İrəvan Ankara ilə münasibətlərin normallaşmasını istəyir, lakin Bakı ilə strateji müttəfiqliyin yaratdığı regional reallıqları da nəzərə almaq məcburiyyətindədir.
Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri Ermənistanın siyasi dairələrində və ictimai müzakirələrində xüsusi diqqətlə izlənilən məsələlərdən biridir. Bakı ilə Ankaranın strateji tərəfdaşlığı, iki ölkənin regional siyasətdə uzlaşdırılmış mövqeyi və Cənubi Qafqazda baş verən proseslər İrəvanın xarici siyasət gündəliyinə birbaşa təsir göstərir. Ermənistan üçün Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşdırılması iqtisadi, siyasi və nəqliyyat baxımından yeni imkanlar vəd etsə də, bu proses Azərbaycanın regional maraqlarından ayrı nəzərdən keçirilə bilmir.
Mövzu ilə bağlı Oxu24.com-a danışan ekspert Şəmsi Qoca bildirib ki,Ermənistanın siyasi dairələrində əsas gözləntilərdən biri Türkiyənin İrəvanla münasibətlərdə daha geniş müstəqil qərarvermə imkanlarına malik olmasıdır. Bəzi erməni ekspertləri hesab edirlər ki, Ankara Ermənistanla iqtisadi və diplomatik əlaqələri genişləndirməklə Cənubi Qafqazda öz mövqelərini gücləndirə bilər. Digər analitiklər isə Türkiyənin Azərbaycanla strateji tərəfdaşlığının Ermənistanla münasibətlərin inkişafında mühüm amil olaraq qalacağını düşünürlər.
"Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan oktyabrın 22-də Türkiyə ilə sərhədin açılması məsələsində həm Ankara, həm də Bakı ilə işləməyə davam etdiklərini bildirib. Bu açıqlama İrəvanın məsələyə yalnız ikitərəfli münasibətlər çərçivəsində yanaşmadığını göstərir. Ermənistan hakimiyyəti Türkiyə ilə normallaşma prosesinin irəliləməsini istəyir, lakin Azərbaycanla sülh münasibətlərinin qurulmasının da bu prosesdə əhəmiyyətini nəzərə alır.
Ermənistan üçün Türkiyə ilə quru sərhədinin açılması ilk növbədə iqtisadi və nəqliyyat imkanlarının genişlənməsi deməkdir. Uzun illərdir bağlı qalan sərhədin fəaliyyətə başlaması ticarət əlaqələrinin inkişafına, yeni bazarlara çıxışa, yükdaşımaların asanlaşmasına və regional iqtisadi inteqrasiyaya şərait yarada bilər. Xüsusilə Qars–Gümrü dəmir yolunun fəaliyyətinin bərpası Ermənistanın nəqliyyat imkanlarını genişləndirə biləcək məsələlərdən biri kimi müzakirə olunur.
Bununla yanaşı, erməni siyasi dairələrində Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşmasının təhlükəsizlik tərəfi də diqqətdən kənarda qalmır. Bəzi dairələr Ankara ilə Bakı arasındakı yaxın koordinasiyanı Ermənistanın regional manevr imkanlarını məhdudlaşdıran amil kimi qiymətləndirirlər. Onların yanaşmasına görə, Türkiyə ilə münasibətlərin inkişafı Ermənistanın Azərbaycanla sülh prosesində əldə edəcəyi razılaşmalarla sıx bağlıdır.
Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərinin Ermənistan üçün əhəmiyyətini artıran digər məsələ regional nəqliyyat kommunikasiyalarının açılmasıdır. Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında nəqliyyat əlaqələrinin yaradılması, TRIPP layihəsi və Cənubi Qafqazda yeni logistika imkanlarının formalaşması Ermənistanın gələcək iqtisadi mövqeyinə də təsir göstərə bilər. İrəvan bu prosesdə iştirak etməklə regional nəqliyyat sisteminin bir hissəsinə çevrilmək, eyni zamanda suverenlik və təhlükəsizlik prinsiplərinin qorunmasını təmin etmək istəyir.
Ermənistan cəmiyyətində də bu məsələlərə münasibət birmənalı deyil. Bir qisim insanlar Türkiyə və Azərbaycanla iqtisadi əlaqələrin qurulmasını yeni iş yerləri, ticarət imkanları və daha geniş regional əməkdaşlıq baxımından vacib sayırlar. Digər qisim isə təhlükəsizlik təminatları, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi və gələcək siyasi münasibətlərlə bağlı narahatlıqlarını ifadə edir. Beləliklə, iqtisadi əməkdaşlığa maraqla siyasi və təhlükəsizlik ehtiyatlılığı Ermənistan cəmiyyətində paralel şəkildə mövcuddur.
Ankara üçün isə Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması Azərbaycanla strateji tərəfdaşlıqdan imtina etmək anlamına gəlmir. Türkiyə regional siyasətində həm Azərbaycanla müttəfiqliyi davam etdirmək, həm də Ermənistanla münasibətləri mərhələli şəkildə inkişaf etdirmək imkanına malikdir. Bu iki istiqamətin bir-birinə zidd olması mütləq deyil. Lakin proseslərin irəliləməsi tərəflərin qarşılıqlı maraqlarının və təhlükəsizlik narahatlıqlarının nəzərə alınmasından asılıdır.
Ermənistanın Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərindən gözləntiləri də məhz bu reallıqlar fonunda formalaşır. İrəvan Türkiyə ilə sərhədin açılmasını, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsini və regional layihələrdə iştirak imkanlarının artmasını istəyir. Bununla yanaşı, Ankara ilə Bakı arasındakı strateji tərəfdaşlığın Ermənistanın regional siyasətinə təsirini də diqqətlə izləyir.
Nəticə etibarilə, Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri Ermənistan üçün həm iqtisadi imkanlar, həm də siyasi hesablamalar baxımından mühüm amildir. İrəvanın qarşısında duran əsas məsələ mövcud regional reallıqları nəzərə alaraq qonşularla münasibətləri normallaşdırmaq və əməkdaşlıq imkanlarından yararlanmaqdır. Cənubi Qafqazda davamlı sülhün və iqtisadi inteqrasiyanın formalaşması isə bütün tərəflərin suverenliyinə, təhlükəsizliyinə və qarşılıqlı maraqlarına hörmət edilməsindən asılıdır",-deyə Ş.Qoca qeyd edib.