi uzun müddətdir müzakirə olunur. Hökumətin müəllim ştatlarının ixtisarı ilə bağlı planları da narazılığı artırır.
Onun sözlərinə görə, etirazların səbəbləri yalnız təhsillə məhdudlaşmır. Ərzaq və yanacaq qiymətlərinin artması, yaşayış xərclərinin yüksəlməsi, əməkhaqlarının alıcılıq qabiliyyəti və sosial təminat məsələləri də cəmiyyətdə narazılıq yaradır.
S.Namazova hazırkı aksiyalarla 2018-ci ildə Fransada baş verən “Sarı jiletlilər” hərəkatı arasında müəyyən oxşarlıqların olduğunu deyib. Həmin dövrdə də yanacaq qiymətlərinin artması ilə başlayan etirazlar daha geniş sosial narazılığa çevrilmişdi.
S.Namazova bildirib ki, oktyabrın 17-də Fransada 110-dan çox etiraz yürüşü keçirilib. Hökumətin məlumatına görə, aksiyalarda təxminən 550 min, həmkarlar ittifaqlarının açıqlamasına əsasən isə 800 min nəfər iştirak edib. Təkcə Parisdə nümayişçilərin sayının 110 minə çatdığı qeyd olunur.
Onun sözlərinə görə, Parisin République meydanı və Boulevard de Magenta ətrafında mağazaların vitrinləri sındırılıb, ticarət obyektləri talan edilib, avtomobillər yandırılıb və polislə qarşıdurmalar yaşanıb. Oxşar hadisələrin Lill, Bordo, Marsel, Lion və Limoj şəhərlərində də qeydə alındığı bildirilir. Bəzi ərazilərdə polis gözyaşardıcı qaz və su şırnaqlarından istifadə edib, metro stansiyalarının fəaliyyətində məhdudiyyətlər tətbiq olunub.
S.Namazova vurğulayıb ki, etiraz iştirakçılarının hamısını zorakılıq törədənlərlə eyniləşdirmək doğru deyil. Onun fikrincə, insanların əksəriyyəti sosial və iqtisadi tələblərini dinc şəkildə ifadə edir, dağıntı və talan törədən qruplar isə ayrıca qiymətləndirilməlidir.
S.Namazova, həmçinin qeyd edib ki, beynəlxalq mediada əsasən qarşıdurma görüntüləri yayılsa da, bu, Parisin bütün ərazilərində həyatın dayandığı anlamına gəlmir. Etirazların keçirildiyi ərazilərdə yolların bağlanması və nəqliyyat məhdudiyyətləri gündəlik həyata təsir etsə də, şəhərin digər hissələrində insanlar işlərinə və gündəlik fəaliyyətlərinə davam edirlər.
O əlavə edib ki, Fransanın üzləşdiyi dövlət borcu və büdcə kəsiri hökumətin xərcləri azaltmaq cəhdlərini gücləndirir. Lakin təhsil, səhiyyə və sosial təminat sahələrində qənaət siyasəti əhalinin narazılığını daha da artırır. S.Namazovanın fikrincə, problemin uzunmüddətli həlli üçün yalnız təhlükəsizlik tədbirləri kifayət deyil, etirazlara səbəb olan sosial-iqtisadi məsələlər də həll edilməlidir.
Qrenoblda da etirazlar və dağıntılar yaşanıb
Fransanın Qrenobl şəhərində yaşayan azərbaycanlı gənc Eldar Talıblı da aksiyaların əsas səbəbləri sırasında bahalaşmanı, gündəlik yaşayış xərclərinin artmasını və təhsildəki problemləri göstərib.
Onun sözlərinə görə, aksiyaya “Sarı jiletlilər” hərəkatının yerli iştirakçıları ilə yanaşı, məktəblilər, tələbələr və həmkarlar ittifaqlarının nümayəndələri də qoşulublar. İştirakçılar şəhərin müxtəlif hissələrindən hərəkət edərək əsas yürüşə qatılıblar.
E.Talıblı bildirib ki, Qrenoblda dinc yürüşlərlə yanaşı, ciddi qarşıdurmalar və dağıntılar da baş verib. Bəzi qruplar mağaza və marketlərə hücum edib, vitrinləri sındırıb, obyektlərdən mallar aparıb. Avtomobillərin və zibil qutularının yandırıldığı, polislə qarşıdurmalar zamanı gözyaşardıcı qazdan istifadə olunduğu qeyd edilib.
Gəncin sözlərinə görə, hadisələrdən sonra yayılan görüntülərdə qırılmış vitrinləri, zərər görmüş mağazaları və yanğınların izlərini görmək mümkündür. Yerli xəbərlərdə mağaza sahiblərinin də baş verənlərdən ciddi zərər gördüyü bildirilir.
Beləliklə, hər iki azərbaycanlı gəncin açıqlamalarında Fransadakı etirazların əsas səbəbləri kimi bahalaşma, sosial təminatla bağlı narazılıqlar və təhsil sistemindəki problemlər önə çıxır. Bununla yanaşı, onların müşahidələri göstərir ki, aksiyaların gedişi şəhərdən-şəhərə fərqlənir və dinc etirazlarla zorakılıq halları bir-birindən ayrılmalıdır.