Sildenafil və tadalafil qəbulundan sonra infarkt və qəfil ölüm riski nə qədərdir? – Kardioloqdan AÇIQLAMASildenafil və tadalafil tərkibli preparatlar erektil disfunksiyanın müalicəsində geniş istifadə olunan dərmanlardandır. Bu preparatlar cinsi əlaqə zamanı ereksiyanın yaranmasına və saxlanmasına kömək etsə də, onların ürək-damar sistemi ilə qarşılıqlı təsiri xüsusi diqqət tələb edir. Xüsusilə ürək-damar xəstəliyi olan və ya belə xəstəliyindən xəbərsiz şəxslər bu preparatları həkim məsləhəti olmadan qəbul etdikdə müəyyən risklərlə qarşılaşa bilərlər.Bəzən sildenafil və tadalafil qəbulundan sonra insanlarda infarkt, insult, ürək ritm pozuntusu və hətta qəfil ölüm hallarının baş verdiyi barədə məlumatlar yayılır. Bu cür hadisələrin tibbi ədəbiyyatda və dərmanların təhlükəsizlik məlumatlarında qeydə alındığı doğrudur. Lakin burada çox mühüm bir məqam var: belə bir hadisənin dərmanın birbaşa təsiri nəticəsində baş verdiyini hər bir halda söyləmək mümkün deyil. ABŞ Qida və Dərman Administrasiyasının sildenafil preparatı ilə bağlı məlumatlarında da infarkt, qəfil ürək ölümü, mədəcik ritm pozuntuları və serebrovaskulyar hadisələr barədə post-marketinq bildirişlərinin olduğu, lakin həmin halların bir hissəsinin əvvəlcədən ürək-damar risk faktorları olan şəxslərdə baş verdiyi qeyd edilir. Hadisələrin dərmandan, cinsi fəaliyyətdən, altda yatan ürək-damar xəstəliyindən və ya bir neçə amilin birləşməsindən qaynaqlandığını müəyyən etmək hər zaman mümkün deyil.Terapevt-kardioloq Aytən Yüzbaşıyeva Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, bu preparatlarla bağlı ən vacib məsələlərdən biri pasiyentin ürək-damar vəziyyətinin əvvəlcədən qiymətləndirilməsidir. Çünki cinsi fəaliyyət özü də ürək-damar sistemi üçün müəyyən fiziki yük yaradır. Əgər şəxsdə əvvəldən aşkarlanmamış koronar arteriya xəstəliyi, ciddi ritm pozuntusu, ürək çatışmazlığı və ya digər ürək-damar problemi varsa, bu vəziyyət xüsusi diqqət tələb edir.Həkimin sözlərinə görə, məsələni “sildenafil və ya tadalafil qəbul edən hər kəsdə infarkt, insult və ya qəfil ölüm baş verə bilər” kimi təqdim etmək düzgün deyil. Eyni zamanda, bu dərmanların tamamilə risksiz olduğunu düşünmək də yanlışdır. Əsas məsələ preparatın konkret şəxs üçün uyğun olub-olmamasının müəyyənləşdirilməsidir.Sildenafil və tadalafil fosfodiesteraza-5 (PDE5) inhibitorları qrupuna daxildir. Onlar damarların genişlənməsinə səbəb olan mexanizmləri gücləndirərək penisə qan axınının artmasına kömək edir. Bu təsir nəticəsində qan təzyiqində müəyyən dərəcədə azalma da baş verə bilər. Əksər sağlam insanlarda bu dəyişiklik ciddi problem yaratmaya bilər. Lakin ürək-damar sistemi onsuz da zəif olan şəxslərdə, yaxud eyni vaxtda müəyyən dərmanlar qəbul edildikdə vəziyyət fərqli ola bilər.Burada ən mühüm təhlükələrdən biri nitrat qrupundan olan dərmanlarla birlikdə istifadəsidir. Nitratlara, məsələn, stenokardiya zamanı istifadə edilən nitroqliserin kimi preparatlar daxildir. Sildenafil və tadalafil nitratlarla birlikdə qəbul edildikdə qan təzyiqinin kəskin və təhlükəli şəkildə aşağı düşməsinə səbəb ola bilər. Bu səbəbdən PDE5 inhibitorlarının üzvi nitratlarla birlikdə istifadəsi əks-göstərişdir. Tadalafilin rəsmi təhlükəsizlik məlumatlarında da nitratlarla birgə istifadənin ciddi hipotoniya yarada biləcəyi xüsusi vurğulanır.Bu məqam xüsusilə vacibdir, çünki bəzi pasiyentlər ürək ağrısı yarandıqda nitroqliserin qəbul etməyin zəruri olduğunu düşünürlər. Lakin sildenafil və ya tadalafil qəbul etmiş şəxsdə sinə ağrısı yaranarsa, vəziyyətə özbaşına nitroqliserin əlavə etmək təhlükəli ola bilər. Xüsusilə tadalafilin təsir müddəti daha uzun olduğundan nitratlarla qarşılıqlı təsir məsələsi ayrıca nəzərə alınmalıdır. Rəsmi məlumatlarda tadalafil qəbulundan sonra nitratın yalnız həyati təhlükəli vəziyyətdə və ciddi tibbi nəzarət altında nəzərdən keçirilə biləcəyi, bunun üçün ən azı 48 saat keçməsinin tələb olunduğu bildirilir.Aytən Yüzbaşıyeva qeyd edib ki, pasiyentin ürək-damar sistemi ilə bağlı əvvəldən problemi varsa, dərman qəbulundan əvvəl həkim müayinəsindən keçməsi xüsusilə əhəmiyyətlidir. Bəzi ürək xəstəlikləri uzun müddət heç bir ciddi əlamət vermədən inkişaf edə bilər. İnsan özünü sağlam hiss etdiyi halda yüksək təzyiq, damarların daralması, xolesterin mübadiləsinin pozulması, ürək ritmində problem və ya digər risk faktorlarına malik ola bilər.Məsələn, əvvəllər fiziki yük zamanı sinə ağrısı, nəfəs darlığı, ürəkdöyünmə və ya tez yorulma yaşayan şəxsin bu şikayətləri diqqətdən kənarda saxlaması düzgün deyil. Çünki erektil disfunksiyanın özü də bəzən ürək-damar sistemində olan problemlərin daha erkən göstəricilərindən biri ola bilər. Buna görə də məsələni yalnız cinsi sağlamlıq problemi kimi qiymətləndirmək əvəzinə, xüsusilə risk faktorları olan şəxslərdə ümumi ürək-damar vəziyyətini də nəzərdən keçirmək lazımdır.Mütəxəssis vurğulayıb ki, nəzarətsiz arterial hipertenziya, ciddi ürək çatışmazlığı, qeyri-stabil stenokardiya, əhəmiyyətli ritm pozuntuları və yaxın zamanda keçirilmiş ciddi ürək-damar hadisələri olan şəxslərdə cinsi aktivlik və onunla birlikdə erektil disfunksiya dərmanlarının istifadəsi fərdi şəkildə qiymətləndirilməlidir. Belə hallarda məsələ sadəcə “dərmanı içmək olar, ya olmaz” sualından ibarət deyil. İlk növbədə pasiyentin ürək-damar sistemi üçün cinsi aktivliyin və preparatın yaratdığı fizioloji dəyişikliklərin nə dərəcədə təhlükəsiz olduğu müəyyənləşdirilməlidir.Burada bir başqa yanlış yanaşma da dərmanın təsirini “ürəyə çox böyük yük salır və buna görə infarkt yaradır” formasında izah etməkdir. Sildenafil və tadalafilin əsas farmakoloji təsiri damarların genişlənməsi və qan axınının dəyişməsi ilə bağlıdır. Buna görə preparatların təsirini sadəcə “ürəyin iş yükünü artırır” kimi ümumiləşdirmək düzgün deyil. Risk daha çox pasiyentin mövcud ürək-damar vəziyyəti, digər dərmanlarla qarşılıqlı təsirlər və cinsi fəaliyyət zamanı yaranan ümumi fizioloji yük kontekstində qiymətləndirilməlidir. Sildenafilin təhlükəsizlik məlumatlarında da ciddi hadisələrin səbəbinin bütün hallarda yalnız preparatla əlaqələndirilə bilmədiyi açıq şəkildə qeyd olunur.Digər mühüm məsələ isə dərmanın dozasıdır. Pasiyentlər bəzən preparatın daha yüksək dozasının daha güclü və daha uzunmüddətli təsir göstərəcəyini düşünərək həkim məsləhəti olmadan dozanı artırırlar. Bu yanaşma düzgün deyil. Dərmanın dozası yaş, yanaşı xəstəliklər, digər qəbul edilən preparatlar, qaraciyər və böyrək funksiyası və ümumi sağlamlıq vəziyyəti nəzərə alınaraq müəyyənləşdirilməlidir.Eyni zamanda, internet üzərindən satılan və tərkibində sildenafil və ya tadalafil olduğu sonradan müəyyən edilən bəzi məhsullar da ayrıca risk yaradır. Məsələn, FDA 2026-cı ildə bir məhsul barədə xəbərdarlıq edərək onun etiketdə göstərilmədən sildenafil və tadalafil ehtiva etdiyini açıqlayıb. Bu cür məhsulların tərkibinin və dozasının nəzarətsiz olması əlavə təhlükə yarada bilər.Aytən Yüzbaşıyevanın sözlərinə görə, ürək-damar xəstəliyi olan şəxslər bu preparatları qəbul etməzdən əvvəl istifadə etdikləri bütün dərmanları həkimə bildirməlidirlər. Xüsusilə sinə ağrısı üçün nitrat preparatları qəbul edən şəxslərin sildenafil və tadalafil istifadəsi barədə mütləq həkimlə məsləhətləşməsi lazımdır. Çünki burada dərmanlar arasında sadə qarşılıqlı təsirdən deyil, potensial olaraq təhlükəli qan təzyiqi enməsindən söhbət gedir.Həkim qeyd edib ki, preparatı qəbul etdikdən sonra sinə ağrısı, güclü nəfəs darlığı, huşun itməsi, ciddi başgicəllənmə, ürəkdöyünmə və ya digər kəskin simptomlar yaranarsa, bunu sadəcə dərmanın “normal yan təsiri” hesab etmək olmaz. Belə hallarda təcili tibbi yardım tələb oluna bilər. Xüsusilə sinə ağrısı zamanı pasiyentin dərmanı nə vaxt qəbul etdiyini həkimlərə bildirməsi vacibdir.Bununla yanaşı, sildenafil və tadalafil qəbul edən hər bir şəxsin qorxuya düşməsi də düzgün yanaşma deyil. Bu preparatlar həkim tərəfindən uyğun pasiyentlər üçün təyin edildikdə və əks-göstərişlər nəzərə alındıqda istifadə edilə bilər. Əsas problem onların həkim nəzarəti olmadan, xüsusilə də ürək-damar xəstəliyi və qəbul edilən digər dərmanlar nəzərə alınmadan istifadəsidir.Mütəxəssis bildirir ki, insanın özünə verməli olduğu əsas sual “Bu dərmanı içsəm, infarkt keçirəcəyəmmi?” deyil, “Mənim ürək-damar sistemim bu preparat və cinsi aktivlik üçün uyğundurmu?” sualı olmalıdır. Bunun cavabını isə yalnız preparatın adına və ya yaşa əsasən müəyyən etmək mümkün deyil. Pasiyentin təzyiqi, ürək-damar xəstəlikləri, keçirdiyi hadisələr, qəbul etdiyi dərmanlar və ümumi klinik vəziyyəti qiymətləndirilməlidir.Nəticə etibarilə, sildenafil və tadalafil qəbulundan sonra infarkt, insult və qəfil ölüm kimi ciddi hadisələrin qeydə alınması faktını tamamilə inkar etmək olmaz. Lakin konkret hadisənin səbəbini avtomatik olaraq dərmanın özü kimi göstərmək də elmi baxımdan düzgün deyil. Əsas risk faktorlarından biri şəxsin əvvəlcədən mövcud olan və bəzən hələ aşkarlanmamış ürək-damar xəstəliyi ola bilər. Buna görə xüsusilə ürək xəstəliyi, yüksək təzyiq, ritm pozuntusu, ürək çatışmazlığı olan və ya ürək-damar preparatları qəbul edən şəxslər bu dərmanları özbaşına istifadə etməməlidirlər.Əsas prinsip sadədir: dərmanı qəbul etməzdən əvvəl pasiyentin ürək-damar vəziyyəti qiymətləndirilməli, əks-göstərişlər və dərman qarşılıqlı təsirləri nəzərə alınmalı, yalnız bundan sonra müalicə qərarı verilməlidir.
