Oktyabrın 21-i axşam saatlarında OpenAI-da kibertəhlükəsizlik və rəqəmsal təhdidlərə hazırlıq istiqamətinə rəhbərlik edən Fuad Matin ad gününü dostları ilə qeyd etməyi planlaşdırırdı.
Lakin bunun əvəzinə cəmi iki saata yaxın yatmalı olub. Matin süni intellektin aşkar etdiyi və internetin əhəmiyyətli hissəsinin fəaliyyətini risk altına salan iki kritik zəifliyin təcili aradan qaldırılmasını əlaqələndirib. Təhdidin aradan qaldırılmasına startaplar və texnologiya nəhənglərindən kibertəhlükəsizlik mütəxəssisləri, eləcə də ABŞ və digər ölkələrin dövlət qurumlarının rəsmiləri qoşulublar.
Matinin nəzərdən keçirdiyi digər qüsurlar da süni intellekt tərəfindən aşkarlanmışdı və onların da dərhal aradan qaldırılması tələb olunurdu. Onun sözlərinə görə, OpenAI-da bu sahə üzrə bir neçə ixtisaslaşmış bölmə yaradılıb və şirkət rəqəmsal təhdidlərin aşkarlanması və aradan qaldırılmasına nəhəng hesablama gücü yönəldir. Matin qeyd edir ki, süni intellekt “proqram təminatındakı zəifliklər sahəsində faktiki olaraq Pandora qutusunu açıb”. O əlavə edib ki, süni intellekt tərtibatçıları belə problemləri aşkar edib aradan qaldırmağa borcludurlar, çünki “əsas məqsəd bütün dünyada mümkün qədər çox proqram təminatını yoxlamaq və qorumaqdır”.
Hazırda Silikon Vadisindəki İT mütəxəssisləri informasiya təhlükəsizliyi sahəsində baş verən tektonik dəyişikliklərə uyğunlaşmağa çalışırlar. Süni intellekt sistem xətalarının aşkarlanmasında o qədər səmərəli alətə çevrilib ki, mühəndislər sözün əsl mənasında zəifliklər axınına qərq olublar. Onlar kibercinayətkarlar bu boşluqlardan istifadə etməzdən əvvəl problemləri aradan qaldırmağa çalışırlar. Şirkətlər təhdidlərin lokallaşdırılmasına böyük həcmdə vaxt və resurs sərf edir, ekspertlər arasında isə təşviş başlayır.
Aşkarlanan qüsurların sayı kritik həddə çatıb. OpenAI may ayında öz texnologiyalarından açıq mənbə kodlu proqram təminatını yoxlamaq üçün istifadə etməyə başlayıb. Əlçatan olması səbəbindən belə proqram təminatı internet xidmətlərinin əksəriyyətinin əsasını təşkil edir. İndiyədək şirkətin modellərinin köməyi ilə daxili və müstəqil tədqiqatçılar 1300-dən çox xəta aşkar ediblər.
Google iyun ayında Chrome brauzerindəki 1072 zəifliyi aşkarlamaq və aradan qaldırmaq üçün süni intellektdən istifadə edib. Bu rəqəm şirkətin əvvəlki iki il ərzində düzəltdiyi zəifliklərin sayından çoxdur. Google cari ilin əvvəlindən bəri əvvəlki səkkiz ildə birlikdə aradan qaldırdığından daha çox kritik qüsuru düzəldib. Microsoft isə təkcə bu ay ərzində 1461 təhlükəsizlik yeniləməsi buraxaraq bütün 2025-ci ilin göstəricisini, yəni 1247 yeniləməni üstələyib.
Görünür, bu, yalnız başlanğıcdır.
“Biz böhranın yalnız ilk əlamətlərini görürük. Bundan sonra vəziyyət on dəfələrlə pisləşəcək”, Platformatic startapının texniki direktoru Matteo Kollina xəbərdarlıq edir. O, həmçinin Uber və Netflix kimi texnologiya nəhənglərinin istifadə etdiyi pulsuz proqramlaşdırma aləti Node.js layihəsinin kuratorlarından biridir.
Node.js layihəsi xəta bildirişləri ilə sözün əsl mənasında dolub. Layihəyə nəzarət edən qeyri-kommersiya təşkilatı OpenJS Foundation-ın məlumatına görə, cari ildə 50 zəiflik təsdiqlənərək aradan qaldırılıb. Bu, layihənin tarixində rekord göstəricidir. Bu ay OpenAI nümayəndələri italiyalı proqramçı ilə birbaşa əlaqə saxlayaraq aşkarladıqları boşluğun potensial cinayətkarlara internetdəki sistemləri sındırmağa və məlumatları oğurlamağa imkan verdiyi barədə xəbərdarlıq ediblər.
Platformatic-in texniki direktoru bu axının öhdəsindən gəlmək üçün, özünün də etiraf etdiyi kimi, istirahət günləri olmadan işləyir. Gecələr isə növbəni onun əvəzinə süni intellekt agentləri çəkir. “Artıq heç kim peşəmizin nəyə çevrildiyini anlamır”, o bildirir.
“Daha əvvəl The New York Times qəzeti OpenAI və Microsoft-a qarşı məhkəmə iddiası qaldıraraq şirkətləri süni intellekt sistemlərinin öyrədilməsində xəbər məzmunundan istifadə zamanı müəllif hüquqlarını pozmaqda ittiham edib. Hər iki korporasiya bu iddiaları rədd edib.”
Əvvəllər proqram xətalarının aşkarlanması sırf insan əməyinə əsaslanan iş idi. Texnologiya nəhəngləri proqram kodunu təhlil etmək üçün ekspertlər işə götürür və mükafat proqramları təşkil edirdilər. Bu proqramlar çərçivəsində müstəqil təhlükəsizlik tədqiqatçılarına, “ağ papaqlı” hakerlərə zəifliklər haqqında məlumat müqabilində pul ödənilirdi.
“Cəmi iki il əvvəl təhlükəsizlik boşluğunun aşkarlanması çox nüfuzlu iş sayılırdı”, PHP proqramlaşdırma dilini inkişaf etdirən konsorsium PHP Foundation-da təhlükəsizlik mühəndisi çalışan Folker Duş xatırlayır. Ötən həftə təşkilat süni intellektin onun proqram kodunda kritik zəiflik aşkarladığını açıqlayıb. “İndi bu sosial kapital, demək olar ki, tamamilə dəyərdən düşüb. Sektorumuzdakı dəyərlər sistemi bütünlüklə dəyişir”.
Süni intellekt hakerlik sahəsində insan imkanlarını sürətlə üstələyib. Texnologiya insanın yorularaq çoxdan imtina edəcəyi yerlərdə fasiləsiz zəiflik axtara bilir. Üstəlik, süni intellekt kompleks təhlil aparır. O, proqram kodunun tamamilə fərqli hissələrindəki çoxsaylı kiçik qüsurları bir-biri ilə əlaqələndirərək genişmiqyaslı və təhlükəli hücum üçün vahid zəncir yarada bilir.
Yeni texnologiyaların informasiya təhlükəsizliyi sahəsinə təsiri ötən ilin sonunda aydın görünməyə başlayıb. Həmin vaxt açıq mənbə kodlu proqram təminatının tərtibatçıları zəifliklər haqqında bildirişlərin sayında kəskin artım qeydə alıblar. Bunların bir hissəsi süni intellektin hazırladığı səhlənkar və yoxlanılmamış avtomatik hesabatlardan ibarət “rəqəmsal tullantı” idi. Digər müraciətlərdə isə real və ciddi təhdidlər təsvir olunurdu.
Yanvarın sonlarında kiçik və müstəqil Curl layihəsinin rəhbərliyi müraciətlərin sel kimi artması səbəbindən təhlükəsizlik boşluqlarının aşkarlanmasına görə mükafat ödənişlərini dayandırdığını açıqlayıb. Fevral ayına qədər Node.js layihəsinə daxil olan belə müraciətlərin sayı adi göstərici ilə müqayisədə 4,6 dəfə artıb.
Aprel ayında süni intellekt səbəbindən internetdə mümkün qlobal nasazlıqla bağlı narahatlıqlar güclənib. Anthropic sındırma əməliyyatlarında o qədər effektiv olan Mythos adlı süni intellekt modeli yaratdığını bildirib ki, modelin açıq istifadəyə verilməsi təhlükəli hesab edilib. Bunun əvəzinə şirkət Project Glasswing təşəbbüsü çərçivəsində etibarlı şirkət və hökumətlər qrupuna məhdud giriş təqdim edib ki, onlar öz sistemlərini yoxlamağa və qorumağa başlasınlar. OpenAI və Google da kibertəhlükəsizlik sahəsi üçün ixtisaslaşdırılmış süni intellekt modelləri hazırlayaraq müdafiə qurumlarına onlardan istifadə imkanı veriblər.
Bununla belə, zəiflikləri aşkarlaya və onlardan istifadə edə bilən süni intellekt modelləri getdikcə daha əlçatan olur. Süni intellekt texnologiyalarının səmərəliliyini qiymətləndirən Vals AI şirkəti modellərə uydurma korporasiyanın sistemini sındırmaq tapşırığının verildiyi sınaqlar keçirib. OpenAI-ın yalnız təsdiqlənmiş təhlükəsizlik mütəxəssislərinə təqdim olunan ən qabaqcıl modellərindən biri tapşırıqların 81 faizini yerinə yetirib. İkinci nəticəni Çinin DeepSeek startapının hazırladığı model göstərib. Pulsuz və hamı üçün açıq olan bu model sınaq tapşırıqlarının 73 faizinin öhdəsindən uğurla gəlib.
Güclü süni intellekt alətlərinin əlçatan olması Silikon Vadisində əsl qabaqlama yarışına səbəb olub. Şirkətlər cinayətkarlar zəifliklərdən istifadə etməzdən əvvəl onları aşkarlayıb aradan qaldırmağa çalışırlar. Nəticədə bir çox mütəxəssisin işinin mahiyyəti köklü şəkildə dəyişib. İndi onlar yeni texnologiyalar yaratmaqla deyil, mövcud sistemləri genişmiqyaslı çöküşdən xilas etməklə məşğuldurlar.
İyul ayında kibertəhlükəsizlik üzrə ixtisaslaşan Calif şirkətinin tədqiqatçıları dünyadakı bütün saytların təxminən 70 faizinin yaradılmasında istifadə olunan PHP proqramlaşdırma dilini təhlil etmək üçün süni intellekt agentlərindən yararlanıblar. Nəticədə onlar proqram kodunda on ildən çox gizli qalmış boşluq aşkar ediblər. Bu boşluq cinayətkarlara həmin resursların istənilən birində zərərli kodu uzaqdan işə salmağa imkan verirdi.
Calif ekspertləri Folker Duşla, eləcə də Google-a məxsus məlumatların qorunması şirkəti Wiz-in mütəxəssisləri ilə əlaqə saxlayıblar. Wiz mütəxəssisləri paralel olaraq eyni zəifliyi aşkarlamışdılar. Problemin aradan qaldırılması işinə OpenAI və PHP Foundation mütəxəssisləri də operativ şəkildə qoşulublar. Mühəndislər bir neçə həftə ərzində Slack-dəki qapalı kanalda fəaliyyətlərini əlaqələndirib və həll yolu hazırlamaq üçün hər gün onlayn görüşlər keçiriblər.
Calif şirkətinin baş direktoru Tay Zıonqun sözlərinə görə, qüsurun aradan qaldırılması üçün təxminən 200 faylda dəyişiklik etmək lazım gəlib. Bu isə faktiki olaraq genişmiqyaslı yeniləmənin buraxılması ilə nəticələnib. Yeni versiya hazırlandıqca işçi qrup onun kütləvi tətbiqini təmin edə biləcək qurumları, o cümlədən dövlət orqanlarını və ən böyük şəbəkə infrastrukturu provayderlərindən biri olan Cloudflare-i məlumatlandırıb.
“Son iki ayı tam dəhşət içində yaşamışam. Kimsə bu xətanı bizdən əvvəl aşkar edər və ya bütün düzəlişləri hazırlayıb tətbiq edənədək məlumat sızması baş verər deyə qorxurdum”, Cloudflare-in baş direktoru Metyu Prins etiraf edir. “Yaxın iki il ərzində qlobal miqyaslı kritik zəifliklərin orta hesabla hər həftə üzə çıxdığı reallıqla qarşılaşacağıq”.
Bir sıra təhlükəsizlik ekspertləri son vaxtlar baş verən xəta selini təhlükəli xəbərdarlıq əlaməti hesab edirlər.
“Son dörd gündə vəziyyət nə qədər ağır olsa da, hər hansı yaxşılaşma görünməzdən əvvəl hər şey daha da pisləşəcək”, Anthropic-in informasiya təhlükəsizliyi üzrə direktor müavini Ceyson Klinton oktyabrın 22-də sosial şəbəkə hesabında yazıb.
Bununla belə, bəzi analitiklər baş verənlərin müsbət tərəflərinin də olduğunu düşünürlər.
“Belə boşluqları operativ şəkildə aşkar etdiyimiz dünyada son nəticədə daha təhlükəsiz vəziyyətə gəlirik”, Metyu Prins yekunlaşdırır. “Yaxın iki il ərzində sanki dünya dağılırmış kimi görünəcək, lakin nəticədə daha yaxşı qorunan internet əldə edəcəyik”.