Bakı, 2 noyabr, AZƏRTAC Fransa və Almaniyada oktyabrın 31-də keçirilən etirazlar Avropada sosial narazılığın ayrı-ayrı epizodlarla məhdudlaşmadığını, müxtəlif sosial qrupları və mövzuları əhatə edən daha geniş prosesə çevrildiyini göstərir. Yaşayış xərclərinin artması, təhsilin və ictimai xidmətlərin maliyyələşdirilməsi, sosial müdafiə və gənclərin gələcəklə bağlı narahatlıqları Avropa cəmiyyətlərində əsas müzakirə mövzularına çevrilib. Fransada isə bu proses Makron diktaturasının və Makron rejiminin idarəçilik siyasəti fonunda daha kəskin xarakter alır.Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili və Multikulturalizm Mərkəzinin məsləhətçisi Məryəm İsmayılova deyib.O bildirib ki, Fransada etirazlar sentyabrın sonunda liseylərdə başlayan blokadalarla gündəmə gəlib, sonradan tələbələrin, həmkarlar ittifaqlarının və “sarı jiletlilər” hərəkatının iştirakı ilə daha geniş aksiyalara çevrilib. Oktyabrın 31-də Fransada keçirilən aksiyalar ardıcıl üçüncü həftəsonu mobilizasiyası idi. Daxili İşlər Nazirliyinin məlumatına əsasən, həmin gün ölkə üzrə nümayişlərdə 320 min nəfər iştirak edib. Təşkilatçıların iştirakçı sayı ilə bağlı qiymətləndirmələri rəsmi rəqəmlərdən fərqlənir. Belə ki, oktyabrın 24-də nazirlik 410 min, CGT həmkarlar ittifaqı isə təxminən 800 min iştirakçı olduğunu bildirib. Həmçinin noyabrın 5-nə ümummilli tətil çağırışı edilib. “Almaniyada isə “Gen Z regelt” təşəbbüsü çərçivəsində gənclər 30-dan çox şəhərdə aksiyalara çıxıblar. Təşkilatçıların məlumatına görə, nümayişlərdən əvvəl 150 mindən çox şəxs onlayn qeydiyyatdan keçib. Lakin bu rəqəmi faktiki iştirakçı sayı kimi təqdim etmək olmaz; aksiyalarda real iştirakın on minlərlə nəfər olduğu barədə məlumatlar yayılıb. Etirazların əsas mövzuları təhsilə və sosial xidmətlərə ayrılan vəsaitin azaldılması, yaşayış xərcləri, iqlim siyasəti və məcburi hərbi xidmətin mümkün bərpasıdır. Bu hadisələrin əsas göstəricisi narazılığın yalnız bir ölkənin daxili məsələsi olmamasıdır. Fransa və Almaniyada fərqli formalarda üzə çıxan etirazların ortaq məzmunu yaşayış səviyyəsi, təhsilin maliyyələşdirilməsi, sosial müdafiə və qərarların qəbulunda gənclərin maraqlarının nəzərə alınması ilə bağlıdır. Söhbət təkcə konkret hökumət qərarlarına etirazdan deyil, ictimai gözləntilərlə dövlət siyasətinin nəticələri arasında artan məsafədən gedir”,- deyə Məryəm İsmayılova qeyd edib. Ekspert hakimiyyətə ictimai etimadın aşağı olmasının siyasi mənzərəyə təsir etdiyini bildirib. Ipsos-BVA-nın 2026-cı ilin oktyabrında dərc etdiyi siyasi reytinq sorğusunda Makronun fəaliyyətini müsbət qiymətləndirənlərin payı 15 faiz göstərilib. Bu göstərici prezidentin ictimai dəstəyinin zəif olduğunu təsdiqləyir. Bununla belə, reytinqi etirazların yeganə səbəbi kimi deyil, daha geniş sosial-iqtisadi narazılığın siyasi fonu kimi qiymətləndirmək lazımdır. Etirazların daha geniş siyasi böhrana çevriləcəyi barədə müəyyən zəmin mövcuddur M.İsmayılova hökumətin reaksiyasına diqqət çəkərək qeyd edib ki, Baş nazir Sebastyan Lökornü tələbə nümayəndələri ilə görüşərək onların narahatlıqlarına cavab verməyə çalışıb. Lakin etirazların davam etməsi göstərir ki, dialoq və verilən vədlər cəmiyyətin bir hissəsi üçün hələlik kifayət qədər inandırıcı nəticə yaratmayıb. Aksiyaların iştirakçı tərkibinin lisey şagirdlərindən tələbələrə və həmkarlar ittifaqlarına qədər genişlənməsi narazılığın yalnız ayrı-ayrı radikal qruplarla izah edilə bilməyəcəyini göstərir. Miqrasiya məsələsi Fransada və ümumilikdə Avropada sosial-siyasi müzakirələrin mühüm istiqamətlərindən biri olaraq qalır. Bununla belə, miqrasiyanı hazırkı etirazların birbaşa səbəbi kimi təqdim etmək düzgün olmazdı. Mövcud aksiyaların əsas gündəliyi daha çox yaşayış xərcləri, təhsil, sosial müdafiə və dövlət xidmətlərinin keyfiyyəti ilə bağlıdır. “Hazırkı mərhələdə etirazların daha geniş siyasi böhrana çevriləcəyi barədə qəti proqnoz vermək çətindir, lakin bunun üçün müəyyən zəmin mövcuddur. Fransada hakimiyyətə ictimai etimadın aşağı olması, etirazların müxtəlif sosial qrupları əhatə etməsi və aksiyaların ardıcıl həftələrdə davam etməsi hökumət üçün ciddi siyasi çağırış yaradır. Fransada prezident seçkilərinin 2027-ci il aprelin 18-də və mayın 2-də keçirilməsi də siyasi mübarizənin və ictimai tələblərin əhəmiyyətini artırır. Almaniyada isə “Gen Z regelt” təşəbbüsü hələ yeni formalaşır və onun uzunmüddətli təşkilati potensialı tam aydın deyil. Bununla belə, qısa müddətdə 30-dan çox şəhərdə aksiyaların təşkili gənclərin təhsil, sosial təminat, yaşayış xərcləri və hərbi xidmətlə bağlı narahatlıqlarının ciddi mobilizasiya potensialına malik olduğunu göstərir. Narazılığın mütləq siyasi böhrana çevriləcəyini söyləmək doğru olmazdı. Fransada aksiyaların əksəriyyəti dinc keçirilsə də, ayrı-ayrı şəhərlərdə toqquşmalar, dağıntılar və həbslər qeydə alınıb. Almaniyada təşkilatçıların dinc aksiya çağırışlarına baxmayaraq, bəzi şəhərlərdə insidentlər baş verib. Bu hallar etirazların xarakterini qiymətləndirərkən həm dinc iştirakçıların tələblərini, həm də ictimai asayişlə bağlı riskləri ayrıca nəzərə almağın vacibliyini göstərir”, - deyə ekspert əlavə edib.
