Avropa Parlamentinin 8 oktyabr 2026-cı ildə Azərbaycanla bağlı qəbul etdiyi qətnamə Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz siyasətində ikili standartlar və siyasi yanaşmalar barədə müzakirələri yenidən gündəmə gətirib. İnsan hüquqları və azadlıqlarının müdafiəsi adı altında qəbul olunan sənəd Azərbaycan hakimiyyətinə bir sıra tələblər irəli sürür, ayrı-ayrı şəxslərin azadlığa buraxılmasını tələb edir və Avropa İttifaqı ilə gələcək tərəfdaşlıq sazişinin insan hüquqları sahəsində irəliləyişlə şərtləndirilməsini istəyir.Bunu Oxu24.com-a açıqlamasında ekspert Şəmsi Qoca deyib.Şəmsi Qoca bildirib ki,Milli Məclis qətnaməni qərəzli siyasi addım kimi qiymətləndirərək sənəddəki ittihamları rədd edib. Bu mövqenin əsasını Azərbaycanın suveren dövlət kimi öz hüquq-mühafizə və məhkəmə sisteminə malik olması, hüquqi məsələlərə siyasi təzyiq yolu ilə müdaxilənin qəbuledilməzliyi təşkil edir. Hər hansı ölkənin parlamenti başqa dövlətin məhkəmələrinin əvəzinə qərar verə bilməz. Hüquqi proseslərə münasibət konkret faktlar, qanunvericilik və məhkəmə qərarları əsasında formalaşmalıdır; siyasi qətnamə isə məhkəmə hökmünü əvəz edən sənəd deyil."Avropa Parlamentinin yanaşmasında diqqət çəkən məqamlardan biri də cinayət işi üzrə təqsirləndirilən və ya məhkum edilmiş şəxslərin siyasi məhbus kimi təqdim olunmasıdır. Bu anlayışın tətbiqi özlüyündə siyasi bəyanatla həll edilə bilməz. Konkret işlərin hüquqi mahiyyəti, ittihamların əsasları, məhkəmə prosesinin gedişi və müdafiə tərəfinin arqumentləri ayrıca araşdırılmalıdır. Eyni zamanda, hər bir şəxsin ədalətli məhkəmə araşdırması hüququnun qorunması hüquqi dövlətin mühüm prinsipidir. Bu prinsiplərin ardıcıl tətbiqi həm Azərbaycandan, həm də onun barəsində qərarlar qəbul edən beynəlxalq qurumlardan obyektivlik tələb edir.Əsas məsələ yalnız ayrı-ayrı şəxslərlə bağlı mübahisə deyil. Avropa Parlamentinin Azərbaycan haqqında qəbul etdiyi qətnamələr uzun müddətdir ikitərəfli münasibətlərdə gərginlik yaradır. İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi reallıq formalaşıb. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa edib, regionda uzunmüddətli sülhün təmin olunması üçün yeni imkanlar yaranıb. Belə bir mərhələdə beynəlxalq tərəfdaşlardan gözlənilən yanaşma regiondakı dəyişiklikləri qəbul etmək, tərəflər arasında etimadı gücləndirmək və normallaşma prosesinə mane ola biləcək addımlardan çəkinməkdir.Azərbaycanın mövqeyini müdafiə edərkən Avropanın özündə insan hüquqları sahəsində mövcud problemləri də xatırlatmaq yerinə düşər. Ayrı-ayrı Avropa ölkələrində polis zorakılığı, etiraz aksiyalarına müdaxilə, şəxsi hüquqların qorunması və dövlət qurumlarının məsuliyyəti ilə bağlı mübahisələr yaşanır. Bu faktlar Azərbaycana yönələn hər bir tənqidi avtomatik olaraq əsassız etmir, lakin insan hüquqları məsələlərinə münasibətdə vahid meyarların tətbiqinin vacibliyini göstərir. Bir ölkədən tələb olunan standartlar digər ölkələrə münasibətdə də eyni prinsipiallıqla tətbiq edilməlidir.Azərbaycanın beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqeyinin mühüm hissəsi işğal və məcburi köçkünlük nəticəsində hüquqlarından məhrum olmuş yüz minlərlə vətəndaşının taleyi ilə bağlıdır. Ermənistanın uzun illər davam edən işğalı dövründə azərbaycanlılar doğma torpaqlarından qovulub, yaşayış məntəqələri dağıdılıb, insanların təhlükəsiz yaşamaq və öz evlərinə qayıtmaq hüquqları pozulub. Avropa Parlamentinin insan hüquqlarına dair mövqeyi bu tarixi təcrübəni və azərbaycanlı məcburi köçkünlərin hüquqlarını da eyni diqqətlə əhatə etməlidir. İnsan hüquqları universal anlayışdır və siyasi maraqlardan asılı olaraq seçilmiş qruplara tətbiq edilə bilməz.Digər tərəfdən, Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında enerji, nəqliyyat, ticarət və regional təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlıq hər iki tərəf üçün əhəmiyyətlidir. Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyindəki rolu, Şərq–Qərb nəqliyyat dəhlizindəki mövqeyi və regionda sülhün təmin olunmasında marağı münasibətlərin qarşılıqlı fayda əsasında inkişaf etdirilməsini zəruri edir. Bu əməkdaşlığın siyasi qətnamələr və birtərəfli şərtlərlə məhdudlaşdırılması tərəflər arasında etimadı zəiflədə, dialoqun imkanlarını daralda bilər.Avropa Parlamentinin qətnaməsi hüquqi baxımdan Azərbaycan məhkəmələrinin qərarlarını əvəz etmir və ölkənin suveren hüquqlarını aradan qaldırmır. Sənəd siyasi mövqeni ifadə edir, lakin onun siyasi çəkisi regionda sülhə, qarşılıqlı etimada və əməkdaşlığa verdiyi töhfə ilə də qiymətləndirilməlidir. Beynəlxalq münasibətlərdə tənqid və fikir ayrılığı mümkündür, ancaq bu, qarşılıqlı hörmət və obyektivlik prinsiplərini arxa plana keçirməməlidir.Azərbaycan heç bir beynəlxalq tərəfdaşla münasibətlərini qarşıdurma üzərində qurmaqda maraqlı deyil. Bununla yanaşı, əməkdaşlıq suverenliyə hörmət, bərabərhüquqluluq və daxili işlərə qarışmamaq prinsipləri əsasında aparılmalıdır. Avropa Parlamentinin qarşısında duran seçim də məhz budur: siyasi təzyiq dilini davam etdirmək, yoxsa Cənubi Qafqazda davamlı sülhə və qarşılıqlı faydalı münasibətlərə xidmət edən dialoqa üstünlük vermək. Azərbaycanın mövqeyi aydındır: insan hüquqları siyasi mübarizənin alətinə çevrilməməli, beynəlxalq münasibətlərdə ikili standartlara yol verilməməli və Azərbaycanla dialoq onun suverenliyinə hörmət əsasında aparılmalıdır", deyə ekspert bidirib.Nigar
