"Yekun nəticələr və koalisiya razılaşmaları məlum olmadan Netanyahunun hakimiyyətdən getdiyini və ya müxalifətin qələbə qazandığını qəti şəkildə söyləmək tezdir..."
"Netanyahu ərəb siyasətçilərini seçkiyə müdaxilə etməkdə ittiham etdi..."
İsraildə oktyabrın 27-də keçirilən parlament seçkilərindən sonra siyasi mənzərə qeyri-müəyyən olaraq qalır. Baş nazir Benyamin Netanyahunun rəhbərlik etdiyi blok da, onun əsas rəqibi Qadi Ayzenkotun ətrafında birləşən müxalifət də hökumət qurmaq üçün zəruri olan 61 mandat həddinə çata bilməyib. Ərəb partiyalarının gözlənilən nəticələri və rekord seçici fəallığı isə yeni hökumətin taleyində mühüm rol oynaya bilər.
Moderator.az-ln müxtəlif yerli və xarici mənbələrə istinadla hazırladığı xəbər-xülasə belə deməyə əsas verir.
Əsas məqam:
Seçkilərin ilkin mənzərəsi Netanyahu üçün ciddi siyasi çətinlikdən xəbər versə də, onun məğlubiyyəti və ya müxalifətin hakimiyyətə gəlməsi hələ təsdiqlənməyib. Rəsmi səslərin hesablanması ilə seçki gecəsi açıqlanan exit-poll nəticələrini fərqləndirmək vacibdir.
"Exit-poll" nəticələri nə göstərir?
"Reuters", "Associated Press" və İsrail mediasının yaydığı ilkin qiymətləndirmələrə görə, əsas televiziya kanallarının seçki proqnozları Netanyahu ilə müxalifət arasında gərgin rəqabət olduğunu göstərir.
Netanyahunun "Likud" partiyası ayrı-ayrı əsas exit-poll nəticələrində təxminən 24–25 mandatla ən böyük fərdi siyasi qüvvə kimi görünür.
Qadi Ayzenkotun "Yaşar" partiyası təxminən 21–23 mandat əldə edə bilər.
Netanyahunun bloku əsas televiziya kanallarının hesablamalarında təxminən 50–51 mandat ətrafında qiymətləndirilir.
Müxalifət bloku isə təxminən 51–53 mandatla çıxış edir.
Ərəb partiyalarının ümumilikdə 17–18 mandat əldə etməsi ehtimalı gündəmdədir.
Bu rəqəmlər "exit-poll" və ilkin media qiymətləndirmələridir, yekun rəsmi nəticələr deyil. İsrailin 120 yerlik parlamentində hökumət qurmaq üçün 61 mandat lazımdır. Buna görə də ayrı-ayrı partiyaların nəticələri ilə yanaşı, koalisiya yaratmaq imkanları da həlledici olacaq.
Ən diqqətçəkən məqam: ərəb partiyalarının yüksəlişi
Ərəb siyasi partiyalarının nəticələri seçkinin əsas müzakirə mövzularından birinə çevrilib. “Əl-Cəzirə”nin məlumatına görə, ərəb partiyalarının Knessetdə 18 mandat qazanması ehtimalı var. Bu, əvvəlki parlamentdə malik olduqları ümumilikdə 10 mandatla müqayisədə əhəmiyyətli artım olardı.
İsrailin ərəb icmalarında seçici fəallığının təxminən 80 faizə çatdığı bildirilir. Ölkə üzrə ümumi iştirak isə 77,7 faiz təşkil edib. İsrail seçki orqanının açıqladığı bu göstərici 1999-cu ildən bəri ən yüksək səviyyə kimi təqdim olunur.
Ərəb partiyalarının parlamentdəki çəkisinin artması onların hökumət qurulması prosesində danışıqlar imkanlarını genişləndirə bilər. Lakin bu partiyaların mandatlarının avtomatik olaraq Ayzenkotun rəhbərlik etdiyi bloka əlavə olunacağını düşünmək düzgün olmazdı.
“Əl-Cəzirə”nin məlumatına görə, ərəb partiyalarının liderlərindən Mənsur Abbas yeni hökumətin formalaşması üçün tələb olunan mandatların sayına diqqət çəkib. Əsas çətinlik isə müxalifət düşərgəsindəki bəzi liderlərin seçki kampaniyası zamanı ərəb partiyaları ilə koalisiya qurmayacaqlarını bildirməsidir.
"AFP"-nin 28 oktyabr tarixli xəbərinə görə, Netanyahu ərəb siyasətçilərini seçkiyə müdaxilə etməkdə ittiham edib. Onun iddiaları "Raam" partiyasının üç nümayəndəsinin səslərin satın alınması şübhəsi ilə saxlanılması barədə polis məlumatlarından sonra səslənib. İttihamların məhkəmədə sübuta yetirildiyi barədə məlumat yoxdur...
Türkiyə mediası nə yazır?..
Türkiyənin "Anadolu" agentliyi seçkinin nəticələrini hökumətin formalaşması ilə bağlı qeyri-müəyyənlik kontekstində təqdim edir. Agentliyin 27–28 oktyabr tarixli materialında vurğulanır ki, nə Netanyahu tərəfdarları, nə də müxalifət Knessetdə hökumət qurmaq üçün tələb olunan 61 mandatı təmin edə bilib.
"Anadolu" agentliyinin məlumatına əsasən, "Likud" partiyası əvvəlki parlamentdəki 32 mandatından xeyli az mandat əldə edə bilər. Bununla belə, partiyanın ayrı-ayrı exit-poll hesablamalarında birinci yerdə qalması Netanyahu üçün danışıqlar prosesində əhəmiyyətini qoruyur.
Türkiyə mediasının diqqət çəkdiyi əsas məsələ təkcə kimin daha çox mandat qazanması deyil, həm də seçkidən sonra hansı siyasi qüvvələrin bir hökumətdə birləşə biləcəyidir.
Ərəb mediası: əsas açar parlamentdəki yeni qüvvələr nisbətidir
Ərəb mediasının işıqlandırmasında seçkilərin iki mühüm tərəfi ön plana çıxır: ərəb seçicilərin fəallığı və onların təmsil olunduğu partiyaların mümkün mandat artımı.
“Əl-Cəzirə” ərəb partiyalarının nəticələrinin hökumət qurmaq istəyən düşərgələr üçün əhəmiyyətini vurğulayır. Misirin “Əl-Şuruk” nəşri isə İsrailin televiziya kanallarının exit-poll nəticələrindəki fərqlərə diqqət çəkir. Nəşrin məlumatına görə, bəzi hesablamalarda Netanyahu və müxalifət düşərgələri 51 mandatla bərabər göstərildiyi halda, İsrailin "Channel 14" kanalı Netanyahu blokuna 62 mandat proqnozlaşdırıb.
Bu fərq mühüm xəbər detalıdır: seçki gecəsi yayımlanan nəticələr vahid mənzərə yaratmır. Xüsusilə hökumətə yaxın hesab edilən "Channel 14"-ün proqnozu ilə digər əsas kanalların hesablamaları arasında ciddi fərq var. Buna görə də hər hansı bir exit-pollu yekun nəticə kimi təqdim etmək olmaz.
Qərb mediası: Netanyahu üçün siyasi sınaq, amma hələ yekun məğlubiyyət deyil...
"Reuters" və "Associated Press" seçkini Netanyahunun uzunmüddətli hakimiyyəti üçün mühüm siyasi sınaq kimi qiymətləndirir. Səsvermə 2023-cü il oktyabrın 7-də HƏMAS-ın İsrailə hücumundan və sonrakı regional müharibələrdən sonra keçirilən ilk parlament seçkisi olub.
Netanyahunun tərəfdarları onun təhlükəsizlik siyasətini və İsrailin hərbi əməliyyatlarını önə çəkirlər. Rəqibləri isə 2023-cü il hücumunun qarşısının alınmaması, təhlükəsizlik sahəsindəki uğursuzluqlar və hökumətin idarəçilik kursu ilə bağlı suallar qaldırırlar.
"Reuters"-in məlumatına görə, Netanyahu seçkidən sonra sağ yönümlü milli hökumət qurmağa çağırıb. Ayzenkot isə seçicilərin Netanyahu hakimiyyətinin davam etməsinə qarşı mövqe nümayiş etdirdiyini bildirib. Bununla belə, ekzit-poll rəqəmləri heç bir tərəfin təkbaşına hökumət qurmasına imkan verən aydın üstünlük göstərmir.
Beləliklə, seçki nəticələrinin siyasi mənası yalnız mandatların bölgüsündən asılı olmayacaq. Kiçik partiyaların mövqeyi, ərəb partiyaları ilə mümkün razılaşmalar və prezidentin hökuməti formalaşdırmaq üçün kimə mandat verəcəyi də prosesə təsir göstərə bilər.
Bundan sonra nə baş verə bilər?..- Təkrar seçki?
İsrailin siyasi sistemi koalisiya hökumətlərinin qurulmasını tələb edir. Buna görə də seçkinin nəticələri aşağıdakı ssenariləri gündəmdə saxlayır:
Netanyahu yeni koalisiya yarada bilər. Bunun üçün onun düşərgəsi kiçik partiyalarla razılığa gəlməli və 61 mandatı təmin etməlidir.
Ayzenkotun rəhbərliyi altında alternativ hökumət qurula bilər. Bunun üçün müxalifət düşərgəsi digər partiyaların dəstəyini qazanmalıdır. Ərəb partiyalarının dəstəyi mühüm ola bilər, lakin bu, siyasi razılaşmalardan asılıdır.
Koalisiya danışıqları nəticəsiz qala bilər. Belə halda Netanyahu müvəqqəti hökumətin başçısı olaraq qala və yeni seçki ehtimalı yarana bilər.
Bu mərhələdə ssenarilərdən hər hansı birini baş vermiş hadisə kimi təqdim etmək üçün əsas yoxdur.
"Reuters"-in son təhlilinə görə, tərəflərdən heç biri hökumət qurmaq üçün kifayət qədər dəstək toplaya bilməsə, koalisiya danışıqları uzana və yeni seçki ehtimalı yarana bilər. Belə vəziyyətdə Netanyahu müvəqqəti hökumətin rəhbəri olaraq qala bilər. Bu, hazırda təsdiqlənmiş qərar deyil, mümkün ssenaridir...
Yekun
28 oktyabr 2026-cı il səhərinə olan məlumatlar İsraildə seçkidən sonra hakimiyyət uğrunda mübarizənin davam etdiyini göstərir. Netanyahu rəhbərlik etdiyi blokun nəticələrinə baxmayaraq, hökumət qurmaq imkanını qorumağa çalışır. Ayzenkotun müxalifəti isə alternativ hakimiyyət formalaşdırmaq üçün parlamentdə kifayət qədər dəstək toplamalıdır.
Ərəb partiyalarının gözlənilən mandat artımı və yüksək seçici fəallığı seçkinin ən diqqətçəkən məqamlarındandır. Bununla belə, yekun nəticələr və koalisiya razılaşmaları məlum olmadan Netanyahunun hakimiyyətdən getdiyini və ya müxalifətin qələbə qazandığını qəti şəkildə söyləmək tezdir...
S.Laçın